Абдураҳим Пўлат: 'Ўзбекистон қонунлари доирасида фаолият олиб бориш мумкин, деяпмиз ва ишлаяпмиз'

Ўзбекистонда президентлик сайловларининг келгуси йил ўтказилиши кутилмоқда. Кузатувчилар бу сайловларнинг мамлакат келажагини белгилашда муҳим роль ўйнашини айтишмоқда.

Бўлғуси сайловлар учун мухолифатдаги "Эрк" демократик партияси ўз раиси Муҳаммад Солиҳни номзод қилиб кўрсатган. Мухолифатдаги "Бирлик" Халқ ҳаракати" партиясининг раиси Абдураҳим Пўлат мухолифат номидан битта, умумий номзод бўлиши кераклигини айтмоқда. Аммо сайловнинг аниқ муддати ва ё тартиби, ёхуд номзодларнинг сайловларда иштирок этиш тартиби ҳозирча маълум эмас. Аммо нега ҳозирдан бунчалар шов-шув? Би-би-си ушбу савол билан "Бирлик" Халқ ҳаракати" партиясининг раиси Абдураҳим Пўлатга мурожаат этди.

Абдураҳим Пўлат: Ҳақиқий сиёсий кучлар бунинг эълон қилинишини кутиб ўтирмасдан тайёргарлик ишларини бошлаш керак. Мана менинг қўлимда Ўзбекистон мухолифати, асосан, "бирлик"чилар томонидан чиқарилган "Ҳаракат" журналининг 2005 йил 4-сони, яъни бундан бир йил олдин чиққан сонида менинг бир мақолам бор ва шунда мен ёзганманки, 2007 йилда президент сайловлари бўлади ва бу сайловларга биз ҳозирдан тайёрланишни бошлашимиз керак. Ва мухолифат умумий номзод билан чиқиши шарт. Акс ҳолда ҳеч бир натижага эриша олмаймиз.

Би-би-си: Битта умумий номзод бўлиши керак, деб айтаяпсиз. Яъни бу номзод Сиз бўлишингиз керак, шундайми?

Абдураҳим Пўлат: Йўқ, агарда мухолифат номидан бир номзод бўлиши керак, дейдиган бўлсак, мен бундай иддао қила олмайман. Лекин мен шундай бўлишини истардим, бу мутлақо икки хил нарса ва шунинг учун демократик йўллар билан, бошқа мухолифат ташкилотлари билан гаплашиш йўли билан бу жараённи охирига етказишимиз керак, деб ўйлайман.

Би-би-си: Агарда борди-ю мухолифат ягона номзодни илгари суришга қарор қилса-ю, у Сиз бўлмасангиз, бу номзодни қўллаб-қувватлайсизми?

Абдураҳим Пўлат: Албатта, мухолифат шундай қарор қилса, мухолифатнинг асосий кучи "Бирлик" иштирокида қабул қилинган қарор экан, демак у менинг иштирокимда қабул қилинадиган қарор. Табиий бу қарор бўйича ишлаймиз. Лекин биз демократик партия сифатида, бизга ёқадими-ёқмайдими, Ўзбекистоннинг бугунги қонунлари доирасида иш олиб бормоқчимиз.

Ўзбекистондаги сиёсий шароитни мен Ўзбекистон ичида яшаётган сиёсатчилардан кам биламан, деб ҳисобламайман Абдураҳим Пўлат

Би-би-си: Ўн йил давомида сиз Ўзбекистонда бўлмагансиз. Ўзбекистон қонунларига кўра сайланиш ҳуқуқини йўқотгансиз. Шу маънода Ўзбекистонга аввалроқ қайтиб бормаганингизга афсусланмайсизми?

Абдураҳим Пўлат: Йўқ, мен умуман Ўзбекистондан чиқиб кетганимга афсусланаман, лекин бу бошқа масала. Биз имконлар доирасида фаолият кўрсатаяпмиз. Ўша пайтда имконларимиз шундай эди-ки, ҳатто ўзимизнинг хавфсизлигимизни ҳам таъминлай ололмасдик. Ҳозир ҳам Ўзбекистонда айнан шундай.

Демократик мухолифат лидерларининг хавфсизлигини сақлаш масаласи аслида ҳамма жойда бўлган каби, ҳар қанақа сиёсий лидерларнинг ҳаётининг хавфсизлигини таъмин қилиш масаласи давлат миқёсида ҳал қилиниши керак. Ўзбекистонда ўн йил муқим яшаш керак, деган бир нуқта бор Ўзбекистон қонунларида. Бу жуда ҳам тўғри фикр.

Аслида бу Ўзбекистонга бугун келиб, эртага Ўзбекистон фуқаролигини олган одам Ўзбекистон президенти бўла олмайди, бунинг учун 10 йил Ўзбекистон фуқароси бўлиш керак. Бу мамлакатнинг муаммолари билан яшаш керак, унинг ичида яшаш керак, деган маънода тушуниладиган модда бу. Лекин Ўзбекистон ҳукумати, Ўзбекистон расмийлари ҳар қанақа моддани ўз фойдаларига таҳлил қилишгани учун бу ерда қонунларга ортиқча эътибор бериш керак эмас.

Би-би-си: Ўн йилдан бери Ўзбекистонга борганингиз йўқ. Мамлакат ичкарисидаги вазиятни теран тушиниб ета олишингизга ишонасизми ўзингиз?

Абдураҳим Пўлат: Юз фоиз ишонаман. Чунки ҳозирги шароит бу Сталин замонидаги темир девор билан ўралган СССР шароити эмас. Интернет, телефон, дўстларимиз бориб-келиши... Ўзбекистондаги сиёсий шароитни мен Ўзбекистон ичида яшаётган сиёсатчилардан кам биламан, деб ҳисобламайман.

Би-би-си: Лекин тушуниш бошқа, ҳис қилиш бошқа. Мисол учун воқеликдан узоқлашиб қолмаганман, деб ҳисоблайсизми ўзингизни?

Абдураҳим Пўлат: Албатта, буни фақат гап билан эмас, амалдаги ишлар билан кўришингиз мумкин. Ўзбекистонда мухолифат қайтадан 2003 йилда тикланганда, қайси партия биринчи бўлиб тикланди? "Бирлик" партияси оёққа турди. Қайси партия сайловларда иштирок этамиз, деб 2004 йилда сайловларда иштирок этишга ҳаракат қилди? Қайси партия Адлия вазирлигида ўзини рўйхатдан ўтказиш учун жиддий кураш олиб борди ва бораяпти?

Ўзбекистонда бугун сиёсий фаолият ва мухолифат фаолиятини олиб бориш мумкин ва биз буни охирги уч йилда кўрсатдик Абдураҳим Пўлат

Би-би-си: Қайси шароитларда сиз Ўзбекистонга қайтиб борган бўлардингиз? Сизга нисбатан жиноий иш қўзғатилмаган, қайтаверсангиз бўлмайдими?

Абдураҳим Пўлат: Энди бераётган бу саволингизни балки бир сиёсий маънода беришга ҳаракат қилаётгандирсиз-ку, лекин бу бир ёш боланинг саволи. Чунки у ерда фақат қамалиш хавфи бор эмас-ку Ўзбекистондек бир давлатда. Бошингизни ёриб, у ер-бу ерда ўлдириб кетиш хавфи жуда ҳам катта. Мен ўйлардимки, қамалсам, балки бахтли бўлардим, балки тинчгина бир жойда ўтирган бўлардим. Хавфсизлигимни Ўзбекистон ҳукумати таъмин қиладиган бўларди.

Ҳозир эса хоҳлаган жойларида ўзлари бош ёриб кетиб, кейин буни кимлардир қилди, деб даъво қилишлари мумкин. Мен ҳақиқатда ҳам нафақат "Бирлик"ни, Ўзбекистон демократик мухолифатининг лидери деб ҳисоблаётганим учун ўзимни ва амалда ҳам шундай бўлгани учун хавфсизлигимни ўйлашим кераклиги энг табиий нарса.

Би-би-си: Сиз ўзингизни ўзбек мухолифатининг лидери, деб ҳисоблайсиз, лекин бундай даъво қиладиган бошқа лидерлар ҳам борлигини биласиз. Мисол учун "Эрк" партияси раҳбари Муҳаммад Солиҳ ёки Санжар Умаров ёки бошқа-бошқа мухолифат фаоллари... Энди "Эрк" партияси Ўзбекистон ҳукумати билан умуман мулоқат қилиб бўлмайди ва ислоҳот қилиб бўлмайди Ўзбекистон ҳукуматини, дейди. Сиз охирги йилларда "Бирлик" партиясини рўйхатдан ўтказишга уриниб келаяпсиз. Ташкилотингизни рўйхатдан ўтказишмагани учун Президент Каримовдан ҳафсалангиз пир бўлганми?

Абдураҳим Пўлат: Демократ бир сиёсатчи сифатида менинг ҳеч кимдан ҳеч қачон ҳафсалам пир бўлмайди. Ўзбекистонда бугун сиёсий фаолият ва мухолифат фаолиятини олиб бориш мумкин ва биз буни охирги уч йилда кўрсатдик. Лекин буни осон деяётганим йўқ. Жуда ҳам қийин. Сиз лидерликка даъво қилаётган одамлар бор дедингиз. Бу даъво қилиш билан иш битмайди.

Мен шуни айтаяпманки, биз фаолият олиб бориш мумкинлигини кўрсатдик. Ва мен шу ерда бир нарсани урғуламоқчиман. Баъзи мухолифат лидерлари, ҳуқуқ ҳимоячилари Озодлик, Би-би-си радиосига чиқиб фақат йиғлашга ўрганишган. "Дод, вой! Қонли ҳукумат! Ҳеч нарса қилиб бўлмайди! Ва ҳеч нарса қилиш мумкин эмас", дейишади ва айни замонда демократик мухолифат эканлигини айтишади. Унда нима қилишмоқчи улар? Аслида ҳеч нарса қилишмоқчи эмас. Улар бир нарса бўлишини, осмондан мўъжиза келишини кутишмоқда ва халқни қўрқитишаяпти. Халқ қандай қилиб бундай мухолифатга қўшилади ва қўллаб-қувватлайди?

Би-би-си: Мана шу гаплардан Сиз ўзбек мухолифатидаги баъзи фаолларнинг ишидан рози эмаслигингизни кўрсатаяпсиз. Умуман ўзбек мухолифати тарқоқлигининг асл сабабини шунда кўрасизми ёки бошқа важлар ҳам борми?

Абдураҳим Пўлат: Йўқ, ҳеч қандай йўқ. Мана ўзингизнинг гапларингиздан кўриниб турибдики, биз воқеликка ҳар хил қараяпмиз ва объектив равишда ҳар хил мухолифатмиз. Агарда шуни кўрмаётган одамлар бўлса, бу уларнинг ўзининг камчилиги. Ҳозир яна айтиб турибман: сайловларда иштирок этиш мумкин эмас, дейишди, иштирок этишга ҳаракат ҳам қилишмади. Рўйхатдан ўтиш мумкин эмас, дейишди иштирок этишмади. Ҳа, унда қандай кураш қилишмоқчи? Лидерликни даъво қилишаётганини айтаяпсиз баъзи партияларнинг, бу партиялар ўзи Ўзбекистонда борми?

Би-би-си: Сиз мухолифатни бирлаштириш ҳаракатига тушилганини айтаяпсиз. Мухолифатдаги баъзи раҳбарлар бунинг иложи йўқ, чунки айнан Абдураҳим Пўлатовга ишониб бўлмайди, дейишади...

Абдураҳим Пўлат: Бировга ишониб бўлади, бўлмайди деб ҳар ким гапиравериши мумкин. "Бирлик" умумий номзод билан чиқайлик, деди ва ҳеч қачон ўзининг номзодини ўртага тиқиштираётгани ҳам йўқ. Бошқа партиялар ҳали номзод тўғрисида сўз кетмасдан йўқ дейишаяпти.

Энди сиз ҳозир саволни кескинроқ қўйганингиз учун айтаман: ҳозир Ўзбекистонда "Бирлик"дан бошқа фаолият олиб бораётган биронта сиёсий партия йўқ, деб ҳисоблайман Абдураҳим Пўлат

Би-би-си: Мана шундай бўлишига Сизнинг мухолифатнинг бошқа раҳбарларига нисбатан кескин чиқишларингиз сабаб бўлмаганми?

Абдураҳим Пўлат: Мухолифатнинг раҳбарларига нисбатан мен кескин чиқишим мумкин. Агарда кимдир буни гапираётган бўлса, бу баҳона. Сиёсат осон иш эмас, сиёсат маъсулият талаб қилади. Бир томондан мақтов ҳам эшитасан, бир хил пайтда бошингга оғир даъволар ҳам келиши мумкин. Баъзида асосланмаган даъволар ҳам келиши мумкин.

Би-би-си: Сиз ўзингиз бугунги ҳукумат билан ҳамкорлик қилса, ишласа бўлади, деб ишонасизми?

Абдураҳим Пўлат: Ҳукумат билан менинг ҳамкорлик қилишим, ишлашим ҳеч керак эмас. Дунёда ҳеч қаерда мухолифат ҳукумат билан ҳамкорлик қилиши, ишлаши керак, деган қонун-қоида йўқ. Биз Ўзбекистон қонунлари доирасида фаолият олиб бориш мумкин, деяпмиз ва ишлаяпмиз. Агарда бошқа партиялар ҳам ўзлари биронта иш қилишса эди ёки бизга қўшилиб бизни қўллаб-қувватлашса эди, бундан ҳам кўпроқ натижаларга эришган бўлар эдик.

Мен аминманки, 2004 йилдаги сайловларда ҳам "Эрк" партияси ёки "Озод деҳқонлар" партияси ҳеч нарса қилмасдан туриб, биз сайловларни бойкот қиламиз, деб энг осон йўлни танламасдан, бизга ўхшаб ҳаракат қилганда эди, бизга ўхшаб беш-олтита номзодини кўрсатса эди, биз ҳукуматни янаям кўпроқ муаммолар олдига қўйган бўлар эдик. Улар эса ҳукуматнинг олдига муаммолар қўйиш ўрнига четга чиқиб томошабин бўлиб туришни маъқул кўришди.

Би-би-си: Энди шундай деб айтаяпсиз-у, лекин ўз номзодингизни рўйхатдан ўтказишга муваффақ бўлдингизми?

Абдураҳим Пўлат: Эришганим йўқ. Хўп, бу деган сўз ҳаракатимизни, курашимизни тўхтатишимиз керак, деган маънога келмайди-ку. Рўйхатдан ўтиш, номзотлар кўрсатиш биз учун бу жуда катта тажриба олиб келди. Менинг фикримча, агарда Ўзбекистонда озгина бўлса ҳам умуман демократиянинг элементлари бўлса, булар "Бирлик" қилган ишлардан бўлди ва ҳозир ҳам шу ишлардан бўлаяпти.

Агарда Фарғона воқеалари ўртага чиқмаганда эди, биз "Бирлик" партиясини ҳам рўйхатга олинишига эришардик, чунки ҳукуматнинг ҳамма айтган даъволарини бажардик. Шуни бажаришга кучимиз етишини кўрсатдик.

Би-би-си: Демак Сиз мухолифатнинг бошқа партиялари иш олиб боришга қодир эмас, фақат "Бирлик" бунга муваффақ бўлаяпти, деган ишончдасиз?

Абдураҳим Пўлат: Энди сиз ҳозир саволни кескинроқ қўйганингиз учун айтаман: ҳозир Ўзбекистонда "Бирлик"дан бошқа фаолият олиб бораётган биронта сиёсий партия йўқ, деб ҳисоблайман. "Эрк" партияси ҳозир учга бўлиниб кетган ва уни Самад Мурод бошчилигидаги бир демократик қанотигина биз билан биргаликда ҳамкорликда нимадир қилишга ҳаракат қилаяпти.