 | | | | | | | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Муҳаммад Солиҳ - Би-би-си меҳмони | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Faryod, Uzbekistan: Assalomu alaykum, albatta, shunday imkoniyat tug'ilganidan BBC xodimlariga ming bor tashakkur. Siz o'sha damlarni, ya'ni 'Erk"chilar xalqning ishonchida ega bo'lgan kezlarni xotirlasangiz, partiyaning bugun bunchalik mavqeui tushib ketishiga nima sabab bo'ldi? Demoqchimanki, bunga qaysidir ma'noda Siz va partiyaning boshqa yetakchilarining chetga chiqib ketganligi sabab emasmi? Agar sizlar mamlakatda qolganlaringda ko'p narsa qilishga qodir bo'larminglar? Negaki, chetga chiqib ketish taslim bo'lishning eng oson yo'lidir. Qolaversa, Turkiyada O'zbekiston islomiy harakati bilan uchrashuvingiz va sizning ular bir to'xtamga kelmaganligingiz(buni Siz Ozodlik muxbiriga gapirib bergansiz)ni qanday baholash kerak: bu chorasizlikmidi? yana bitta savolim, siz shoirsiz, men shaxsan ularning siyosatga kelishlarini xohlamasdim, nima deb o'ylaysiz, balki jamiyatimizdagi shaxs kultining ijodkorlari ham ular emasmi? Aytgancha, siz adashmasam, 14 yildan oshiq muddatga ozodlikdan mahrum etilgansiz, bu jazoni o'sha Turkiyadagi uchrashuv, albatta, natijasiz bo'lsa ham, samarasi sifatida korasizmi? Siz bu yerda zig'irchalik aybingiz bor deb 'ylaymisizmi? Oxirgi savolim, sizning 90-yillardagi hamkorlaringiz Sizni tashlab ketishganda, o'zingizni qanday his qilgansiz? Муҳаммад Солиҳ: Мамлакатда қолиб сиёсат юритиш мумкин бўлганда эди, буни қилган бўлардик. Нимага чиқиб кетганимизни кўп марта ёздик, агар чиқиб кетмаганимизда балки бугун яшамаган бўлардик. Мен ўзим ҳақимда гапираяпман. ЭРК партияси азоларига кўрсатилган зулм сизга кўрсатилганда эди, балки ЭРК партиясининг мавқеи нега тушиб кетди деган саволни бермаган бўлардингиз. Abdulaziz Ahmedov, Toshkent Hurmatli Solih Janoblari! Sizga ikki savolim bor. 1 Sizning fikringizcha, Ideal davlat qanday bo'lishi kerak? 2. Aytingchi Demokratiya deganda nimani tushunasiz va O'zbekistonda qanday Demokratiya o'rnatilishi kerak? Муҳаммад Солиҳ: Одил Давлат - идеал давлатдир. Нуриддин Низом: Жаноб Солиҳ, Сиз Ўзбекистондаги сайловлар ҳеч қачон ҳаққоний бўлмаганини, сайловларда ҳукумат доимий равишда қонунларини бузишини таъкидлаб келгансиз. Айтингчи, 1992 йилдаги сиз номзодингизни қўйган сайловда ҳам ноҳақлик ва қонунбузарликлар бўлганми? Ўша йилги сайловда сизга берилган овозлар бузиб кўрсатилганми? Ёки ўша йилги сайлов адолатли ўтганмиди? Агар 1992 йилги сайловда қонунлар бузилган бўлса ва айнан сизга берилган овозлар сони бузиб кўрсатилган бўлса, нима учун ҳаққингизни талаб қилиш ўрнига Каримовга табрик телеграммаси йўллагансиз? жавоб учун Раҳмат Муҳаммад Солиҳ: Сайловда бузиб кўрсатилган рақамларга қарши норозилигимизни билдирдик. Rustam Bek, Тошкент: Ассалому Алайкум Солиҳ жаноблари! Мен сизни таниқли шоир ва сиёсатчи сифатида яхши танийман. Сизга бир неча саволларим бор эди: 1. Айтингчи агар сиз президент бўлсангиз бошқа миллат вакилларига нисбатан алоҳида сиёсат юритармидингиз? Масалан Эстониядаги сингари уларга тазйиқлар ўтказиш йўли билан. 2. Ўзбекистонда интернет ва телекоммуникация тез ривожланмоқда. Сиз бунга қандай қарайсиз? 3. Ўзбекистонни замонавий мамлакатдан ислом давлатига айлантириш тўғрими? Жавобингиз учун раҳмат. Муҳаммад Солиҳ: Валайкум ассалом. Ўзбекистон ҳудудларида яшаётган турли миллат вакилларига нисбатан айни сиёсат юритилади, яъни уларнинг Ўзбекистон конституциясида белгиланган барча ҳуқуқлари давлат тарафидан муҳофаза қилинади. Ўзбек бўлмагани учун ҳеч бир киши тазйиққа учрамайди ва тазйиқ ўтказган ҳар ким қонун қаршисида жавобгарликка тортилади. Suhrob Rajabiy, O'zbekiston: Assalomu alaykum Solih aka, demokratiya ideal tuzum emas, ammo insoniyat shundan yahshi tuzumni yaratgan emas deb aytgan edi britan yetakchilaridan biri. Agar siz O'zbekistonda hokimiyat tepasiga kelgudek bo'lsangiz demokratiya dushmanlari sobiq communistlar bir yondan, dinchilar yana bir yondan hokimiyatni iddao etib chiqishlari mumkin. Bunday vaziyatda Siz qanday ish tutasiz? Sizningcha, O'zbekiston demokratiyaga tayyormi? Balki demokratiyani uni dushmanlaridan himoya etish uchun dastlab qattiqroq siyosat yurgizgan maquldir? O'z davrida masalan Ota Turk Turkiyada yoki bo'lmasa Franciyada De Golle prezidentligi davrida bo'lgani kabi. Javob uchun oldindan rahmat. Муҳаммад Солиҳ: Демократия оёқда туриши учун кучли бўлиши керак. Ўнгдан ҳам, сўлдан ҳам келадиган таҳликалардан ўзини муҳофаза этиши учун кучли бўлиш керак. Аммо бу кучни қўлланиши фақат ва фақат қонун доирасида, шаффоф шаклда бўлиши лозим. Акс ҳолда демократия диктатурага айланиши ҳеч гап эмас. Shuxrat Qasimov, Alabama AQSh: Assalomu alaykum! Hurmatli Muhammad Solih janoblari, men yaqinda Shvetsiya poytaxtida bulgan ERK yig'ilishida qatnashganingizni va u yig'ilishda ERK partiyasi 2007 yil 23 dekabrda buladigan saylovda nomzod kursatmaydi deganingizni uqib qoldim. Siz O'zbek muxolifat xarakati yetakchisi sifatida nega bunday fikrga keldingiz va ushbu saylovda qanday o'rin tutishni xohlaysiz(Oddiy bir muxolif sifatida kuzatishnimi yoki Karimov rejimiga qarshi quldan kelgancha kurashishnimi)? Javob uchun oldindan raxmat. Муҳаммад Солиҳ: Аввало сайловнинг бўлиб-булмаслиги ҳали номаълум. Агар бўлса, ва сайловда Каримов қатнашадиган бўлса, бунақа сайловда биз қатнашмаймиз, дедим. Чунки, биринчидан: бу сайловга биз, яъни ҳақиқий мухолифат киритилмайди. Иккинчидан, киритилмай туриб сайловда қатнашамиз дейиш Каримовнинг ғайримашруъ сайловини машруъ ҳолга келтириш бўлади. Ва Каримов режимини дунё жамоатчилиги олдида оқлаб бериш бўлади. Fitrat Xojaev, LA USA: Assalomu alaykum Muhammad Solih janoblari! Manam Xorazmdanman, ilohim Allohni o'zi sizga muholifatchi yurishlaringizda quvvat bersin! Sizga quyidagi savolim bor: Siz o'zingizni hozirgi holatingizda O'zbekistonda qanaqangi o'zgarishlarni amalga oshirishni mo'ljallamoqdasiz? Муҳаммад Солиҳ: Валайкум ассалом. Саволингизга қисқа жавоб беришнинг имкони йўқ, шу боис сизга ЭРК партиясининг расмий сайти http://www.uzbekistanerk.org/ даги программасини ўқишни тавсия этардим. Naufal Khamroev, Seoul Korea: Assalomu aleykum xurmatli Muxamad aka. Sizni judayam xurmat qilaman,chunki xaqqoniy o'zbek uglisiz. Man Koreyada manaki salkam 9 eil. Mani savolim shunaqaki, qachon O'zbekistonimiz rivojlanib ketadi, buninhg uchun nima qilish kerak? Raxmat mani xatimni uqiganiz uchun. Муҳаммад Солиҳ: Валайкум ассалом. Раҳмат, бизга ишонч билдирганингиз учун. Ўзбекистонда фақат мухолифат эмас, бутун халқ курашга бел боғлаши керак, ана шунда ҳақиқий ривожланиш бўлиши мумкин. Ben: Sizning boshqa muholiflardan farqingiz muholifat saflaridagi mayda chuyda janjallarga aralashmay, yo'lingizda davom etishingizdır. Aytingchi, tuhmat va giybatlarga javob bermay yashash uchun odam nima qilishi kerak? Yoki qaysi hislatlarga ega bo'lishi kerak? Муҳаммад Солиҳ: Инсон Оллоҳга таваккул қилиб, тақдирига шукр этса, ҳаётдаги машаққатларга бемалол чидай олади. Zafar Safaev, Kazakhstan: Sizning Londondagi "Chatham House"da so'zlagan nutqingizda Andijon voqialari O'zbekiston hukumati tomonidan uyushtirilganligi haqida so'z borgan. Shu narsaga yanada oydinlik kiritsangiz. Муҳаммад Солиҳ: Андижон воқеаларини ҳукуматнинг тайёрлагани ҳақдаги биздаги маълумотлар Чатхам Хоузда гапирганим каби партиямиз сайтида ҳам чоп этилди, бу эълон қилинган маълумотлардан бошқа янги бир билиги ҳозирча йўқ. Hursand Darmon, Melbourne Australia: Assalomu alaykum hurmatli Muhammad Solih janoblari. O'zbekistonda bu yilning Dekabr oyida bo'lajak saylovda kim eng ko'p ovoz oladi, deb o'ylaysiz? Shu kunga qadar prezidentlikka nomzodlarini ko'rsatgan shahslarning birontasi ham na siyosiy va na iqtisodiy jihatdan o'z nomlarini o'z xalqi va dunyoga tanita olmagan. Kechirasiz-u, sizni ham ko'pchilik unuta boshlagan, ayniqsa yoshlar orasida sizni va ERK partiyasini umuman tanimaydi. Prezident va Davlat siyosatiga qarshi "og'iz" ochganlarning hammasi xalqni o'z holiga tashlab, Planetaning "issiq va moyliroq" yerlariga juftak rostlab bo'lishdilar-ku! Endi O'zbekistonda kim janobi Karimovga teng keladi? Sizning muholifatchilaringizda qanday mablag' yoki qurol-yarog' borki, INQILOB qilgani!??? Andijon voqeasidan so'ng qo'rqib qolgan xalqni yaqin orada INQILOB sari qo'zg'otish ancha qiyin kechadi, deb o'ylayman. Xalq och, xalq qashshoqlashgan. Och qoringa siyosat, tashviqot va qo'zg'olonlar yoqmaydi. O'zbekiston iqtisodini rivojlantirish uchun, xalqni to'ydirish, ustini but qilish uchun va qolaversa, korruptsiya bilan kurashish uchun Sizda yoki biron boshqa guruhda aniq bir amalga oshirib bo'larli perspektiv rejalar bormi? Javobingiz uchun ko'p minnaddorchilik bildiraman. Sizlarga sihat-salomatliklar tilayman. Муҳаммад Солиҳ: Иқтисодий ривожланиш учун иқтисодий эркинлик лозим, иқтисодий эркинликка эришиш учун режим демократик бўлиши керак, бунинг учун эса бугунги тоталитар режимни йиқиш керак, биз бу режимни йиқиш учун ишлаяпмиз. Turkistani, Japan: Agarda siz inshaAllah yurtga boshliq bo'lib qolsangiz bank tizimidagi kreditlarni nima qilasiz? habaringiz borki hozurda Islomiy banklar tashkil qilingan, balki siz ham Uzbekistan hududida Islom asoslariga mos keladigan bank faoliyatlariga yo'l ocharsiz?! Муҳаммад Солиҳ: Миллий манфаатларимизга уйғун бўлган барча иқтисодий имконлардан фойдаланамиз, шу жумладан "исломий" банклардан ҳам. Anahon, O'zbekiston: Muhtaram Muhammad Solih aka. Meni yoshim 17da, ammo siz haqingizda ko'p narsa bilaman. (Iqror degan kitobingiz bor uyda) Men va mening tengdoshlarim sizga Robin Gud yoki Chegivara kabi millat najotkori deb qaraydi. Savol 1: Qishloqdagi yoshlarni ilmsizlik va izolyatsijdan qutqarish uchun sizda dastur bormi? Qimmatchilik bois yoshlar, ayniqsa qizlar o'zini namoyon qila olmay qolib ketmoqda. Savol 2: Juda ko'p tengdoshlarim Rossiya va Qozoqistonda ota onalari bilan mardikorchilik qilmoqda. Ular maktab va o'zbek jamiyatidan uzilgan. Bu muammo borasida sizning fikringiz. Rahmat Муҳаммад Солиҳ: Барча соҳалар бўйича дастуримиз бор. Ёшларнинг ижтимоий ва маърифий тарбиясини эса энг жиддий масалалардан бири деб биламиз. Бу хусусда ЭРК партиясининг 5-қурултойига хитобимизда тафсилотли равишда тўхталдик, www.muhammadsalih.info саҳифасида ўқишингиз мумкин. Биз иқтидорга келсак, мардикорчиликни тарихга кўмамиз, чунки инсонларга истаган ерида эркин меҳнат қилишига йўл очамиз, иншоллох, уларни бугунги қулликдан қутқарамиз. Халқимиз меҳнаткаш халқ, унга эркин ишлаш ва ишлаб чиқарган маҳсулотини эркин сотиш имкони берилса, у нафақат ўзини, балки бутун Марказий Осиёни гуллатадиган қудрат ва салоҳиятга эга. Toshtemir Eshboev, Uzbekiston: Assalomu Aleykum! Hurmatli Muhammad Solih janoblari Siz bugungi Uzbekiston holatini qanday baholaysiz? Biz ya'ni Uzbekiston qanchalik jarlikka yani boshi berk ko'chaga kirib qolganimizni o'zingiz juda yaxshi bilasiz. Bu muammolarni yechish uchun yetarli say harakatlar qila olasizmi? Va har bir siyosiy shaxsni, sizni ham hamkorlaringiz va jamoangiz bor, bularga ya'ni jamooadoshlaringizga ishni olib keta olishiga ko'zingiz yetadi-mi? Sizda serg'ayrat, bilimli, kuchli shunaqa jamoa bormi? Муҳаммад Солиҳ: Валайкум асссалом, ҳатто бугун, ташкилотимиз тазйиқ ва таъқиб остида фаолиятда экан, Ўзбекистоннинг энг илмли ва энг кучли кадрлари биз билан ва ёки бизга хайрихоҳдир. Агар иқтидор насиб қилса, бутун дунёга сочилиб кетган ватанапарвар кадрлар ватанга қайтиб, янги ҳукуматнинг реформист сиёсатини қўллаб-қувватлашига шубҳамиз йўқ. Zayniddin, Toshkent: Assalaomu Alaykum janob! Oxirgi paytlarda yozuvchi Salmon Rushdiy atrofidagi gaplar yana ancha avj olmoqda. Aytingchi, xolis bir musulmon inson sifatida o'z e'tiqodingizdan kelib chiqib Salmon Rushdiyning Britaniya qirolishasi tomonidan "Ritsarlik" unvoni bilan taqdirlanishiga munosabatingiz qanday? Bunga qarshi esa Pokiston din peshvolari tomonidan Ben Lodenning taqdirlanishiga qanday qaraysiz? Javoblaringiz uchun rahmat! Муҳаммад Солиҳ: Бу воқеага муносабатим салбий, бу мусулмон ва ғайримуслимлар орасидаги нифоқни янада кучйтириб, байналминал конфронтацияни янада чуқурлаштиришдан бошқа нарсага ярамайди. Ubaydulloh, Chimkent: Sizningcha, Qozog'iston prezidenti Nursulton Nazarboyevning Markaziy Osiyo Ittifoqini tuzish to'g'risidagi tashabbusi ortida qanday maqsadlar bor? Turkiy qavmlarning ayrim sohalarda integratsiyalashuvi ularga nechog'li foyda yohud zarar keltirishi mumkin? Hozirgi sharoyitda O'zbekistonning bu borada qanday pozitsiyada turgani ma'qul? Javobingiz uchun oldindan minnatdorman. Муҳаммад Солиҳ: Назарбоевнинг бу ташаббуси бизнинг, ЭРК партиясини тузган ўзбек зиёлиларининг орзуси ва ташкилотимизнинг минтақага оид сиёсатининг асос ғояларидан биридир. Марказий Осиё давлатларининг интеграциясидан зарар кўрадиган ўлка бўлмайди, зарар кўрса бизнинг душманларимиз кўриши мукин холос. Abdulloh Abdulhay, Denmark: Assalamu alaykum va rohmatullohi va barakatuh, Hurmatli Muhammad Solih, sizni haqingizda kup uqiganmiz eshitganmiz. Man sizga bir necha savolar bilan murojat qilmoqchiman. Hozirda Uzbekistonda borayotgan har qanday qabihliklar usha amaldorlarni ham (Chunki hozir davlat tepasida hukumron bulib turgan shahslar hammasi Moddiyunchilik falsafasi bilan zaharlanganlar), yana boshqa tabaqalarni ham Islom dinidan yiroqlashganidan emasmikan nima deysiz? Bizzi Vatanlarda Islom dinining urnini barcha sohalarda qanchalik muhim deb bilasiz? Man bu savollarni Tarihga asoslanib va Islom dinining Alloh insonlarga ikki dunyoda saodatga erishishlari uchun manhaj qilib berganligiga asoslanib aytyapman. Sizzi Islom diniga amalingiz qanchalik shular haqida ham gapirsangiz. Oldindan Javobingiz uchun tashakkur Alloh barchamizni haq yulidan adashtirmasin, Uz diniga amal qilguvchilardan qilsin. Vassalamu alaykum va rohmatullohi va barakatuh Муҳаммад Солиҳ: Валайкум ассалом, ҳар қандай моддий бўҳроннинг тамалида маънавий бўҳрон ётади, бунда аминмиз. Эътиқодсиз инсонлар маънавий бўҳроннинг озиғидир. Ахлоқсизлик ижтимоий зилзилаларга туртки берувчи энг кучли омилдир. Бир давлатнинг бошидаги шахслар ахлоқсиз бўлса, бу давлат тизимларида ҳам ахлоқ бузилади, ҳатто ахлоқлилар ҳам бора-бора тубанлашадилар. Бу давлат учун катта фожиадир. Бу фожианинг ишоратларини ватанимиз Ўзбекистон сиймосида даҳшат ичида кузатмоқдамиз. Student, Evropa: Assalomu aleykum sizga beradigan birinchi savolim koyidagicha: Hozirgi paytda Evropa va AQSH da o'qib ishlab yurgan iqtidorli yoshlar juda kop... agar prezident bolsangiz ularni O'zbekistonga qaytarish uchun nima ishlar qilgan bo'lar edingiz? Evropaga 5 yil ilgari kelib yaqinda diplomni qolga kiritdim. Tarjimonlikka qiziqaman. Qo'limga bir ajoyib kitob tushib qoldi Turklar tarihi degan (Jean Paul Roux frantcuz turkshunos olimi). Bu kitobda turklar tarihi juda ajoyib tarzda yoritib berilgan. Niyatim o'sha kitobni o'zbek tiliga tarjima qilish... Nima deb o'ylaysiz agarda o'sha kitobni o'zbek tiliga tarjima qilib O'zbekistonga jo'natsam o'zbek halqiga bu bir ma'naviy yordam bolmasmikan? E'tiboringiz uchun rahmat. Муҳаммад Солиҳ: Сўнгги 15 йил ичида юрт ташқарисида илм олган ёшларнинг ҳаммасини ватанга қайтаришга ҳаракат қиламиз ва бунинг учун бу ёшларни жалб этадиган бутун имтиёзларни ўртага қўямиз. Bobirjon Boynazarov, Uzbekiston: Assalomu alayklum Muhammad Solih janoblari. Meni savolim sal uzoqroq chuziladi. Mana yaqinda BBC mehmoni bo'lgan Shayx janoblariga berilgan savollarning birida yurtimizda yoshlarning har xil oqimlarga kirib ketishida Diniy idoralarni bunga qarshi kurashmayotganligini aytganlarida Shayx janoblari qatiyyan rad etdilar. Meni savolim balkim Shayx aytganday diniy idoralar qandaydir ish qilayotgandir. Yurtimizda har xil oqimlarning paydo bo'lishida davlatning ham manfaatdor tomoni bormikan? Ikkinchi savolim - hozir juda diqqat markazda turgan Akromiyaga fikringiz. Муҳаммад Солиҳ: Тоталитар давлатнинг бошқарув фалсафаси "парчала ва бошфар" шиорига суянади. Каримов режими ижтимоий гуруҳлардан тортиб шахсларгача улар орасига нифоф солиш методи билан бошфаряпти. Бу методни диний гуруҳларга ҳам фарши уйғуляпти. Anvar Nasimov, Germaniya: Солиҳ жаноблари сизга саволларим мана булар. 1. Сиз эҳтимолий эртада президент бўлиб, ҳизбчиларга ва бошқа радикал диндорларга эркинлик берсангиз, улар бу эркинликдан фойдаланиб сизни ва демократияни йўқ қилмайдими. 2.Тарихдан маълумки, А Пўлатов номзодини сиз Бирликка раис қилиб илгари сургансиз. Сиз раҳбарликка тайинлаган Аҳмад Агзам, Содиқ Йигиталиев, Самад Мурод, Ж. Маматовлар кейинчалик сизни душман деб эълон қилди. Савол. Кадрлар танлашдаги хатоларингизни тан оласизми? Иқтидорга келиб яна шундай кишиларни лавозимга тайинламаслигингиз учун бирор хулосангиз борми? 3. Демократик жамиятда турли тоифалар жумладан гейлар, лесбийонлар, жодугар секталар вакиллари тенг ҳақларга эга деган фикрга қандай карайсиз? Уларни чеклаш лозимми? Жавоблар учун олдиндан раҳмат. Муҳаммад Солиҳ: Давлатимиз келажаги ҳақида гапираркан, доим ҲУҚУҚИЙ ДАВЛАТ терминига урғу беряпмиз. Бу дегани бутун сиёсий ва жамоат ташкилотлари (шу жумладан диний ташкилотлар ҳам) Қонун доирасида фаолият кўрсатадилар. Қонунни бузиб, ўлка истиқрорига таҳдид солган ҳар қандай ташкилотнинг фаолияти қонун асосида тўхтатилади. Сўнгги сўз: Холис фикрли барча дўстларимизнинг берган саволлари ва бизнинг фаолиятимизга кўрсатган таважжуҳлари учун самимий миннатдорчилигимни билдираман. Баъзи саволларга жавоб бермадим, чунки улар аввалги саволларнинг такрори эди. Ва ёки шахсий хусумат ва кин аралаш берилган холис бўлмаган саволлар эди. Уларга жавоб бермадим. Ташаккурлар. |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Дастлабки саволларга жавоблар
