“Бу овоз ваҳимасини эшитиб, украинларга ачиндим” – ўзбекистонлик ёш журналист қиз Украинада нималарни кўрди? Video O'zbekiston Ukraina

23 яшар журналист Зулфия Каримова қақшатқич жанглар давом этаётган Украинага бориб, уруш билан юзма-юз яшаётган мамлакат ва одамларнинг бугунги ҳаётига биринчилардан бўлиб бевосита гувоҳ бўлган Ўзбекистон маҳаллий матбуоти вакилига айланган.

Daryo.uz нашрида ишловчи журналист Европа Иттифоқи ташкил этган медиа тренинг бўйича Киев, Ирпин, Ҳостомел, Буча каби манзилларда бўлиб, урушга рўбарў қолган украинларнинг кундалик ҳаёти, жорий вазиятни кузатган.

Би-би-си Россия пропагандаси таъсири остидаги мамлакатда Украина уруши воқеаларини имкон қадар кенгроқ ёритишга ҳаракат қилаётган маҳаллий нашрлардан бирининг вакилидан у ерда нималарни кўргани, нималарни ҳис қилганини сўради.

"Бу жуда ваҳимали эди"

Зулфия дезинформацияга қарши курашиш бўйича Европа Иттифоқи ташкил этган медиа-тренинг доирасида бир гуруҳ халқаро журналистлар билан Украина ва Полшада бўлган.

"21-23 июнь кунлари Киевга бордим. Бучада ҳам бўлдим", дейди қарийб бир ярим йилдан буён уруш давом этаётган мамлакатга Ўзбекистондан борган журналист.

Асосан, Киев ва пойтахт атрофидаги аҳоли манзилларига борган Зулфия у ерларда жанглар кечмаётган бўлсада, аҳолида уруш кайфияти юқорилигини ҳис қилгани ҳақида сўзлайди.

Алоқадор мавзулар:

"Одамларда Россияга нисбатан негатив кайфият кучли. Кўрган-кечирганларини сўзлаб беришди. Айниқса, Бучадаги ҳикоялар жуда ҳам ачинарли эди. Одамлар қандай қилиб беркингани, ҳалок бўлган қўшнисини кўмгани, кўчада ётган жасадлар ҳақида гапиришди. Буча деоккупация қилинганига бир йилдан ўтган бўлса-да, аҳолида уруш кайфияти сақланиб қолган", ҳикоя қилади у.

Болалигидан журналист ўлароқ оловли нуқталарга бориб, вазиятни ёритишни орзу қилганини айтган Зулфия Украинага боришдан қўрқмагани ҳақида гапиради.

"Киев нисбатан тинч эди. Фақат бўлган икки куним давомида тревога овозлари эшитилиб турди. Меҳмонхона ходимлари огоҳлантиргач, бомбапаноҳга тушдик. У ерда яшаш учун ҳамма шароит бор эди. Бу икки кун давом этди. Украинадан Польшага поездда қайтаётган куним ҳақиқий тревога овозини эшитдим. Тўсатдан осмон ёришиб кетди. Ҳаводан мудофаа тизими ракетани уриб туширганини айтишди. Гўё ракета бизнинг вагонга ҳам урилиши мумкинлигини ўйлаб, қўрқдим ўшанда".

Ваҳимали тревога овозини илк бор эшитиб, ўтган йилдан буён уруш ичида яшаётган украиналикларга нисбатан ачиниш ҳиссини туйганини билдирган Зулфия ўзаро суҳбатлардан маҳаллий аҳоли учун бу одатий ҳолга айланиб қолганини кўрганини қўшимча қилади.

"Бошида тревога пайти бомбапаноҳларда яшириндик, лекин совуқ пайтлари тушишни тўхтатдик, кейин ўрганиб кетдик, дейишди".

Тикланган Буча

Зулфия Россия қўшинлари чиқиб кетгач, ўтган йилнинг апрель ойида даҳшатли уруш жиноятлари аломатлари билан халқаро матбуот эътиборини ўзига қаратган Бучага ҳам борган.

Россия матбуоти Буча фожиасига оид хабарларни сохта ёки чалғитувчи маълумот, дея иддао қилишига қарамай, 2022 йил май ойида Би-би-си бу ҳудудда мингдан ортиқ тинч аҳоли жасадлари топилгани ва уларнинг 650 нафардан кўпроғи рус аскарлари томонидан отиб ўлдирилганига аниқлик киритган эди.

"Вақтимиз жуда зиқ бўлгани сабаб тинч аҳоли кўп гаплаша олмадик. Бучада уйи вайрон бўлган одамникига олиб боришди, ўтган йили бўлган воқеаларни гапириб беришди. Кўчаларда жасадлар ётгани, бир ойлик оккупация давомида рус аскарлари уларни йиғиб олишга рухсат бермаганини айтишди", дейди журналист.

"Энг асосийси - Бучада номсиз қабристонга олиб боришди. У ерда кўчада жасадлари топилган, шахси аниқланмаган тинч аҳоли вакиллари кўмилган эди. Ҳар бир қабр рақамлаб чиқилган. Адашмасам, беш юздан ошиқ рақамга ҳам кўзим тушди".

Зулфиянинг сўзлашича, қирғинбарот марказига айланган Бучадан Россия армияси сиқиб чиқарилгандан сўнг айни маскан қайта тикланган.

"Кўп давлатларнинг ёрдами билан вайрон этилган уйлар ўрнига бир хил турдаги янги турар-жойлар қурилибди, Бучани қайта тиклашибди".

"Бучада уйи вайрон бўлган бир киши билан гаплашдик. Онаси Россияда яшар экан. Ўтган йилги воқеалардан сўнг алоқаси узилибди. Айтишича, онаси Украина ўзини-ўзи бомбалаган, бу фото-видеоларга ишонмайман, дебди. Шундан кейин гаплашмай қўйишибди", давом этади журналист.

Уруш ичидаги уруш

Россия босқинидан сўнг ихтилофдаги томонлар ахборот урушини янада кучайтирган.

Халқаро кузатувчилар Украина уруши замонавий тарихда энг батафсил ҳужжатлаштирилган, бир вақтнинг ўзида, унга боғлиқ энг кўп дезинформация тарқатилган қуролли можаро эканини қайд этади.

Ўзбекистон Журналистика ва оммавий коммуникациялар университети 4-босқич талабаси бўлган Зулфия ҳам Украинада айнан дезинформацияга қарши курашиш бўйича ўқув-машғулотлари ўтаб қайтган.

Журналист Украинага боришга қадар ҳам у ерда бўлаётган воқеаларни диққат билан кузатганини таъкидлайди.

"Украин нашрларини ҳам, Россия матбуотини ҳам кузатиб бораман. Икки ўртада тарқалган дезинформациялар бўйича халқаро матбуотда эълон қилинган тадқиқотларни ҳам ўқиганман. Аммо Украинага борганимда аввалдан пайдо бўлган тасаввурларим деярли ўзгармади, яъни вазият шу вақтгача мен олган маълумотлардан у қадар фарқ қилмас эди. Айрим рус нашрлари ёзаётгандек Украина агрессияси ёки русларга нисбатан ёмон муносабат каби хабарлардан йироқ эди вазият".

"Албатта, Украина ҳам ўз пропагандасини олиб боради. Бу ахборот уруши. Лекин уруш украин журналистикасини анча ўстирганини кўрдим. Бизнинг одамлар Украина телеканалларини деярли кўришмайди. Украин журналистлари расмийлардан кўплаб интервьюлар олади, саволларга тутади. Расмийлар ҳам матбуотга очиқ", қўшимча қилади Зулфия.

Россия босқинининг илк даврида Ўзбекистон расмий идоралари Украинада бўлаётган воқеаларни фаол ёритаётган айрим маҳаллий нашрлар ва блогерларга турли босимлар ўтказгани тўғрисида бир қанча хабарлар чиққан.

Бироқ ўтган бир йил давомида мамлакатдаги деярли барча мустақил интернет нашрлари урушни фаол ёритиб келаётгани кўзга ташланади.

Хусусан, Зулфия Каримова ишлайдиган Daryo.uz нашри ҳам.

"Daryo'нинг позицияси аввалдан нейтрал бўлиб келган. Ўзим ҳам тайёрлаган материалларимда нейтралликни сақлашга доим ҳаракат қиламан. Бор, текширилган маълумотларни бераман, ўқувчи ўзи хулоса чиқаради. Ҳозирча, Украина воқеаларини ёритиб келаётган маҳаллий нашрлар цензурага учраганини кузатмадим. Аниқ далиллар келтирилган маълумотларни чекловларсиз бемалол узатяпмиз".

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.