Liderler antlaşma için 19 Ekim 2007'de uzlaşma sağlamıştı

2005 yılında hazırlanan 'AB Anayasası' metninin Fransız ve Hollandalı seçmenlerce reddi ise bu projenin kapsamının daraltılmasına ve bazı unsurlardan vazgeçilmesine yol açtı.

Oluşan metin Reform Antlaşması veya son şeklini aldığı AB zirvesine istinaden Lizbon Antlaşması olarak adlandırılıyor.

Lizbon Antlaşması 2007 Aralık ayında AB liderleri tarafından imzalanmasını takiben 2008'de üye ülkelerce onaylanacak.

Antlaşmanın 2009'da yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Anayasa taslağı ile antlaşma arasında ne fark var?

Antlaşma metni anayasa taslağında öngörülen değişikliklerin önemli bir bölümünü koruyor.

• Liderlerden oluşan karar mercii durumundaki Avrupa Konseyi'ne başkanlık edecek bir siyasetçi belirlenmesi bu değişikliklerden biri.

İki buçuk yıl süre görevde kalacak bir konsey başkanı belirlenmesi, halihazırda altı ayda bir değişen dönem başkanlığı uygulamasının kalkması anlamına geliyor.

Halihazırda dış ilişkileri yüksek temsilci sıfatıyla yürüten Javier Solana ve dış ilişkilerden sorumlu komisyon üyesi Benita Ferrero-Waldner'in yetki ve sorumluluklarını birleştirecek bu görevle AB'ye dünya sahnesinde daha fazla ağırlık sağlanması hedefleniyor.

• 2014 yılından itibaren, Birliğin icra kurumu olan Avrupa Komisyonu'nun üye sayısı azaltılacak.

Halihazırda her üye ülkeye komisyonda birer sandalye sağlandığından bazı görev alanlarının bölünmesi gerekti. Bu kimi zaman birlik kulislerinde, "bir sonraki genişlemede balıkçılık portföyünün tatlı ve tuzlu su balıkçılığı şeklinde bölüneceği" türünden esprilere konu oluyordu.

• Üye ülkelerin oy ağırlıklarının da 2014-2017 yılları arasında aşamalı olarak yeniden düzenlenmesi öngörülüyor.
• Avrupa Komisyonu'na, Avrupa Parlamentosu'na be Avrupa Adalet Divanı'na adalet ve içişleri gibi konularda ek yetkiler tanınıyor
• Bazı alanlarda ulusal veto uygulaması kaldırılıyor

Çoğu Avrupalı lider, bu şekilde anayasanın özünün korunduğunu kabul ediyor.

İçerik aynıysa adı neden anayasa değil?

2004'te hazırlanan anayasa metni ile daha önceki tüm AB antlaşmalarının tek metinde toplanması ve yeni bir başlangıç yapılması hedeflenmişti.

Yeni metin ise siyasi ve parasal açılardan Avrupa Birliği'nin temelini oluşturan Maastricht (1992) ve Avrupa Topluluğu'nun kurulmasını sağlayan Roma Antlaşması'nda (1957) değişiklikler yapılmasını öngörüyor.

Lizbon Antlaşması metninde AB için bir bayrak, bir marş ve bir düstur belirlenmesi gibi simgesel adımlar atılmasından söz edilmiyor. Var olan uygulamalar ise sürecek.

Antlaşmanın hazırlanması ne kadar sürdü?

Bir anayasa metni hazırlanması girişimleri 2002 Şubat ayında başlayıp iki buçuk yıl süreyle devam etti.

Ancak 2005'te Fransa ve Hollanda seçmenlerinin metni ret yönünde oy vermesi, projenin rafa kalkmasına yol açtı.

Yeni bir antlaşma hazırlanması hazırlıkları ise 2007 yılının ilk yarısında, Almanya'nın dönem başkanlığı sırasında başladı.

Yeni antlaşmanın temel noktaları üzerinde ise aynı yılın Haziran ayında yapılan zirvede anlaşma sağlandı.

Ulusal hükümetlerin, Avrupa Komisyonu'nun ve Avrupa Parlamentosu'nun temsilcilerinin metni şekillendirme çalışmaları sonbahara dek sürdü.

Fransa ve Hollanda hükümetleri reddedilen anayasa ile aynı çizgide bir antlaşmayı seçmenlerine sunamayacaklarını ifade ettiler.

İngiltere de daha mütevazı bir "düzenleyici antlaşma" yapılmasını istedi. Bu şekilde, metnin önceki AB antlaşmaları gibi parlamento onayıyla yürürlüğe girmesi mümkün olacak.

Lizbon Antlaşması da reddedilebilir mi?

Evet. 27 üyeden biri bile antlaşmayı onaylamazsa, antlaşmanın yürürlüğe girmesi mümkün olmayacak.

Ancak bu kez üyelerin büyük bölümü antlaşmayı parlamentolarında onaylamaya yöneldiğinden riskler bir referanduma göre daha sınırlı.

Şimdiye dek antlaşmayı referanduma sunması kesin olan tek ülke İrlanda.

İrlandalı seçmenler Maastricht ve Roma Antlaşmaları'nda değişiklikler yapan Nice Antlaşması'nı 2001 yılında reddetmişlerdi.

Ancak gözlemciler 2008 yazında düzenlenecek referandumda bu kez açık bir farkla lehte sonuç alınacağına inanıyorlar.

Lizbon Antlaşması ulusal hükümetlerin yetkilerini nasıl düzenliyor?

Avrupa Birliği zaten üye ülkelerin egemen hak ve yetkilerini belirli ortak çıkarlar doğrultusunda kullanmasını öngörüyor.

Yeni antlaşma bazı alanlarda işbirliğinin kapsamını genişletiyor. Ancak AB'ye ne ölçüde yetki devredildiği konusunda görüşler farklı.

Temel Haklar Sözleşmesi yeni antlaşmada yer alıyor mu?

Hayır. Bu Sözleşmeye atıfta bulunulmasıyla yasal bağlayıcılık kazanacak ancak metin içine dahil edilmediği gibi, eklerde bile yer almayacak.

İngiltere ayrıca, bu anlaşmanın Avrupa Adalet Divanı'nca İngiliz çalışma yasalarına ya da sosyal güvenlikle ilgili yasalara dahil edilmeyeceği konusunda yazılı bir teminat aldı.

Avrupa Birliği üyelerinin 2000 yılında kabul ettiği Temel Haklar Sözleşmesi şimdiye dek kılavuz kabul edilen ancak bağlayıcı olmayan bir belgeydi.

Sözleşme AB vatandaşlarının sahip olması gereken medeni, siyasi ve sosyal hakları düzenliyor.

İnsan onuru, özgürlük, dayanışma, eşitlik, vatandaşlık ve adalet gibi altı başlık altında toplanan sözleşme çalışanların haklarından kişisel verilerin korunmasına dek pek çok alanı ilgilendiriyor.

Bu hakların önemli bölümü zaten başka antlaşmalarda koruma altına alınıyor. Ancak 2000 Aralık'ında Nice'te imzalanan antlaşma ilk kez tüm bunları bir arada topluyor.

Reform Antlaşması'nda muafiyet imkanları nasıl düzenlendi?

İrlanda ve İngiltere halihazırda sığınma, vize ve göçmenlik gibi alanlarda uygulamaların dışında kalma hakkına sahip.

Bu ülkelere yeni antlaşma kapsamında da adalet ve içişleri konusunda istisna oluşturarak uygulamaların dışında kalabilme imkanı tanınıyor.

Polonya'nın da Temel Haklar Sözleşmesi konusunda İngiltere'ye tanınan muafiyet imkanlarını talep etmesi bekleniyor.

Danimarka da adalet ve içişleri konusunda muafiyetini koruyacak, ancak istediği alanlarda sisteme dahil olma imkanına kavuşacak.