BBCUzbek.com

Солижон Шарипов фазода 400 соатдан кўпроқ бўлган
Қирғизистонлик фазогир Солижон Шарипов bbcuzbek.com ўқувчилари ва тингловчиларимизнинг саволларига жавоб беради.

Солижон Шарипов бир қиз ва бир ўғилнинг отаси.

Солижон Шарипов 1998 ҳамда 2004 йилларда фазога парвоз қилган.

У Ўзбекистоннинг "Буюк хизматлари учун" ордени билан мукофотланган.

Солижон Шарипов Би-би-си ўқувчилари саволларига жавоб берди.

Turkestaniy, Tokyo Assalamu alaykum. Aytingchi, agarda ibodatdagi inson fazoga chiqsa, u erda shariat arkonlaridan biri bo'lmish Allohning farz qilgan ibodati - Namozni qay tarzda bajara oladi? Imkoniyatlar va sharoit qay tarzda?

Солижон Шарипов: Бу жуда қизиқ савол. Билсангиз, космик кема соатига 28000 километр тезлик билан учади. Бир ярим соатда ер атрофини айланиб чиқади. 24 соат мобайнида ернинг бутун атрофини айланиб чиқиши мумкин. Тезликнинг катталиги учун Қибла қаерда, Маккатуллоҳ қаердалигини аниқлаш қийин. Яна ҳаммага маълум – намоз ўқиш кун ва тунга боғлиқ. У ерда – фазода космик кема ер атрофида айланиб турар экан, у ерда 24 соат давомида қуёш 16 марта чиқиб ботади. Шунинг учун одамнинг ҳар 45 минутда намоз ўқишига тўғри келади. Шунинг учун ҳам ер соатини фазо билан тенглаштириш қийин. Ҳозир мен билан бирга экипаж парвозга тайёргарлик кўраяпти. Экипажда Малайзиядан 2 фазогир бор. Иккита учувчи врач. Улар учишидан олдин Малайзияда махсус конференция ўтказилди. У махсус фазода намоз ўқиш масаласига бағишланди. У ерда кўп олимлар тўпланганди. Йўл топиш мушкул бўлди. Шунинг учун бу саволни қийин савол деб ўйлайман.

Ozodbek Madrahimov, Xorazm: Solijon aka, siz ilk marta fazoga uchganingizni 1998 yilda Urganchdagi TV-ALC telekompaniyasi orqali bilgan edim. Ammo o'sha kuni O'zbekiston davlat TVsi bu haqida indamagan edi. Faqat oradan bir hafta o'tib, ozgina gapirib qo'yishdi. Nega sizni O'zbekiston rasmiylari uncha xush ko'rishmaydi?

Солижон Шарипов: Мен Ўзбекистон, Қирғизистон, бошқа ҳамма ўзимизнинг Ўрта Осиё мамлакатлари билан алоқам яхши. Ҳар йили отпускада борганимда бораман ёки мени атайин таклиф қилиб чақиришади. Мен Тошкентда тез-тез бўлиб тураман, кўп одамлар билан учрашаман, расмийлар билан учрашаман. Алоқам жуда яхши. Мен учаётган вақтда тўлиқ информация бўлмагани учун балки шундай бўлгандир. Ҳар бир космонавт учишидан олдин ахборот сир сақланади. Парвоздан илгари матбуот билан мулоқотга чиқиш, интервью бериш ҳам бизга тақиқланади. Фазога чиққанимиздан кейин, бутун дунё билганидан кейин биз ҳақимиздаги ахборот ҳаммага аниқ бўлади, ана ўшандан кейин бизнинг матбуот билан гаплашишимизга рухсат берилади.

Rashid Rafikov, Makka, Saudiya Arabistoni: Assalomu alaykum. Aytingchi, fazoga chiqqaningizda Ollohning borligiga dalolat qiluvchi nimalardi kordingiz?

Солижон Шарипов: Биласизми, Оллоҳ ҳар бир одамнинг юрагида. Мен Оллоҳни юрагимизда деб биламан ва ишонаман. Ҳар доим айтаман: Алҳамдулиллаҳ мусулмонман. Шунинг учун ҳам фазога чиққандан кейин алоҳида бир далолат қидиришнинг кераги йўқ деб ўйлайман.

Umid Mahkambek, Vashington, AQSh: Assalom Alaykum, Solijon aka! Sizga savolim: O'zbekistondan tashqarida tug'ilib o'sgan o'zbeklarning O'zbekiston respublikasiga bo'lgan munosabati qanday?

Солижон Шарипов: Мен бу саволга мана бундай жавоб қайтараман: мен ўзим Қирғизистонда туғилиб ўсганман, Украинада ҳарбий ўқув-билим юртини тугатганман ва ундан кейин ҳарбий хизматда ҳар хил жойларда бўлганман. Ҳозир Россияда фазогирлик касбимни бажараяпман. Мен ўйлайманки, одам қаерда бўлмасин, ота-онаси, боболари кўмилган ер ўша одам учун энг қадрли, энг яқин ер. Менинг кекса қариндошларимнинг ярми Ўзбекистонда, Тожикистонда, Қирғизистонда кўмилган. Мен бутун Ўрта Осиёни ўзимнинг юртим деб биламан. Мен бир алоҳида мамлакатни ўзимнинг юртим деб атамаган бўлардим. Биз ҳаммамиз бу ерга вақтинча келганмиз. Мен фазогир бўлиб айтмоқчиман – Ер бизнинг Ватан.

Mansur, UK: Assalomu alaykum, Solijon aka! Siz namoz o'qiysizmi ? Agar "Ha" bo'lsa, sizni birinchi fazoda namoz o'qiganlardan, deb aytsa bo'ladimi?

Солижон Шарипов: Мен биринчи саволга жавоб берганда айтдим – фазода намоз ўқиш жуда қийин. Бунинг иложи йўқ. Бу биринчидан. Иккинчидан – дин ҳар одамнинг ўзига боғлиқ. Ер атрофида динлар жуда кўп. Нима демоқчиман - боя айтганимдек, Оллоҳ ҳар бир инсоннинг юрагида бўлиши керак, деб ҳисоблайман.

Савол: Koinotga parvozingizda o'zingiz bilan birga Qur'oni karimni va buyuk sana'tkor Sherali Jo'rayevning audiokassetasini ham olib chiqqan deb eshitgan edim, shu haqiqatmi?

Солижон Шарипов: Ҳа, тўппа-тўғри. Икки марта Қуръони Каримни ўзим билан бирга фазога олиб учганман. Биринчи марта 1998 йилда "Шатлл Эндевор" кемасида учганимда олиб чиққанман, иккинчи марта 2004 йилда олти ярим ойга фазога йўл олганимда ўзим билан бирга олганман. Қуръони Карим ўзим билан доим бирга эди. Ва сизлар биласизлар, Ўзбекистонда машҳур одамлар кўп. Улардан бири Шерали ака Жўраев. Шерали Жўраев мен энг яхши кўрган санъаткор. Унинг қўшиқларини мен жуда ҳам севаман. У кишининг қўшиқларисиз мен учун яшаш қийин. У киши ҳаётнинг ҳар хил томонларини ўзининг қўшиқларида одамларга тушунтиради. Қўшиқларида товуш, музика ва маъно жуда чуқур. Шунинг учун Шерали Жўраевнинг қўшиқлари ҳар доим ёнимда.

Савол: Agar sir bo'lmasa, koinotga parvozingiz uchun qancha pul berishgan?

Солижон Шарипов: Мен сўрамоқчи эдим - ким пул бериши керак. Мен ҳарбий учувчиман. Мени ҳамма қатори танлаб олишган. Юз учувчидан бир учувчи қабул қилинади фазогирликка. Бу ерда ўнлаб, балки юзлаб комиссиялар бор. Бу комиссиялардан агар билим бўлмаса, соғлик бўлмаса, интилиш, қизиқиш бўлмаса, ўтиш қийин. Бунга ҳеч қанақа пул керак эмас. Бунинг учун одам ичидан фазогир бўлиб туғилиши керак, деб биламан. Фазогир бўлгандан кейин фазога учиш фазогирнинг ўзига боғлиқ. Маълумки, жуда кўп учувчилар фазогирларнинг отрядига кирган. Ўшаларнинг учтасидан бири учган. Ҳозирги вақтда Юрий Гагариндан бошлаб, Совет Иттифоқи ва Россиядан юзта космонавт учди. Дунё бўйича 500 га яқин. Мен 88-Совет ва Россия космонавти бўлсам, дунё бўйича 372-фазога чиққан инсонман. Ҳозиргача дунёда унчалик кўп эмас фазогирлар.

Савол: Sizni birinchi bor fazoga chiqayotganingizda farzandlaringiz bormidi? Agar bo'lganda sizda qo'rquv bo'lmaganmi ? Bz oynayi jahondan ko'rganimmizda bu ishlarning hammasi-ham ijobiy yakun topmagan.

Солижон Шарипов: Мен оиламизда ҳарбийликни танлаган ягона инсонман. Мен йўлимни топганимдан кейин 23 ёшимда уйланганман. Ўзимнинг синфдошим Насибахонга. Қизимиз бор - Нигорахон, 1988 йилда туғилган. Жаҳонгир исмли ўғлимиз 1992 йилда - биз "Звёздний городок"ка келганимиздан кейин туғилган. Фарзандларим ҳам катта бўлиб қолишди. Қизим талаба, ўғлим мактаб ўқувчиси. Энди фазога учиш осон иш эмас. Ўзи бирор бир касбни мен осон деб билмайман. Ҳамма иш қийин, ҳамма иш ҳам хавфли. Шунинг учун кимдир оддий ишчи бўлиши керак, кимдир фазогир, кимдир президент бўлиши керак.

Савол: Сизни Россия фуқаролигини қабул қилган деган хабарни эшитган эдим, шу ростми?

Солижон Шарипов: Мен 1982 йилдан бери ҳарбий хизматдаман. У вақтда Совет мамлакати бўлган. Ундан кейин қайси одам Россия территориясида хизмат қилган бўлса, ўша бўйича қолиб кетди. Мен 1990 йилда космонавт бўлганимда Москвада эдим. Россия фуқароси бўлган одамгина Россия ҳарбийси сифатида хизмат қилиши мумкин. Шунинг учун ҳам мен Россия фуқаросиман.

Савол: Siz amerikaliklarni oyga chiqishganiga ishonasizmi (Nil Armstrong) Men avval ishonardim, lekin amerikalik bir guruh ozod izquvarlar, astonavtlar amerikaliklarni oyga chiqishi olamshumul yolg'on ekanini isbotlab bong urib dokumental film olishgan, unda berilishicha bir qator hatoliklar mavjud - yani oyda atmosfera yo'q, ammoi Amerika bayrog'i hilprab turadi, gravitatsiya juda kam. U yerda oyoq izi yaqqol qolishi ham hatolik, bunday rejissiyorlik hatolari ko'plab keltirilgan, siz Rossiya tomondan turib bunga nima deya olasiz? Nil Armstrongni oyda azon eshitishi ham butun islom dunyosini so'zsiz ishontiruvchi rejadagi g'oyalarning biri bo'lgan emish...

Солижон Шарипов: Мен ростдан ҳам ишонаман. Ҳозирги ёки 1970 йиллардаги техникага қарасангиз, ростдан ҳам Ойга учишга имкон бор эди. Мен Нил Армстронг билан шахсан танишман. Бу нотўғри ёки ёлғон деб айтолмайман. Бу бўлган иш. Россия космонавтлари, космос соҳасида ишлаган ҳар бир одам Нил Армстронгнинг Ойга чиққанига юз фоиз ишонади. Америка биринчи бўлиб Ойга қўнган мамлакат. Азон ҳақидаги саволга келсак, Ердан 100 километр кўтарилганингиздан кейин ҳаво йўқ. Ва товуш йўқ. Агар скафандр кийган одам бир метр наридан туриб гапирса эшитмайсиз. Фазода фазогирлар климофон кийишади. Унинг ичида радиотўлқинларда нима бўлса, шуни эшитиш мумкин. Биз ҳам жуда кўп товушларни эшитамиз бизга келаётган сигналлар орасида. Аммо бу аниқ азоннинг овози деб тўла ишонч билан айтиш қийин.

Савол: Siz vaqtiyki kelib ya'ni nafaqa yoshiga borganingizda o'z tug'ilgan yurtingiz O'zgandga qaytib kelasizmi?

Солижон Шарипов: Мен ҳар доим ўзимни Ўзганда, Ўшда деб биламан. Бўш вақтим бўлди дегунча, узоққа бормасдан ўзимнинг ота-онамнинг, ака-укам, дўст-оғайниларим олдига боришга ҳаракат қиламан. Туғилиб ўсган жой ҳеч қачон унутилмайди. Ҳозир аниқ айтишим қийин келажакда қаерда яшашимни. Ҳозир менинг катта планларим бор, катта ишлар олдинда. Менимча, одамнинг қўлидан бир иш келаётганда, бу ишни ташлаб бирор ёққа кетиш нотўғри. Лекин Ўш, Ўзган доим менинг юрагимда.

Солижон Шарипов: Мен ҳозир яна учишга тайёргарлик кўраяпман. Ҳозир 16-экспедицияга тайёргарлик кетаяпти. 10 октябрда парвоз бўлади. Улар Халқаро Космик станцияда олти ой бўлишади. Мен улардан кейинги иккинчи экспедицияга америкалик Майкл Финк ва малайзиялик Фаиз исмли фазогирлар билан тайёргарлик кўраяпмиз.