Một năm nhiệm kỳ Trump, làn sóng 'xoay trục sang Trung Quốc' tăng tốc

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhậm chức cách đây một năm với chương trình nghị sự "Nước Mỹ trên hết", nhiều người cho rằng nền kinh tế đang tăng trưởng chậm của Trung Quốc sẽ gặp khó khăn.

Tuy nhiên, Bắc Kinh đã hâm nóng các mối quan hệ vốn lạnh nhạt với các đối tác thương mại khác và đạt được mức thặng dư thương mại kỷ lục.

Trong khi các chính sách của ông Trump gây căng thẳng quan hệ với các đồng minh truyền thống của Mỹ, Trung Quốc đã chuyển trọng tâm sang việc thúc đẩy quan hệ với các đối tác then chốt, trong đó có Canada và Ấn Độ, Reuters dẫn nhận định của các nhà phân tích.

Kết quả là thặng dư thương mại của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã đạt mức kỷ lục 1.200 tỷ USD trong năm 2025; dòng vốn ngoại hối chảy vào mỗi tháng chạm ngưỡng 100 tỷ USD – mức cao nhất từ trước đến nay – và phạm vi sử dụng đồng nhân dân tệ của Trung Quốc trên toàn cầu cũng được mở rộng.

Khi Thủ tướng Anh Keir Starmer đến Trung Quốc vào tối thứ Tư 28/1, với kỳ vọng làm mới các quan hệ kinh doanh vốn bị căng thẳng gần đây, các nhà phân tích và chuyên gia cho rằng Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tiếp tục mở rộng ảnh hưởng chính trị và kinh tế trên toàn cầu.

Được hậu thuẫn bởi nền kinh tế trị giá 20.000 tỷ USD cùng thị trường cổ phiếu và trái phiếu trị giá 45.000 tỷ USD, Trung Quốc đang nổi lên như một "đối tác ổn định" đối với nhiều quốc gia, theo ông Aleksandar Tomic, giáo sư kinh tế tại Đại học Boston.

"Tôi cho rằng Trung Quốc đã làm khá tốt, và chính đáng, trong việc định vị mình là một đối tác thương mại đáng tin cậy và ổn định," ông Derrick Irwin, đồng phụ trách mảng cổ phiếu thị trường mới nổi tại Allspring Global Investments, nhận định.

"Về cơ bản, họ nói rằng: các bạn đang có một đối tác thương mại khổng lồ là Mỹ, nhưng đối tác đó ngày càng trở nên kém chắc chắn. Chúng tôi mang tới sự ổn định và có thể được dự đoán trước. Và tôi nghĩ điều đó là hoàn toàn hợp lý."

Chuyến thăm kéo dài bốn ngày của ông Starmer sẽ là chuyến công du đầu tiên của một thủ tướng Anh đến Trung Quốc kể từ năm 2018, nối tiếp chuyến thăm của Thủ tướng Canada Mark Carney hồi đầu tháng này – lần đầu tiên của một vị thủ tướng Canada tới Bắc Kinh kể từ năm 2017.

Trong chuyến thăm của ông Carney, hai nước đã ký một thỏa thuận kinh tế nhằm dỡ bỏ các rào cản thương mại và xây dựng một mối quan hệ chiến lược mới. Ông Carney mô tả Trung Quốc là "một đối tác dễ dự đoán và đáng tin cậy hơn".

Tuy nhiên, Trung Quốc không phải là quốc gia duy nhất tìm cách ký kết các thỏa thuận thương mại mới để giảm rủi ro phụ thuộc vào Mỹ.

Ấn Độ và Liên minh châu Âu hôm thứ Ba 27/1 đã đạt được một thỏa thuận thương mại bị trì hoãn từ lâu, theo đó sẽ cắt giảm thuế quan đối với phần lớn hàng hóa, qua đó thúc đẩy thương mại hai chiều và có thể giúp kim ngạch xuất khẩu của châu Âu sang quốc gia Nam Á này tăng gấp đôi vào năm 2032.

Kinh tế Trung Quốc bền bỉ

Trong khi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới mắc kẹt trong các tranh chấp địa chính trị suốt vài năm qua, việc ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025 đã khiến căng thẳng leo thang mạnh mẽ trên nhiều mặt trận, kể cả thương mại và công nghệ.

Ông Trump đã nâng thuế quan đối với Trung Quốc lên trên 100% vào tháng 4/2025, trước khi đảo ngược một phần và chấp nhận một thỏa thuận đình chiến tạm thời.

Trong khi đó, Bắc Kinh tăng cường xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ và triển khai các biện pháp hỗ trợ cho khu vực doanh nghiệp tư nhân cũng như thị trường tài chính.

Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ đã giảm 20% trong năm 2025, nhưng lại tăng 25,8% sang châu Phi, 7,4% sang Mỹ Latinh, 13,4% sang Đông Nam Á và 8,4% sang Liên minh châu Âu trong năm ngoái.

"Nhiều quốc gia trước đây không thân thiện với Trung Quốc giờ đây đang phần nào xoay trục sang Trung Quốc… vì Mỹ ngày càng trở nên khó đoán," ông Tomic nói. "Việc làm ăn với Mỹ càng khó thì Trung Quốc càng có nhiều cơ hội."

Bất chấp căng thẳng thương mại với Mỹ, nền kinh tế Trung Quốc – đang chịu áp lực giảm phát trong nước do tiêu dùng yếu và suy thoái bất động sản kéo dài – vẫn đạt mục tiêu tăng trưởng 5% trong năm 2025 do chính phủ đề ra.

Trong những tháng gần đây, Trung Quốc đã triển khai hàng loạt biện pháp nhằm thu hút đầu tư nước ngoài, trong đó có các chương trình thí điểm tại Bắc Kinh, Thượng Hải và các khu vực khác để mở rộng khả năng tiếp cận thị trường trong các lĩnh vực dịch vụ như viễn thông, y tế và giáo dục.

Theo dữ liệu thanh toán ngân hàng từ cơ quan quản lý ngoại hối, vốn ngoại chảy vào trong tháng 12 đạt 100,1 tỷ USD – mức cao nhất từ trước đến nay. Dự trữ ngoại hối chính thức của Trung Quốc cũng chạm mức cao nhất trong 10 năm, đạt 3.360 tỷ USD.

Thị trường tài chính Trung Quốc đã thể hiện sự vững vàng sau các tranh chấp thương mại, với chỉ số Shanghai index tăng 27% trong vòng một năm qua, vượt trội so với chứng khoán Mỹ; giá trị giao dịch đạt mức kỷ lục; và đồng nhân dân tệ mở rộng mức độ sử dụng trên toàn cầu.

Khi đồng USD trở nên kém hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư do cách tiếp cận thất thường của ông Trump trong thương mại và ngoại giao quốc tế, Bắc Kinh đang đẩy mạnh tham vọng tăng cường vai trò toàn cầu của đồng nhân dân tệ, Reuters dẫn đánh giá của một số ngân hàng am hiểu vấn đề.

Một số ngân hàng toàn cầu lớn đang gấp rút tăng thanh khoản nhân dân tệ tại các thị trường ngoài Trung Quốc và thiết lập các khuôn khổ để đẩy nhanh thanh toán bằng nhân dân tệ trong các hành lang thương mại giữa Trung Quốc với Đông Nam Á, Trung Đông và châu Âu, họ cho biết thêm.

"Chúng ta đã chứng kiến nhiều chu kỳ Trung Quốc nỗ lực quốc tế hóa đồng nhân dân tệ rồi lại chững lại," một lãnh đạo ngân hàng toàn cầu có hoạt động tại Trung Quốc nhận định. "Lần này thì khác… các chính sách của ông Trump rất thuận lợi cho việc thúc đẩy sử dụng đồng nhân dân tệ."

Theo dữ liệu mới nhất từ Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) và Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước (SAFE), hơn một nửa các giao dịch xuyên biên giới của Trung Quốc hiện được thanh toán bằng nhân dân tệ, tăng từ mức gần như số không cách đây 15 năm; trong khi gần một nửa các khoản cho vay của ngân hàng Trung Quốc ở nước ngoài hiện cũng được thực hiện bằng đồng tiền này.

Cẩn trọng về Trung Quốc

Tuy nhiên, một số nhà phân tích chính sách đối ngoại cảnh báo về cách tiếp cận kinh tế và chính trị mới, mang tính thân thiện hơn của Trung Quốc.

Bất chấp các thỏa thuận thương mại mới, bà Patricia Kim, nghiên cứu viên về chính sách đối ngoại tại Viện Brookings có trụ sở ở Washington, cho rằng sự thiếu tin tưởng vào Mỹ không đồng nghĩa với việc các đồng minh và đối tác của Mỹ sẽ tin tưởng Trung Quốc.

"Nhiều quốc gia trong số này vẫn mang những mối lo ngại sâu sắc về cách tiếp cận của Trung Quốc đối với thương mại, việc nước này sử dụng biện pháp cưỡng ép kinh tế, cũng như các tranh chấp hàng hải và lịch sử chưa được giải quyết," bà Kim nói.

"Trong thời điểm hiện tại, Trung Quốc dường như tỏ ra kiềm chế hoặc thực dụng hơn khi so sánh với giọng điệu và hành động cực đoan của chính quyền Trump. Nhưng hành động thực tế của Bắc Kinh nhìn chung vẫn chưa thực sự mang lại sự yên tâm."