'Tốt nhất thế giới': Vì sao Mỹ mua tàu phá băng từ Phần Lan?

Trong khi Tổng thống Donald Trump tiếp tục khẳng định Mỹ cần phải sở hữu Greenland, cách tiếp cận toàn diện hơn của ông đối với khu vực Bắc Cực đã khiến Washington đặt hàng các tàu phá băng mới.

Đối với những con tàu có khả năng di chuyển qua những vùng biển phủ đầy băng rắn, Mỹ đã tìm đến chuyên gia hàng đầu thế giới – Phần Lan.

Nhiệt độ bên trong phòng thí nghiệm băng của Aker Arctic Technology luôn ở mức dưới 0 độ C, nơi một mô hình tàu phá băng thu nhỏ chạy dọc theo bể mô phỏng dài 70 mét.

Con tàu cày một rãnh thẳng, gọn qua lớp băng đóng cứng trên mặt nước.

Đang được thử nghiệm tại một cơ sở ở Helsinki, thủ đô của Phần Lan, đây là thiết kế cho thế hệ tàu phá băng tiếp theo của nước này.

"Điều quan trọng là nó phải có đủ độ bền kết cấu và công suất động cơ," kỹ sư về hiệu suất băng, Riikka Matala, cho biết.

Mika Hovilainen, giám đốc điều hành của công ty, cho biết thêm rằng hình dạng của con tàu cũng rất quan trọng.

"Thân tàu phải được thiết kế để có thể phá băng bằng cách ép lớp băng cong xuống phía dưới," ông nói. "Không phải là cắt, cũng không phải là xẻ."

Phần Lan là quốc gia dẫn đầu thế giới không thể tranh cãi về tàu phá băng. Các công ty Phần Lan đã thiết kế 80% tổng số tàu phá băng đang hoạt động hiện nay, và 60% được đóng tại các xưởng đóng tàu trong nước.

Quốc gia này dẫn đầu xuất phát từ nhu cầu mang tính thiết yếu, ông Maunu Visuri, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của công ty Artica - đơn vị vận hành đội tàu gồm 8 tàu phá băng - do chính phủ Phần Lan sở hữu, giải thích.

"Phần Lan là quốc gia duy nhất trên thế giới mà tất cả các cảng có thể bị đóng băng trong mùa đông," ông nói, thêm rằng 97% hàng hóa nhập khẩu vào nước này được vận chuyển bằng đường biển.

Trong những tháng lạnh nhất, tàu phá băng giúp các cảng của Phần Lan hoạt động và đóng vai trò dẫn đường cho các tàu chở hàng lớn. "Đây thực sự là một nhu cầu thiết yếu đối với Phần Lan. Chúng tôi vẫn nói rằng Phần Lan là một hòn đảo."

Chính nhờ chuyên môn này mà ông Trump đã tuyên bố vào tháng 10 rằng Mỹ dự định đặt mua bốn tàu phá băng từ Phần Lan cho Lực lượng Bảo vệ bờ biển Mỹ.

Bảy tàu khác, mà Mỹ gọi là "Tàu tuần tra an ninh Bắc Cực", sẽ được đóng tại Mỹ, sử dụng thiết kế và chuyên môn của Phần Lan.

"Chúng tôi đang mua những tàu phá băng tốt nhất thế giới, và Phần Lan nổi tiếng là nơi sản xuất chúng," ông Trump nói.

Theo luật pháp Hoa Kỳ, các tàu hải quân và tàu tuần tra bờ biển của nước này phải được đóng trong nước, nhưng trong trường hợp này, tổng thống đã miễn trừ yêu cầu đó vì lý do an ninh quốc gia.

Ông viện dẫn "sự phô trương sức mạnh quân sự mang tính gây hấn và sự xâm lấn kinh tế của các đối thủ nước ngoài", ý ông muốn nói đến Nga và Trung Quốc.

Mối quan ngại này của Hoa Kỳ xuất hiện khi biến đổi khí hậu tiếp tục làm cho Bắc Cực dễ lưu thông hơn đối với các tàu chở hàng, ít nhất là nếu các tàu phá băng dẫn đường bằng cách mở đường. Điều này mở ra các tuyến đường thương mại từ châu Á đến châu Âu, hoặc đi qua vùng biển nằm phía trên lãnh thổ nước Nga, hoặc phía bắc Alaska và lục địa Canada, rồi men theo Greenland.

Việc tan băng cũng có nghĩa là các mỏ dầu khí bên dưới Bắc Cực dễ tiếp cận hơn.

"Hiện nay đơn giản là lưu lượng giao thông ở khu vực đó tăng lên rất nhiều," Peter Rybski, một sĩ quan hải quân Hoa Kỳ đã nghỉ hưu và là chuyên gia về Bắc Cực tại Helsinki, nhận xét.

"Nga có một ngành công nghiệp thăm dò và khai thác dầu khí đang hoạt động, đồng thời đang hình thành một tuyến đường trung chuyển nối châu Âu với châu Á."

Sau thông báo sơ bộ của ông Trump vào mùa thu năm ngoái, các hợp đồng đầu tiên đã được trao vào ngày 29/12.

Công ty Rauma Marine Constructions của Phần Lan sẽ đóng hai tàu phá băng cho Lực lượng Bảo vệ bờ biển Hoa Kỳ tại xưởng đóng tàu của họ ở cảng Rauma của Phần Lan. Chiếc tàu đầu tiên dự kiến ​​​​sẽ được bàn giao vào năm 2028.

Bốn chiếc nữa sẽ được đóng tại Louisiana, cả sáu chiếc đều sử dụng thiết kế động cơ diesel-điện của Aker Arctic Technology.

Các đơn đặt hàng của Hoa Kỳ là một phần trong nỗ lực bắt kịp số lượng tàu phá băng của Nga. Hiện tại, Nga có khoảng 40 chiếc, bao gồm tám chiếc chạy bằng năng lượng hạt nhân.

Ngược lại, Hoa Kỳ hiện chỉ có ba chiếc đang hoạt động.

Trong khi đó, Trung Quốc vận hành khoảng năm tàu ​​có khả năng hoạt động ở vùng cực. "Về mặt kỹ thuật, không chiếc nào trong số đó là tàu phá băng", ông Rybski nói, chỉ ra rằng thiết kế của chúng không đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt. "Nhưng họ đang tăng cường hạm đội của mình."

Ông nói thêm rằng Trung Quốc đã tăng cường đưa những tàu "nghiên cứu" này vào vùng biển Bắc Cực giữa Alaska và vùng Viễn Đông của Nga, bao gồm cả các khu vực mà Hoa Kỳ coi là "vùng đặc quyền kinh tế" của mình.

"Với nguồn lực phản ứng còn hạn chế, điều này trở thành một vấn đề [đối với Mỹ]."

Theo đánh giá của bà Lin Mortensgaard, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch (DIIS), mong muốn mở rộng đội tàu phá băng của ông Trump không chỉ xuất phát từ những nhu cầu thực tiễn khi hoạt động ở các vùng biển Bắc Cực phủ băng, mà còn liên quan đến việc phô diễn sức mạnh.

"Dù bạn có bao nhiêu tàu sân bay và sử dụng chúng nhiều đến mức nào để đe dọa các quốc gia khác, thì bạn cũng không thể đưa tàu sân bay tiến vào trung tâm Bắc Băng Dương," bà nói.

"Tàu phá băng thực sự là loại tàu hải quân duy nhất có thể phát đi tín hiệu rằng bạn là một quốc gia Bắc Cực, với năng lực Bắc Cực. Và tôi cho rằng phần lớn diễn ngôn của Mỹ hiện nay xoay quanh điều đó."

Trở lại Phần Lan, Xưởng đóng tàu Helsinki nằm trên một bến tàu trên bờ biển thủ đô. Đây là nơi sản xuất một nửa số tàu phá băng của thế giới. Hiện thuộc sở hữu của công ty Davie của Canada, xưởng đóng tàu này cũng hy vọng sẽ giành được các hợp đồng mới từ Lực lượng Bảo vệ bờ biển Hoa Kỳ.

"Tình hình địa chính trị chắc chắn đã thay đổi," Giám đốc điều hành của xưởng đóng tàu, Kim Salmi, cho biết.

"Chúng ta có nước láng giềng phía đông ở đây [Nga]. Họ đang xây dựng hạm đội [mới] của riêng mình. Và Trung Quốc cũng đang xây dựng hạm đội của họ."

Ông nói thêm: "Hoa Kỳ, Canada và các đồng minh phương Tây nói chung đang tìm kiếm sự cân bằng quyền lực."

Bên trong một nhà xưởng đóng tàu rộng lớn, các công nhân đang cắt và hàn thép cho chiếc tàu phá băng mới nhất của xưởng, một tàu hạng nặng chuyên dụng cho vùng Bắc Cực, có tên là Polarmax, được dành cho lực lượng bảo vệ bờ biển Canada.

Người Phần Lan có thể chế tạo những con tàu phức tạp này một cách nhanh chóng đáng kinh ngạc - chỉ mất từ ​​hai năm rưỡi đến ba năm - nhờ phương pháp sản xuất tinh giản và kinh nghiệm hàng chục năm.

"Chúng tôi đã rèn luyện kỹ năng này trong hơn 100 năm," ông Visuri của Artica nói. "Có một chu trình khép kín gồm các nhà thiết kế, người vận hành và người đóng tàu. Đó là lý do tại sao Phần Lan là siêu cường về tàu phá băng."