İran'da rejim ve Devrim Muhafızları

ABD'den gelen son eleştirilerin ve yaptırımların hedefi olan İran'ın elit güvenlik gücü Devrim Muhafızları İslam Cumhuriyeti'nin temel direği ve aynı zamanda İran'ın tartışmalı nükleer faaliyetlerinin ardındaki itici güç.

ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, bu hafta Tahran yönetiminin askeri bir diktatörlük haline gelmekte olduğunu öne sürerek, hükümetin yerini almaya başladığını savunduğu Devrim Muhafızları'nın uluslararası yaptırımların hedefi olması gerektiğini söylemişti.

Geçen hafta da İran Devrim Muhafızlarını hedef alan bir dizi yeni yaptırım açıklayan ABD şimdi Birleşmiş Milletler'in yaptırımlarının da bu kurumu hedeflemesini istiyor.

Güvenlik gücü

Devrim Muhafızları İslam Devrimi'nden sonra yeni düzeni iç ve dış tehditlere karşı korumak amacıyla doğrudan doğruya devrimin lideri ve ilk dini lider Ayetullah Ruhullah Humeyni'ye bağlı bir örgüt olarak kurulmuştu.

2009 yılında Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın yeniden göreve geldiği tartışmalı seçimlerden bu yana iyice öne çıkan Devrim Muhafızları'nın denetimindeki Besiç milisleri geçen yaz muhalif gösterilerin bastırılmasında önemli rol oynamıştı.

Besiç örgütlenmesi ülkenin dört bir yanındaki 11 bin ayrı merkezde yüzbinlerce gönüllüye askeri eğitim veriyor. Bu gücün toplam sayısının milyonlara ulaştığı tahmin ediliyor.

Gönüllü Besiç milisleri komşu Irak ile 1980-1988 arasında devam eden savaşta büyük rol oynamıştı.

Besiç ayrıca İran içinde de İslami sosyal değerleri koruyan ve uygulatan ve muhalefeti denetleyen bir iç güvenlik işlevi görüyor.

Kudüs Kuvvetleri diye anılan diğer bir Devrim Muhafızları örgütlenmesi ise ülke dışında faaliyet yürüten gizli bir özel harekat gücü.

Askeri olarak Muhafızlar İran'ın 350 bin kişilik düzenli ordusuna paralel olarak faaliyet yürütüyor. Ama yüzbinlerce gönüllüden oluşan Besiç güçleri dışında kendilerine ait ayrı ve düzenli kara, hava ve deniz kuvvetleri ve füze birimleri var.

Bu birimlerde şu an itibariyle 125 bin asker olduğu tahmin ediliyor.

Devrim Muhafızı birlikleri İran - Irak savaşı sırasında hem düzenli ordu gibi hareket etmiş hem de vur-kaç ve gerilla taktikleri kullandıkları operasyonlar düzenlemişlerdi.

Devrim Muhafızları İran'ın stratejik füzelerinin de denetimine sahip ve 2 bin kilometre menzilli Şahab 3 füzeleri gibi gelişkin teknolojili sistemlerin geliştirilmesinde önemli rol oynadıkları biliniyor.

Siyaset

1979 yılındaki İslam Devrimi'nin üzerinden otuz yılı aşkın bir zaman geçmişken, Devrim Muhafızları hala devrimin lideri Ayetullah Humeyni'nin şekillendirdiği İslami ideolojinin muhafızlığını yürütüyor.

Bu nedenle sistemin tehdit altında olduğunu düşündükleri zaman müdahale ediyorlar.

Muhafızların siyasi kanadının başında bulunan General Yadullah Cevani yakınlarda İslam devrimine yönelik bir komployu bertaraf ettiklerini açıkladı ve geçen yaz patlak veren muhalif gösterilerin liderlerinden Mir Hüseyin Musavi, Muhammed Hatemi ve Mehdi Kerrubi'nin tutuklanmalarını istedi.

Devrim Muhafızları'nın etkinliğinin Mahmud Ahmedinejad'ın ilk kez cumhurbaşkanlığına seçildiği 2005 yılından bu yana arttığı gözlemleniyor.

Ahmedinejad'ın ilk kabinesinin üçte ikisi, kendisi gibi eski Devrim Muhafızları'ndan oluşuyordu.

Ama bazı gözlemciler Muhafızların siyasi gücünün Ahmedinejad'ı çoktan aştığını düşünüyorlar.

Dini lider Ayetullah Hamaney'in muhalefeti bastırmakta Devrim Muhafızları'na muhtaç oluşu, onun da bu gücün etkisi altına girdiği şeklinde yorumlanıyor.

Ama bazılarına göre de Devrim Muhafızları'nın bütünlüklü bir liderliği yok. Her biri kendi başına buyruk fraksiyonlardan oluşuyor.

Örneğin Meclis Başkanı Ali Laricani, Tahran Belediye Başkanı Bakır Kalibaf ve eski cumhurbaşkanlığı adaylarından Muhsin Rızai gibi eski Devrim Muhafızları'nın Mahmud Ahmedinejad'a muhalif oluşları, buna örnek gösteriliyor.

Ekonomi

Ama Devrim Muhafızları sadece askeri ve siyasi bir güç de değil. Bu kurum İran ekonomisinin belli sektörlerinde denetim sahibi.

Muhafızlar İran ekonomisinin ithalat-ihracat, petrol ve doğal gaz, ulaştırma ve inşaat gibi en önde gelen sektörlerinde büyük ağırlık sahibi.

Devrim Muhafızları'na ait bir şirket 2006 yılında İran'ın en büyük doğal gaz sahası Güney Pers'in geliştirilmesiyle ilgili iki milyar dolarlık bir ihale ile Pakistan'a ulaşacak doğal gaz boru hattının inşası için açılan bir milyon dolarlık bir başka ihaleyi kazanmıştı.

Muhafızlara ait şirket ayrıca Tahran'ı İsfahan'a, ve güney sahilindeki liman kentlerine bağlayan hızlı tren yolları ile Kuzistan bölgesinde inşa edilecek büyük bir barajın ihalelerini alan konsorsiyumların da üyesi.

2009 yılında Amerika Birleşik Devletleri merkezli bir düşünce kuruluşu olan RAND Corporation'ın hazırladığı bir araştırmaya göre, Devrim Muhafızlarına bağlı bir mühendislik firması olan Hatim el Enbiya inşaat, altyapı ve enerji dallarında 750 ihale aldı.

Aynı raporda Muhafızların ayrıca yasa dışı yollardan ülkeye sokulan malların karaborsada satışının da denetimini elinde tuttuğu ileri sürülüyordu.