'Chồng tôi ăn cắp 600.000 bảng cho mại dâm và đồ cổ' – tác dụng phụ của thuốc làm các gia đình tan nát

Frances vừa mới đến chỗ làm thì nhận được một cuộc điện thoại. Sau đó, cuộc đời bà đã bị đảo lộn.

Cảnh sát đã bắt giữ chồng bà – ông Andrew, một luật sư – với cáo buộc lừa đảo khách hàng, đồng thời tiến hành khám xét ngôi nhà mà hai ông bà sống cùng hai người con.

Văn phòng của ông Andrew, nằm trong một ngôi làng yên tĩnh phía nam Manchester (Anh) cũng giống như một cảnh trong phim truyền hình – bị phong tỏa bằng băng rôn vàng, nhân viên bàng hoàng và hồ sơ bị thu gom vào các thùng.

Văn phòng luật của ông nắm quyền ủy thác cho nhiều người cao tuổi mắc chứng sa sút trí tuệ. Nhưng cảnh sát phát hiện hàng trăm ngàn bảng tiền của khách hàng đã "bốc hơi".

Sau đó, họ xác định ông Andrew đã chi số tiền này cho các trang webcam người lớn, gái mại dâm và đồ cổ. Đó là câu chuyện của 12 năm trước.

Tại phiên tòa sau đó, người tham dự được nghe rằng hành vi bốc đồng của ông Andrew xuất phát là do loại thuốc ông được kê để điều trị bệnh Parkinson gây ra.

Ông đã đánh cắp tiền của 13 khách hàng. Tất cả, trừ hai người, đều trên 80 tuổi, và một số người trong tình trạng sức khỏe yếu. Tổng cộng 600.000 bảng (hơn 21 tỷ đồng) đã bị rút khỏi tài khoản của họ.

Một cụ bà 87 tuổi sống trong viện dưỡng lão đã qua đời không lâu sau vụ việc – tài sản của bà thậm chí không đủ để chi trả chi phí tang lễ.

"Mọi người không muốn liên hệ với chúng tôi nữa, và tôi hoàn toàn hiểu điều đó," bà Frances nói khi nhớ lại những gì ông Andrew đã làm. Con gái họ, cô Alice, cho biết cha mình "không bao giờ tha thứ cho bản thân".

Hành vi của ông Andrew sau đó dẫn đến những hậu quả bi thảm.

Trường hợp của ông là cực đoan – nhưng không hề cá biệt.

Trong năm qua, chúng tôi đã nói chuyện với hàng chục gia đình có cuộc sống bị tan vỡ do những hành vi bốc đồng mà một nhóm thuốc gọi là dopamine agonist gây ra.

Các hành vi này bao gồm việc có ham muốn tình dục mới – như nghiện nội dung khiêu dâm và gái mại dâm – cũng như chứng mua sắm và cờ bạc cưỡng chế. Hậu quả là nhiều người đã mất hàng chục, thậm chí hàng trăm ngàn bảng.

Những loại thuốc này là phương pháp điều trị đã được công nhận cho bệnh Parkinson, Hội chứng chân không yên và một số bệnh khác. Chỉ riêng tại Anh, các bác sĩ gia đình đã kê đơn 1,5 triệu lần trong năm qua.

Khuyến cáo của Dịch vụ Y tế Quốc gia chính phủ Anh (NHS) rất rõ ràng – nếu bạn đang dùng thuốc và có bất kỳ lo ngại nào, hãy trao đổi với bác sĩ.

Theo một nghiên cứu năm 2010 trên hơn 3.000 người, cứ sáu bệnh nhân Parkinson dùng các thuốc này thì có một người bị rối loạn kiểm soát xung động – thuật ngữ lâm sàng cho các hành vi nói trên.

Sau cuộc điều tra của chúng tôi, Chủ tịch Ủy ban Y tế của Hạ viện Anh đã gọi các phát hiện này là "kinh khủng" và đã gửi thư tới cơ quan quản lý dược phẩm yêu cầu xem xét lại các cảnh báo chính thức.

Nhiều người chúng tôi phỏng vấn nói rằng trước khi dùng thuốc, họ không hề có tiền sử hành vi bốc đồng – và khi bắt đầu xuất hiện, họ cũng không hề liên hệ điều đó với thuốc.

Họ cho rằng bác sĩ đã không cảnh báo đầy đủ hoặc không theo dõi sát tác dụng của thuốc.

Quay lại mùa hè năm 2013.

Vào cuối tuần sau khi bị bắt, ông Andrew cố tỏ ra mạnh mẽ trước gia đình. Nhưng ông ngã quỵ tại nhà vào một ngày chủ nhật và được đưa đi cấp cứu.

Ông được chẩn đoán Parkinson vài năm trước đó và khi bắt đầu run tay, bác sĩ đã kê thuốc Pramipexole. Theo bà Frances, tác dụng của thuốc thật "kỳ diệu".

Pramipexole và các thuốc tương tự hoạt động bằng cách tăng cường hoạt động của dopamine – một chất hóa học giúp điều chỉnh vận động, đồng thời chi phối cảm giác hưng phấn và khoái cảm.

Chứng run của ông Andrew giảm rõ rệt và ông thậm chí quay lại chơi quần vợt.

Nhưng tại khoa cấp cứu sau lần ngã quỵ, một bác sĩ hỏi Frances liệu bà có biết Pramipexole có thể gây ra nhiều hành vi bốc đồng cho người dùng hay không.

Bà Frances nói đó là một "cú sốc khủng khiếp". Bà không hiểu vì sao mình chưa từng được cảnh báo, dù luôn tham dự các buổi khám của chồng.

Theo bà, những tác dụng phụ tiềm tàng của thuốc cuối cùng đã giải thích cho thói quen mua sắm cưỡng chế của ông Andrew – dù khi đó bà chưa biết mức độ thực sự.

Trước khi được chẩn đoán, ông Andrew chỉ sử dụng webcam và chat sex khoảng một lần mỗi tuần. Nhưng trong năm đầu dùng thuốc, ông thực hiện 500 giao dịch cho các dịch vụ này.

Ông chi hơn 100.000 bảng cho riêng một website bằng tiền khách hàng. Trong bốn tháng, ông chi gần 80.000 bảng cho gái mại dâm. Khi bị bắt, điện thoại ông lưu số của 90 gái gọi khác nhau.

Andrew – vốn yêu thích lịch sử – cũng bắt đầu có hành vi mua sắm bốc đồng bút cổ, đồ gốm và vật lưu niệm môn thể thao cricket. Ông chi 85.000 bảng trên eBay trong sáu tháng trước khi cuộc khám xét nói trên của cảnh sát.

"Cha tôi xấu hổ đến mức gần như không rời khỏi nhà kể từ khi bị bắt," cô Alice nói.

Trong hơn một năm, gia đình chờ đợi tuyên bố từ phía công tố. Cuối cùng, ông Andrew bị truy tố tội lừa đảo.

Bà Frances cho biết con trai của hai người, Harry, "rất yêu cha mình" – nhưng Harry, vốn có tiền sử vấn đề sức khỏe tâm thần kéo dài, thấy những gì xảy ra sau khi cha mình bị bắt là "rất khó để chấp nhận".

Tình trạng tâm thần của Harry trở nên nghiêm trọng đến mức anh bị áp dụng điều trị bắt buộc. Sau khi trở về nhà, anh mất tích. Vài tuần sau, thi thể của anh được tìm thấy – Harry đã tự kết liễu đời mình.

Năm 2015, ông Andrew nhận tội. Thẩm phán nói ông đã phung phí tiền của khách hàng vào như cầu "tình dục thái quá" và những điều "xa xỉ vô lý".

Thẩm phán Openshaw cho biết ông tin rằng hành vi của ông Andrew là do các loại thuốc mà ông đang dùng gây ra – nhưng lập luận rằng ông Andrew vẫn đủ khả năng hành nghề luật sự của mình.

Với tư cách là một người có gia đình, bạn bè và những người cố vấn – thẩm phán nói – ông Andrew lẽ ra nên tìm kiếm sự giúp đỡ từ họ và nhận ra tác động mà thuốc đang gây ra đối với mình.

Ông Andrew bị tuyên án bốn năm tù tại nhà tù HM Prison Manchester, thường gọi là Strangeways.

Trong quá trình điều tra, toàn bộ tài sản của ông Andrew đã bị phong tỏa với mục đích thu hồi một phần số tiền ông đánh cắp từ khách hàng.

Gia đình cũng không thể tiếp tục theo đuổi vụ kiện sơ suất y khoa đối với các bác sĩ điều trị cho ông Andrew. Các quy định pháp lý có thể ngăn cản việc đòi bồi thường nếu thiệt hại có liên hệ chặt chẽ với một hành vi phạm tội nghiêm trọng.

Bà Frances và ông Andrew đã ly hôn trong thời gian ông thụ án tù. Sau khi được trả tự do, hai năm kể từ ngày bị kết án, ông chuyển vào một cơ sở nhà ở có hỗ trợ.

Theo gia đình, thời gian trong tù đã bào mòn ông Andrew và các đợt phong tỏa vì Covid khiến ông gặp nhiều khó khăn.

Ông đã ngừng dùng thuốc dopamine agonist ngay sau khi nhận ra tác động của nó và các triệu chứng Parkinson của ông đã trở nặng.

"Tôi nghĩ toàn bộ cuộc đời ông ấy đã hoàn toàn vụn vỡ," Alice nói. "Đúng, vì bệnh Parkinson, nhưng thực sự là vì thuốc."

Vào tháng 10/2020, ông Andrew đã tự tử.

Cái chết của ông không được ghi trong hồ sơ công khai Yellow Card của Vương quốc Anh – hệ thống do Cơ quan Quản lý Dược phẩm và Sản phẩm Y tế (MHRA) vận hành, chuyên tổng hợp các báo cáo về tác dụng phụ của thuốc. Cái chết của con trai ông, Harry, cũng sẽ không được lưu ở đó.

Những tổn hại lan rộng mà thuốc dopamine agonist gây ra cho các gia đình cũng sẽ không được ghi lại. Một số người nói với chúng tôi rằng họ đã mất toàn bộ tiền tiết kiệm cả đời, thậm chí mất cả nhà cửa, vì hành vi cờ bạc, mua sắm cưỡng chế hoặc các hành vi khác của người sử dụng thuốc.

Nhiều người cũng cho biết họ không còn con đường pháp lý nào để đòi công lý cho những tổn thất của mình, do những khó khăn trong việc khởi kiện tập thể tại Anh, cũng như những trở ngại trong việc đáp ứng các yêu cầu của một vụ kiện sơ suất y khoa – trong đó họ phải chứng minh rằng mình đã không được cảnh báo về rủi ro.

Đã hơn 20 năm kể từ khi những loại thuốc dopamine agonist lần đầu tiên được phát hiện có thể gây ra hành vi bốc đồng.

Năm ngoái, BBC tiết lộ rằng GlaxoSmithKline (GSK) – tập đoàn dược phẩm Anh đầu tiên được cấp phép lưu hành loại thuốc này để điều trị Parkinson tại Anh – vào năm 2003 đã phát hiện mối liên hệ giữa thuốc của mình với điều mà hãng gọi là hành vi tình dục "lệch chuẩn".

Các cảnh báo được đưa ra ba năm sau đó nhưng chỉ liệt kê khả năng "tăng ham muốn tình dục", "hành vi có hại" và "thay đổi ham muốn tình dục".

Những tờ hướng dẫn dành cho bệnh nhân này cho đến nay vẫn không nêu rõ mức độ phổ biến của rối loạn kiểm soát xung động.

Hiện tại, bà Layla Moran, Chủ tịch Ủy ban Y tế của Hạ viện Anh, kêu gọi những cảnh báo nêu rõ tỷ lệ phổ biến chung của rối loạn kiểm soát xung động và chỉ rõ các dạng hành vi cụ thể có thể phát sinh – chẳng hạn như nghiện nội dung khiêu dâm.

"Đây không chỉ là tác dụng phụ ảnh hưởng đến một cá nhân, mà còn tác động đến các gia đình, cộng đồng và tạo ra những nạn nhân mới," bà nói với chúng tôi.

"'Hành vi bốc đồng' nghĩa là gì và khả năng bệnh nhân có thể gặp phải là bao nhiêu? Hiện tại, bệnh nhân không có thông tin đó, và nếu không có, làm sao có thể kỳ vọng họ tự phòng ngừa hay kiểm soát?"

Bà Moran cho rằng hệ thống Yellow Card "không phù hợp với mục đích" khi dùng để báo cáo các tác dụng phụ mà người bệnh cảm thấy xấu hổ.

Chính phủ Anh cũng mô tả các phát hiện của chúng tôi là "hết sức đáng lo ngại".

Tuy nhiên, MHRA cho biết không có kế hoạch thay đổi các cảnh báo. Theo cơ quan này, các hành vi tình dục nói trên mang tính "cá nhân hóa", vì vậy không thể đưa ra một "danh mục đầy đủ" trong tờ thông tin thuốc.

Trước đó, cơ quan này cũng nói với BBC rằng họ không liệt kê tần suất rối loạn kiểm soát xung động vì nhiều trường hợp không được báo cáo.

GSK cho biết thuốc của họ đã được thử nghiệm rộng rãi, nhiều lần được các cơ quan quản lý trên thế giới phê duyệt và đã được kê đơn trong hơn 17 triệu đợt điều trị. Hãng nói đã chia sẻ báo cáo về các lo ngại an toàn với cơ quan quản lý.

Loại thuốc ông Andrew được kê, Pramipexole, do Boehringer Ingelheim sản xuất. Công ty này không đưa ra bình luận.

Năm 2017, theo hướng dẫn của Viện Quốc gia về Y tế và Chăm sóc chất lượng cao (NICE), các bác sĩ được yêu cầu cung cấp cho bệnh nhân Parkinson và gia đình họ thông tin bằng lời và bằng văn bản về nguy cơ hành vi bốc đồng, đồng thời thường xuyên theo dõi sự xuất hiện của các hành vi này.

Tuy nhiên, BBC cho biết đã nhận được phản ánh từ nhiều bệnh nhân Parkinson được kê các loại thuốc này sau khi hướng dẫn trên có hiệu lực, rằng họ không được cảnh báo đầy đủ về các rủi ro. Một số bệnh nhân nói hiện họ vẫn đang phải chịu đựng các hành vi bốc đồng.

Cô Alice và bà Frances đã chuyển đi cách xa hàng trăm dặm khỏi ngôi làng nơi họ từng sinh sống, nhưng nỗi đau vẫn ở lại với họ.

"Cuộc đời tôi đã bị tước đi mất: ngôi nhà, cộng đồng nơi tôi sống, nhưng trên hết là con trai tôi," bà Frances nói.

"Tôi thực sự không có từ ngữ nào để diễn tả sự tàn khốc đó."