2022 йилги футбол бўйича жаҳон чемпионати: Қатар стадион ишчиларига қандай муносабат қилмоқда? Qatar Football
Сурат манбаси, Getty Images
21 ноябрь куни Қатарда бошланадиган футбол бўйича 2022 йилги Жаҳон чемпионати Яқин Шарқдаги илк жаҳон чемпионати бўлади.
Бу, шунингдек, бой кўрфаз давлати уни ўтказиш ҳуқуқини қандай қўлга киритгани, стадион ишчиларига қандай муносабатда бўлаётгани ва ЛГБТ мухлисларини хуш қаршилайдими, деган саволлар билан энг баҳсли жаҳон чемпионатига айланди.
Чет эллик ишчиларга муносабат
Қатар финал учун еттита стадион, янги аэропорт, янги метро ва янги йўллар қурмоқда.
Финал ва яна тўққизта ўйинга мезбонлик қиладиган стадион янги шаҳарнинг марказий иморати ҳисобланади.
Аммо лойиҳаларда ишлаётган 30 минг меҳнат муҳожирига нисбатан муносабати учун давлат танқид остига олинмоқда.
2016 йилда Amnesty International инсон ҳуқуқлари ташкилоти Қатарни мажбурий меҳнатдан фойдаланганликда айблаган эди. Унда айтилишича, кўплаб ишчилар яроқсиз уйларда яшаб, ишга ёллаш учун катта тўловлар тўлаган, маошлари ушлаб қолинган ва паспортлари олиб қўйилган.
2017 йилдан бошлаб ҳукумат меҳнат муҳожирларини ўта иссиқда ишлашдан ҳимоя қилиш, уларнинг иш вақтини чеклаш ва меҳнат лагерларидаги шароитларни яхшилаш чораларини киритди.
Бироқ 2021 йилги ҳисоботида Human Rights Watch таъкидлашича, хорижлик ишчилар "жазовий ва ноқонуний иш ҳақи чегирмалари", шунингдек, "узоқ соатлик меҳнат учун ойлик тўланмагани"дан азият чекишда давом этган.
Amnesty International ташкилоти, шунингдек, меҳнат муҳожирларининг иш берувчининг розилигисиз иш жойини тарк этишини тақиқловчи "кафала" ёки ҳомийлик тизими бекор қилинганига қарамай, ишчиларга босим давом этаётгани ҳақида хабар беради.
Сурат манбаси, Twitter
Ҳукумат сўзчиси Би би сига: "Ислоҳотларнинг самарали амалга оширилишини таъминлашда сезиларли ютуқларга эришилди", деди. Унинг айтишича, қоидаларни бузаётган компаниялар сони "мажбурий чоралар кўрилгани сабабли қисқаради".
Қанча ишчи ҳалок бўлди?
2021 йил февраль ойида Guardian газетаси Қатар жаҳон чемпионатига мезбонликни ютиб олгандан бери бу мамлакатда Ҳиндистон, Покистон, Непал, Бангладеш ва Шри-Ланкадан келган 6500 нафар меҳнат муҳожири вафот этгани ҳақида хабар берган эди.
Осиёнинг бешта давлати расмийлари томонидан хабар қилинган ўлимлар касб, жой ёки иш бўйича таснифланмаган. Аммо FairSquare меҳнат ҳуқуқлари гуруҳининг айтишича, ўлганларнинг кўпчилиги Жаҳон кубоги инфратузилма лойиҳаларида ишлаган бўлиши мумкин.
Қатар ҳукуматининг таъкидлашича, бу рақамлар ошириб юборилган, чунки улар орасида кўп йиллар давомида у ерда яшаб, ишлагандан кейин вафот этган минглаб хорижликлар ҳам бор. Унда айтилишича, уларнинг кўпчилиги қурилиш соҳасидан ташқари ишлаган.
Қатарнинг маълум қилишича, 2014 йилдан 2020 йилгача жаҳон чемпионати стадионларини қураётган 37 ишчи вафот этган. Улардан 34 нафари иш билан боғлиқ бўлмагани айтилади.
Халқаро меҳнат ташкилоти (ХМТ) Қатар ишчилар ўртасидаги тўсатдан ва кутилмаган ўлимларни ҳисобга олмаганини айтди. Унда айтилишича, буларга иссиқлик уриши натижасида келиб чиққан ўлимга олиб келадиган юрак хуружлари ва нафас етишмовчилиги киради, улар "иш билан боғлиқ" эмас, балки "табиий сабаблар" сифатида қайд этилган.
Халқаро меҳнат ташкилоти Қатардаги давлат шифохоналари ва тез ёрдам хизматларидаги ўлим ҳолатлари бўйича ўз маълумотларини жамлади, бу жаҳон чемпионати билан боғлиқ барча лойиҳалардан жабрланганларни қамраб олади.
Унда айтилишича, биргина 2021 йилнинг ўзида Қатарда 50 ишчи ҳалок бўлган ва 500 дан ортиқ киши оғир жароҳатланган, яна 37 600 нафари енгил ва ўртача даражада жароҳат олган.
Сурат манбаси, AFP via Getty Images
Ушбу ўлим ва жароҳатларнинг асосий сабаблари баландликдан қулаш, йўл-транспорт ҳодисалари ва устига нимадир тушиб кетганидир.
Қатар ЛГБТлар учун хавфсизми?
Қатар консерватив мусулмон давлати ва бу ерда бир жинсли муносабатлар ноқонуний ҳисобланади.
ЛГБТ ҳуқуқларини ҳимоя қилиш гуруҳлари футболнинг жаҳон бошқарув органи - ФИФА ва Қатар ташкилий қўмитасидан турнир олдидан ўзгаришлар киритишни сўради.
Буларга хавфсизлик кафолатларини бериш, Қатарга кириш ҳуқуқини таъминлаш ва ЛГБТ масалалари муҳокамасини цензура қилмаслик киради.
Қатарда бўлиб ўтадиган жаҳон чемпионати ташкилотчилари аввалроқ ҳаммага хуш келибсиз, бироқ "умуман гомосексуаллар ва гомосексуал бўлмаганларга нисбатан меҳр-муҳаббатни оммавий равишда кўрсатиш урф-одатларимизга кирмайди", деб айтган эди.
Қатар қандай қилиб жаҳон чемпионати мезбони бўлди?
Қатар-2022 ФИФА томонидан 2010 йилда эълон қилинганидан бери баҳсли бўлиб келган.
Жуда кичик (жуда бой бўлса да) футбол тарихи кам ва жаҳон чемпионатида тайинли натижа кўрсатмаган давлат сифатида Қатар АҚШ, Австралия, Жанубий Корея ва Япония рақибларини мезбонлик учун курашда мағлуб этгани кўпчиликни ҳайратда қолдирди.
Бу қарор ФИФА расмийлари Қатарда бўлиб ўтадиган жаҳон чемпионатига мезбонлик қилиш учун пора олгани ҳақидаги иддаоларни келтириб чиқарди, ваҳоланки, кейинчалик ФИФА буюртма берган мустақил текширув бунинг аниқ далилини топмади.
Қатар делегатлар овозини сотиб олгани ҳақидаги айбловларни рад этади, бироқ Франция расмийлари томонидан коррупция бўйича тергов ҳали ҳам давом этмоқда ва 2020 йилда АҚШ ФИФАнинг уч амалдорини пора олишда айблади.
Нима учун футбол бўйича жаҳон чемпионати қишда Қатарда ўтказилади?
Жаҳон кубоги турнири одатда июнь ва июль ойларида ўтказилади, аммо Қатарда йилнинг бу вақтида ўртача ҳарорат 41С атрофида ва 50С га етиши мумкин - ташқари хавфсиз бўлмаган даражада жуда иссиқ, ҳеч бўлмаганда 90 дақиқа футбол ўйнаш учун.
Тендер давомида Қатар стадионлар, машғулот майдонлари ва мухлислар учун майдонларини 23°С гача совутадиган илғор кондиционер технологиясидан фойдаланишга ваъда берди. Бироқ 2015 йилда ФИФА турнирни қишда ўтказишга қарор қилди.
Жаҳон чемпионати 21 ноябрда бошланади, финал эса 18 декабрда бўлиб ўтади. Бу кўплаб мамлакатларда футбол мавсумининг ўртасига тўғри келиши ва уни тўхтатиб қўйишини англатади.
Масалан, 13 ноябрдан 26 декабргача Англия премер-лигасида ўйинлар бўлмайди.
Йўқотилган вақт ўрнини тўлдириш учун 2022/2023 йилги мавсум одатдагидан бир ҳафта олдин бошланади ва бир ҳафта кейин тугайди.
BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.
Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek
