Đại hội 14: Các đại biểu làm gì trong 7 ngày được mong đợi?

Đại hội 14 sẽ khai mạc vào sáng 20/1, nhưng trước đó một ngày các đại biểu đã ngồi lại với nhau trong một phiên gọi là trù bị.

Tại đại hội, 1.586 đại biểu này thay mặt cho hơn 5,6 triệu đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ cùng ngồi lại với nhau trong thời gian sáu ngày rưỡi, giảm một ngày rưỡi so với Đại hội 13, để bàn thảo và quyết định hai vấn đề quan trọng: các văn kiện và nhân sự.

Có hai phiên, gồm khai mạc và bế mạc, sẽ được truyền hình trực tiếp và báo chí trong và ngoài nước trực tiếp tác nghiệp.

Các phiên còn lại sẽ là họp kín, truyền thông chỉ tường thuật và đưa tin từ Trung tâm báo chí Đại hội 14, xen kẽ là các cuộc gặp gỡ các đại biểu bên lề.

Thông tin trên báo chí chính thống sẽ được kiểm soát chặt chẽ.

Bên ngoài là các hoạt động tuyên truyền và chào mừng, trong đó có màn bắn pháo hoa vào tối 23/1.

An ninh được thắt chặt tối đa.

Trên bầu trời, 7 tổ trực thăng của lực lượng quân đội tham gia bảo vệ an ninh.

Dưới đất là các lực lượng từ cảnh sát cơ động đến đặc nhiệm chống khủng bố của Bộ công an và Công an Hà Nội được triển khai dày đặc.

Có gì đáng chú ý trong sự kiện 5 năm diễn ra một lần này?

Phiên trù bị làm gì?

Phiên trù bị là hoạt động chuẩn bị cho các phiên chính thức, kỳ này sẽ diễn ra vào ngày 19/1.

Trước khi vào họp, các đại biểu, theo truyền thống, sẽ viếng lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đài tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ.

Tại hội trường, các đại biểu sẽ dành một phút mặc niệm ba ủy viên trung ương đã mất, trong đó có cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Đại hội sẽ bầu đoàn chủ tịch, tức là những người điều hành đại hội, gồm các ủy viên Bộ Chính trị.

Chẳng hạn, 5 năm trước, tại Đại hội 13, đoàn chủ tịch có 17 người, trong đó 16 ủy viên Bộ Chính trị và một ủy viên Ban Bí thư là ông Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc.

Sau đó, đại hội sẽ bầu đoàn thư ký. Số lượng thư ký sẽ ít hơn so với đoàn chủ tịch. Năm 2021, tại Đại hội 13, đoàn thư ký có 5 người, trong đó có ông Lê Minh Hưng, lúc bấy giờ là chánh Văn phòng Trung ương Đảng. Kỳ này, ông Hưng là ủy viên Bộ Chính trị, chắc chắn sẽ nằm trong đoàn chủ tịch.

Một ban thẩm tra tư cách đại biểu cũng được bầu.

Các đại biểu sẽ giơ thẻ Đảng để biểu quyết thông qua quy chế làm việc của đại hội và thông qua báo cáo thẩm tra tư cách đại biểu.

Những thủ tục này đã được Ban Chấp hành Trung ương khóa 13 chuẩn bị qua các kỳ hội nghị vào năm 2025 và nay sẽ được chính thức hóa tại đại hội.

Sau khi các thủ tục này được thông qua, vào buổi chiều, các đại biểu sẽ sinh hoạt tại đoàn để nghiên cứu các tài liệu của đại hội.

Trước đó, toàn bộ 1.586 đại biểu đã được phát máy tính bảng, trong đó có khoảng 1.000 trang tài liệu đã được số hóa.

Ban tổ chức tính toán nếu in ra toàn bộ tài liệu phát cho các đại biểu và quan khách, sẽ cần đến khoảng 1,6 triệu trang.

Phiên khai mạc

Phiên khai mạc đại hội là một màn trình diễn hoành tráng với các khách mời trong nước vào quốc tế, cùng sự tham dự của truyền thông và được truyền hình trực tiếp.

Sau màn chào cờ, một thành viên đoàn chủ tịch sẽ tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu và khách mời.

Trong số khách mời có các cựu lãnh đạo. Chẳng hạn các ông Nông Đức Mạnh, Nguyễn Tấn Dũng, Nguyễn Minh Triết, Trương Tấn Sang.

Đại hội 14 lần này sẽ vắng bóng các cựu lãnh đạo như Nguyễn Xuân Phúc, Võ Văn Thưởng và Vương Đình Huệ, những người mà hồi Đại hội 13 còn ngồi trên ghế đoàn chủ tịch.

Diễn văn khai mạc đại hội thường sẽ do một ủy viên Bộ Chính trị, chủ tịch nước, đọc. Kỳ này sẽ là ông Lương Cường.

Thảo luận và thông qua các văn kiện

Sau phần tuyên bố khai mạc là phần đọc các văn kiện, gồm bốn báo cáo.

Báo cáo chính trị, văn kiện quan trọng nhất, sẽ do Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày.

Văn kiện này, khác với các kỳ đại hội trước, đã tích hợp ba báo cáo – gồm Báo cáo chính trị, Báo cáo kinh tế - xã hội và Báo cáo Tổng kết xây dựng đảng – lại thành một bản.

Sau báo cáo chính trị là ba văn kiện khác, gồm Báo cáo tổng kết về "công cuộc Đổi Mới" mà Việt Nam đã thực hiện trong 40 năm qua, bắt đầu từ năm 1986; Báo cáo kiểm điểm Ban Chấp hành Trung ương khóa 13 và Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành Điều lệ Đảng.

Các văn kiện được dịch ra một số ngôn ngữ để phát cho khách mời tham dự đại hội.

Sau đó, đại biểu sẽ thảo luận các văn kiện này, tại hội trường và tại các đoàn.

Các đại biểu sẽ sinh hoạt tại hội trường và tại từng đoàn, phát biểu ý kiến đóng góp, cũng như nghe một số tham luận của đại diện các đoàn đại biểu từ các khối trung ương và địa phương.

Dự thảo văn kiện được công khai, đăng trên các phương tiện truyền thông để người dân có thể tham gia góp ý.

Một trong những nội dung các đại biểu thảo luận là về đề xuất "định hướng bổ sung, sửa đổi Điều lệ Đảng".

Tại Đại hội 13, các đại biểu đã thông qua một nghị quyết thống nhất không sửa đổi Điều lệ Đảng thời điểm đó.

Tuy nhiên, các đại biểu dư Đại hội 13 đã quyết định một vấn đề trái với Điều lệ Đảng: đồng ý để ông Nguyễn Phú Trọng tái cử ủy viên Bộ Chính trị để giữ chức tổng bí thư nhiệm kỳ thứ ba liên tiếp.

Kể từ Đại hội 9 năm 2001, Điều lệ Đảng chính thức giới hạn tổng bí thư không giữ quá hai nhiệm kỳ và được tái khẳng định tại lần sửa đổi vào Đại hội 11 năm 2011.

Báo cáo chính trị do ông Tô Lâm trình bày cũng sẽ đề cập đến các chính sách phát triển đất nước trong thời kỳ tới.

Một trong những vấn đề trọng tâm sẽ là chính sách đối ngoại.

Từ một đất nước khép mình trong khối xã hội chủ nghĩa, Đảng Cộng sản Việt Nam bắt đầu "đổi mới tư duy" từ năm 1986.

Đại hội 7 (1991), Đảng đưa vào văn kiện cụm từ "Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển", đây chính là tiền đề của "ngoại giao cây tre sau này".

Đến Đại hội 8, văn kiện được biên tập lại khi thay chữ "muốn" thành "sẵn sàng".

Đại hội 9 xác định chính sách đối ngoại của Việt Nam là "chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế", tuy nhiên, đến Đại hội 10, cụm từ "kinh tế" bị bỏ đi và để thành "chủ động và tích cực hội nhập", ngắn hơn, nhưng mở rộng hơn.

Chính sách này tiếp tục được phát triển trong các đại hội sau đó, trở thành "đa dạng hóa, đa phương hóa".

Và tại Đại hội 14, Đảng xác định chính sách đối ngoại là "đẩy mạnh và nâng tầm ngoại giao đa phương, chủ động tham gia xây dựng định hình các thể chế đa phương".

Bầu cử Ban Chấp hành

Phần quan trọng và mất khá nhiều thời gian của Đại hội 14 là thảo luận nhân sự và bầu cử.

Trong khi các văn kiện được công khai, tài liệu về nhân sự bầu cử là "tuyệt mật".

Đầu tiên, một thành viên đoàn chủ tịch, thường là trưởng Ban Tổ chức Trung ương, sẽ đọc báo cáo của Ban Chấp hành khóa 13 về công tác nhân sự Ban Chấp hành khóa 14.

Đại hội sẽ không bầu tổng bí thư và cũng không bầu ủy viên Bộ Chính trị hoặc Ban Bí thư mà các đại biểu sẽ bầu các ủy viên Ban Chấp hành Trung ương.

Ban Chấp hành Trung ương khóa 14 dự kiến có 180 ủy viên chính thức và 20 ủy viên dự khuyết, tương đương khóa 13 và 12.

Số lượng dự kiến này cần phải được các đại biểu thảo luận và thông qua.

Sau đó, các đại biểu sẽ làm việc tại các đoàn riêng để thảo luận về công tác nhân sự trong đó có danh sách mà Ban Chấp hành khóa 13 giới thiệu.

Các đại biểu cũng có thể ghi phiếu đề cử hoặc ứng cử bổ sung vào danh sách này.

Các công việc này thường sẽ diễn ra trong thời gian một buổi.

Ở phiên họp tiếp theo, đoàn chủ tịch sẽ gửi danh sách tổng hợp từ các trường hợp đề cử, ứng cử bổ sung đến các đoàn để xem có ai được đề cử hay ứng viên xin rút lui.

Các ủy viên Bộ Chính trị, ủy viên Ban Bí thư không được Ban Chấp hành khóa 13 đề cử sẽ phải xin rút.

Việc quyết định một ứng viên được đề cử hay rút lui là do các đại biểu quyết định, thể hiện qua phần bỏ phiếu.

Danh sách ứng cử viên sẽ được chia thành hai phần, một là ứng viên ủy viên chính thức, một là ứng viên ủy viên dự khuyết.

Theo quy chế bầu cử trong Đảng, số lượng ứng viên để bầu có số dư không quá 30%.

Điều đó có nghĩa là danh sách ứng viên bầu cử ủy viên chính thức tối đa là 234 người, còn tối đa của ủy viên dự khuyết là 26 người.

Vì thế, nếu số lượng các ứng viên sau khi đã rút lui vẫn vượt quá giới hạn số dư 30%, các đại biểu sẽ tiếp tục bỏ phiếu để chọn lựa, cho đến khi đạt số dư theo quy định.

Sau cùng, danh sách cuối cùng được giới thiệu và các đại biểu sẽ biểu quyết thông qua danh sách này.

Bầu cử Ban Chấp hành sẽ kéo dài trong một phiên và sau đó là phần của ban kiểm phiếu. Người trúng cử phải đạt ít nhất 50% số phiếu.

Ở Đại hội 12, bầu cử diễn ra vào buổi sáng và buổi chiều là phiên công bố kết quả.

Tại Đại hội 13, phần bỏ phiếu bầu ban chấp hành Trung ương diễn ra vào buổi chiều và buổi tối, vào lúc 21 giờ 30, các đại biểu tập trung vào hội trường nghe kết quả.

Trong khi ban kiểm phiếu làm việc, các đại biểu có thể rời hội trường và, đến thời gian quy định, sẽ quay trở lại để nghe thông báo kết quả bầu cử.

Tại Đại hội 13, các đại biểu đã tập trung vào hội trường lúc 21 giờ 30 để nghe kết quả bầu cử.

Trong các nhiệm kỳ gần đây, các ủy viên Bộ Chính trị tái cử đều tái đắc cử.

Về phía các ủy viên Trung ương tái cử, một số do Ban Chấp hành giới thiệu cũng đã không được bầu.

Chẳng hạn, tại Đại hội 13, các đại biểu đã gạch tên hai cựu ủy viên Trung ương là ông Phùng Xuân Nhạ – Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo, cùng ông Triệu Tài Vinh – Phó trưởng Ban Kinh tế Trung ương.

Tại Đại hội 12, Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cũng đã không trúng cử dù được Ban Chấp hành khóa 11 giới thiệu.

Tại Đại hội 12, có 15 ủy viên Trung ương khóa 11 được đề cử bổ sung tại đại hội đã không trúng cử.

Cũng đã có trường hợp ứng viên được đề cử tại đại hội, dù không phải là đại biểu tham gia, vẫn trúng cử. Đó là trường hợp ông Nguyễn Thanh Nghị trúng cử ủy viên dự khuyết tại Đại hội 11.

Các kỳ đại hội cũng chưa ghi nhận ứng viên nào ứng cử trúng cử.

Bầu tổng bí thư

Sau khi có kết quả bầu Ban Chấp hành, 200 ủy viên Trung ương khóa 14 sẽ tiến hành phiên họp, gọi là Hội nghị Trung ương lần thứ nhất, để bầu ủy viên Bộ Chính trị và một số chức danh khác.

Người triệu tập phiên họp này sẽ là ông Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương khóa 13.

Quy chế bầu cử trong Đảng cho phép ứng cử, đề cử, nhưng cơ bản vẫn là danh sách đã được Ban Chấp hành Trung ương khóa 13 chuẩn bị.

Số lượng bầu 17 người, hay 19 người sẽ do Ban Chấp hành mới quyết định.

Trong 200 người, chỉ có 180 ủy viên chính thức mới có quyền bầu cử.

Sau khi có kết quả bầu cử, một trong số các ủy viên Bộ Chính trị sẽ được đề cử để Ban Chấp hành bầu giữ chức tổng bí thư.

Nhân sự này, cũng là ứng viên duy nhất, thực ra đã được chốt tại Hội nghị 15 diễn ra vào tháng 12/2025 của Ban Chấp hành Trung ương khóa 13.

Ban Chấp hành cũng sẽ bầu một người giữ chức chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, thường là từ một thành viên Bộ Chính trị.

Ban Chấp hành cũng sẽ bầu một số ủy viên Ban Bí thư. Một số thành viên Ban Bí thư sẽ được Bộ Chính trị phân công đảm trách, trong đó có tổng bí thư và thường trực Ban Bí thư.

Ra mắt, bế mạc và họp báo

Ngày cuối cùng, sáng 25/1, tân tổng bí thư sẽ ra mắt đại hội, cùng với các ủy viên Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các ủy viên Ban Chấp hành.

Phiên này sẽ có báo chí tham dự đưa tin và đài truyền hình tường thuật trực tiếp.

Tổng bí thư mới được bầu sẽ đọc diễn văn bế mạc, tuyên bố kết thúc Đại hội 14.

Kết thúc đại hội, tân tổng bí thư sẽ chủ trì một cuộc họp báo quốc tế tại trung tâm báo chí.

Tại Đại hội 13, vào ngày 1/2/2021, ông Nguyễn Phú Trọng đã thực hiện công việc này.

"Bây giờ tôi không được khỏe lắm, tuổi cũng đã cao, cũng xin nghỉ rồi, thế nhưng Đại hội bầu phải làm, đảng viên thì phải chấp hành," ông tâm sự.

Cũng trong cuộc họp báo kéo dài khoảng 40 phút này, ông Trọng nhấn mạnh mục tiêu chống tham nhũng "không ngừng không nghỉ".

Kết quả là khóa 13 xảy ra hàng loạt sự kiện long trời lở đất.

Từ 200 ủy viên Trung ương ban đầu vào tháng 1/2021, chỉ còn 163 người còn lại đi dự Đại hội 14.