Франция президенти “ядровий келишувлар”га эришиш мақсадида Ўзбекистонга келмоқда – матбуот O'zbekiston Dunyo Yangiliklar

Марказий Осиёга сафардан асосий мақсад "ядровий келишувларга эришиш", дея ёзмоқда жаҳон матбуоти.

1 ноябрь куни Президент Макрон Ўзбекистонга келади, Президент Шавкат Мирзиёев билан учрашади.

Расмий Тошкентга кўра, Самарқандда ўтадиган олий даражадаги музокараларда савдо-иқтисодиёт, инновация ва инвестиция соҳаларидаги ҳамкорликни кенгайтириш эътибор марказида бўлади.

Франция президенти Ўзбекистонга келишидан аввал - айни куни Остонада Қосим-Жўмарт Тўқаев билан ҳам кўришган.

Bloomberg ва Politico каби нуфузли нашрлар бу икки Марказий Осиё давлатини "Россиянинг орқа ҳовлиси" дея атаб, Макрон минтақага уран етказиб бериш бўйича келишувларга эришишни кўзлаб келганини ёзган.

Алоқадор мавзулар:

"Ядровий келишувлар"

Елисейнинг расман маълум қилишича, Франция президенти "ислоҳотлар ва модернизация ҳаракатларига кўмаклашиш" ва "Европа билан алоқаларни мустаҳкамлаш истагини дастаклаш" мақсадида Марказий Осиёнинг бу икки қўшни давлатига келган.

Халқаро кузатувчилар эса сўнгги пайтда Россия ва Африка табиий бойликларидан фойдаланиш имкониятлари ниҳоятда чекланиб қолган Франция, эндиликда, Марказий Осиё минтақасига кўз тикаётганини таъкидлаган.

"Бу сафардан кўзланаётган энг бирламчи мақсад Франция энергетик хавфсизлигини мустаҳкамлашдир", дея Франция президентига яқин икки манбадан иқтибос келтирган Bloomberg нашри.

Украинага босқин ортидан Европа Иттифоқи Россия энергетик манбаларидан четланиб, янги ҳудудларга юзланиш орқали таъминотни диверсификация қилиш имконларини излай бошлаган.

Шу йилнинг июль ойида Европанинг иккинчи энг йирик уран манбаси бўлмиш Нигерда юз берган давлат тўнтариши ортидан вазият янада мураккаблашган.

Бу Африка давлатида ҳокимиятни эгаллаб олган ҳарбий хунтага қарши қўйилган халқаро санкциялар ортидан ғарбликлар у ерда уран қазиб олиш ишларини тўхтатишга мажбур бўлган.

Бундан айниқса электр энергиясининг 70 фоизга яқин қисмини атом электр станцияларидан оладиган Франция кўпроқ жабр чеккани айтилади.

Очиқ манбаларга кўра, 2022 йилда Қозоғистон уран қазиб олиш бўйича дунёда биринчи ўринни эгаллаган бўлса, Ўзбекистон бешинчи ўринда турган.

Бу Марказий Осиё минтақаси Франция учун янги таъминот манбаси ўлароқ қанчалик муҳим аҳамият касб этиб бораётганини яққол кўрсатади, дейди халқаро таҳлилчилар.

Марказий Осиёга сафарда Франциянинг энергетика, кончилик ҳамда қишлоқ хўжалиги соҳасидаги 15 нафар йирик бизнесмен президент Макронга ҳамроҳлик қилаётгани хабар қилинган.

Улар орасида атом электр станцияларини қуришда хизмат кўрсатувчи Assystem компанияси вакиллари ҳам бор.

Аммо француз ядровий муҳандислик соҳаси вакиллари атом электр станцияси қуриш масаласи кун тартибида турган Ўзбекистон ва Қозоғистонга айнан қандай мақсадни кўзлаб келаётгани борасида бирор изоҳ берилмаган.

"Орқа ҳовли"

Бошқа бир нуфузли нашр - Politico'нинг Франция ҳукуматидаги манбаларига таяниб ёзишича, Макроннинг сафаридан кўзланган яна бир муҳим мақсад - бу Ўзбекистон ва Қозоғистонни Россия, эндиликда эса, тобора ошиб бораётган Хитой таъсиридан ихоталаш.

Француз нашрлари ҳам Россия ва Хитой ҳануз энг йирик ҳамкорлар ўлароқ қолаётган бўлишига қарамай, бу икки Марказий Осиё давлати иқтисодий очиқлик ҳамда мувозанатлашган дипломатия олиб боришга интилаётгани, расмий Париж эса ана шу истакдан фойдаланиб қолишга интилаётгани ҳақида ёзган.

Президент Макроннинг ташрифи Марказий Осиё давлатлари етакчилари Ғарбдаги қудратлар олдига серқатнов бўлиб қолган бир манзарада кечмоқда.

Сентябрь ойида АҚШ президенти Жо Байден БМТ Бош Ассамблеяси 78-сессияси тадбирлари чоғида минтақанинг барча беш давлати раҳбарлари билан учрашган ва бу учрашувни "тарихий он" дея атаган эди.

Айни ойнинг сўнггида Марказий Осиё етакчилари Берлинда канцлер Олаф Шольц билан кўришиб, ўзаро ҳамкорлик масалаларини муҳокама қилган.

23 октябрь куни эса минтақа ташқи ишлар вазирлари ва Европа Иттифоқи аъзо давлатларининг ташқи ишлар вазирлари ўртасида биринчи бор коллектив учрашув бўлиб ўтган.

Расмий Брюссел ушбу йиғин иштирокчилари мустақиллик, суверенитет ва ҳудудий яхлитликнинг ҳурмат қилинишига яна бир бор ишонч билдиргани ҳамда Россияга қарши санкцияларнинг Марказий Осиё орқали четлаб ўтилишига йўл қўймасликни муҳокама қилганини маълум этган.

Жаҳон матбуоти, шунингдек, президент Макрон Европа Иттифоқи вакили ўлароқ Ўзбекистон ва Қозоғистон етакчилари билан музокараларда турли инвестиция дастурлари ҳамда қарзлар орқали минтақанинг Хитой таъсирига янада тушиб қолмаслиги масаласини ҳам кўтаришини тахмин қилмоқда.

Инсон ҳуқуқлари

Эммануэл Макроннинг сафари арафасида - 30 октябрь куни Бельгияда жойлашган Инсон ҳуқуқлари бўйича Халқаро Ҳамкорлик ташкилоти (IPHR) Франция президентига очиқ мактуб йўллаган.

Мактубда ташкилот Макронни Марказий Осиёга ташриф вақтида инсон ҳуқуқлари масаласини кўтаришга чақирган.

"Сиёсий ислоҳотлар ва модернизация борасидаги расмий оҳанг ҳамда бу борада ташланган чекланган қадамларга қарамай, Ўзбекистон ва Қозоғистондаги фуқаролик жамияти гуруҳлари, фаоллардан келаётган ишончли хабарлар бу икки мамлакатдаги инсон ҳуқуқлари билан боғлиқ вазият нафақат жиддий аҳволда қолаётгани, балки яқин вақт ичида анчайин ёмонлашганини кўрсатмоқда", дейилади Макронга йўлланган хатда.

IPHR 2022 йил январида Қозоғистон, июль ойида эса Қорақалпоғистонда кузатилган оммавий норозилик намойишлари қаттиққўллик билан бостирилгани, фуқароларнинг намойиш ўтказиш ҳуқуқлари топталгани, инсон ҳуқуқларини поймол этган масъуллар жавобгарликка тортилмаганини тилга олган.

Бундан ташқари ташкилот Ўзбекистонда ҳам, Қозоғистонда ҳам охирги вақтларда фаолларга нисбатан босимлар ортиб бораётганидан хавотир билдирган.

"…IPHR ва унинг ҳамкорлари Қозоғистон ва Ўзбекистонда ҳукумат сиёсатига қарши гапирган ва фуқаролар ҳуқуқларини ҳимоя қилган ҳуқуқбонлар, фаоллар, мустақил адвокатлар, журналистлар ва блогерларга нисбатан қўрқитув, таҳқир ва сиёсий мотивдаги таъқиблар кўпаяётганини ҳужжатлаштириб бормоқда. Мустақил матбуотга босим ва интернетда муқобил ахборот олишга чекловларнинг кучайиши, мустақил фуқаролик жамияти гуруҳлари фаолиятига нисбатан кенг кўламли ва оқлаб бўлмас чекловлар қўйилиши, тинч намойиш ўтказиш ҳуқуқининг топталиши ҳар икки мамлакатдаги фуқаролик маконини емиришда давом этаётган хавотирли трендларга айланмоқда".

IPHR президент Макрондан Ўзбекистон ва Қозоғистон раҳбарлари билан мулоқотда Франция ҳамда Европа Иттифоқи инсон ҳуқуқлари вазиятига жиддий эътибор қаратишини яна бир бор "эслатиш имкониятини қўлдан бой бермаслик"ка чақирган.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.