ካብቲ 'ብቕልጡፍ ዝላባዕ' ዘሎ ጕንፋዕ ክትገብሩዎ ዝግባእ ጥንቃቐ

ኣብዚ እዋን፡ ኣብ ዓለም ኣዝዩ ሕማቕ ጕንፋዕ ይላባዕ ኣሎ። እዚ ድማ ብኸፊል ብሰንኪ ሓድሽ ዝተቐየረ ስርዓት ናይቲ ቫይረስ ዝስዓበ ምዃኑ ክኢላታት የጠንቅቑ።

ኣብ ጃፓንን ዓባይ ብሪጣንያን ምስ ምውሳኽ ሕሙማት ጕንፋዕ ዝተኣሳሰር ዓይነት እዩ ዝተባህለ ኰይኑ፡ ሕጂ ኣብ ኵለን ኣህጉራት ተራእዩ ኣሎ።

ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ከምዚ ዓይነት ጕንፋዕ ብዙሕ ኣየጋጠመን - እዚ ማለት ድማ ​​ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ውሒዱ ኣሎ ማለት እዩ።

ቫይረሳት ጕንፋዕ ብቐጻሊ ይቕየሩ እዮም፤ ተመራመርቲ ድማ ዝሰማማዕ ክታበት ንኸማዕብሉ ፍልቀት እዞም ቫይረሳት ይከታተሉ።

መብዛሕትኡ ግዜ ቫይረሳት ንኣሽቱ ለውጥታት ጥራይ እዮም ዘርእዩ - ሓሓሊፉ ግን ብዓቢዩን ሃንደበትን ይቕየሩ።

እዚ ሕጂ ዝርአ ዘሎ ቫይረስ ሓደ ዓይነት ናይቲ 'H3N2' ዝበሃል ወቕታዊ ጕንፋዕ፡ 7 ደረጃታት ለውጢ ከም ዘርኣየን ናይቲ ዝተቐየረ ቫይረስ "ቅልጡፍ ወሰኽ" ከም ዘስዕብን ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኬምብሪጅ ዳይረክተር ማእከል ፍልቀት ረኽሲ ዘስዕቡ ባእታታት ዝዀነ ፕሮፌሰር ዴሪክ ስሚዝ ይዛረብ።

ንሱ ንቢቢሲ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ እዚ "ኣብ ዓለም ብቕልጡፍ ክላባዕ ከም ዝኽእል ርግጸኛ እየ፡" ኢሉ።

"ንዓለም ክጸርግ ምዃኑ ዳርጋ ርግጸኛ እየ፡" ኢሉ።

እዚ ጕንፋዕ ሓደገኛ ድዩ?

እዚ ብ 'H3N2 "subclade K" ዝፍለጥ፡ ሓደ ዓይነት ወቕታዊ ቫይረስ ኢንፍሉዌንዛ ኤ 'A' ኰይኑ፡ ሰባት ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ብዙሕ ኣየጋጠሞምን ጸኒሑ።

ስለዚ፡ ምልክታት ናይቲ ምትዕርራይ ካብ ካልኦት ዝኸፍአ ዘይክኸውን ይኽእል እዩ።

ሕማም ናይ ምክልኻል ዓቕሚ ምውሓድ ግን ሰባት ናይ ምሕማምን ሕማም ናይ ምትሕልላፍን ተኽእሎኦም ዝለዓለ እዩ ማለት እዩ።

ገለ ሰባት ጕንፋዕ ክሕዞምን ፍጹም ምልክት ከየርእዩን ይኽእሉ እዮም።

ገለ ድማ ሃንደበታዊ ሰዓል፡ ቃንዛ ኣካላትን ድኻምን ከም ዝስምዖም ይፍለጥ።

እንተዀነ፡ እቲ ቫይረስ ኣብ ኣረጋውያንን ዝያዳ ተቓላዕትን ጕጅለታት ቀታሊ ክኸውን ይኽእል።

"ከምዚ ዝበለ ቫይረስ ካብ ዘይረኣናሉ እዋን፡ እዚ ለውጢ ዘይተለምደ እዩ፡" ትብል ኣብ ትካል ፍራንሲስ ክሪክ ዓባይ ብሪጣንያ ዳይረክተር ማእከል ኢንፍሉዌንዛ ዓለም ፕሮፌሰር ኒኮላ ሉዊስ።

"የተሓሳስበኒ'የ፤ ኣይሰንበድኩን፤ ግን የጨንቐኒ እዩ።"

ሰዓል፡ ጕንፋዕ ወይስ ኮቪድ?

ብዙሓት ካብቶም ኣብ መንጎ ሰዓል፡ ጕንፋዕን ከም ኮቪድ ዝኣመሰሉ ቫይረሳትን ዝረኣዩ ምልክታት ዝተደራረቡ እዮም።

ሓደ ሰብ ካብዚኦም ኣየናይ ከም ዘለዎ ንኽፈልጥ ዝሕግዙዎ ገለ ምልክታት ግን ኣለዉ።

ሰዓል በብቝሩብ ክመጽእ ይኽእል እዩ፤ እዚ ድማ ኣፍንጫን ናይ ድሕሪት ጐሮሮን ክጸሉ ይኽእል።

ጕንፋዕ ብተለምዶ ሃንደበት ምስ ተወሳኺ ቃንዛ፡ ሰዓልን ድኻም ጭዋዳታትን ይመጽእ።

እዚ ከምዚ ኢሉ እንከሎ፡ ኮቪድ ምስ ጕንፋዕ ዝመሳሰል ምልክታት ዘለዎ ኰይኑ፡ ሓደ ካብ ቀንዲ መለለዪታቱ ግን ምጥፋእ ጨና ወይ ጣዕሚ ክኸውን ይኽእል።

ካልእ ድማ "ንጐሮሮ ዝልሕጽ ቃንዛ" ከምኡ'ውን ተምላስ ዝበሉ ምልክታት ክርኣዩ ይኽእሉ።

ገዛእ-ርእስና ካብዚ ጕንፋዕ ብኸመይ ንከላኸል?

ዋላ እኳ ኣብዚ እዋን ዘለዉ ክታበታት ምስቲ ዝተቐየረ ቫይረስ ዝዛመዱ እንተ ዘይኰኑ፡ ክታበት ጕንፋዕ ምውሳድ ሓደ ካብቶም ዝበለጹ መንገድታት ምክልኻል መልከፍቲ ጕንፋዕ እዩ።

"ካብ ዘይምክልኻል ገለ መከላኸሊ ይሓይሽ፤ እዚ ዓመት ግን መጠን መከላኸሊ ዝወሓደሉ ዓመት ክኸውን ተኽእሎ ኣሎ፡" ክብል ካብ ትካል ሳይንስ ለበዳ ዩኒቨርሲቲ ኦክስፎርድ ፕሮፌሰር ክሪስቶፍ ፍሬዘር ንቢቢሲ ገሊጹ።

"ምቹእ ኵነታት ኣይኰነን ዘሎ፡" ክብል ወሲኹ ይዛረብ።

"እቶም ኣብዚ እዋን'ዚ ዝዞሩ ዘለዉ ንኡስ ክለድ ኬ ቫይረሳት ብኣንቲጀኒክ ካብቶም ዝሓለፉ ዓይነታት ቍሩብ ዝተፈልዩ እዮም፤ ስለዚ ናይ ሎሚ ዓመት ጕንፋዕ እንተ ዘይተኸቲብካ፡ ጕንፋዕ ናይ ምሓዝ ተኽእሎኻ ዝለዓለን ብሰንኪ እቲ ቫይረስ ብኸቢድ ናይ ምሕማም ተኽእሎኻ ዝለዓለ ክኸውንን'ዩ፡" ትብል ዳይረክተር ማእከል ዓለማዊ ኢንፍሉዌንዛ ኒኮላ ሉዊስ።

እቲ ዝዓበየ ረብሓ ናይቲ ክታበት ኣብ ክንዲ ምሕማምካ ደው ዘብል ወይ ዝርግሐ እቲ ቫይረስ ኣብ ምዝሕሓል ጽንኩርነት ናይቲ ሕማም ኣብ ምንካይ ክኸውን ትጽቢት ይግበር።

ክታበት ጕንፋዕ ብዓለም ደረጃ ይርከብ - ተበጻሕነት ግን ኣብ ዝተፈላለየ ዞባታት ይፈላለ እዩ።

ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ንልዕሊ 65 ዓመት ዝዕድሚኦም፡ ነፍሰጾራት ወይ ዝተወሰኑ ኵነታት ጥዕና ዘለዎም ሰባት ብናጻ ይቐርብ። ካልኦት ድማ ክኸፍሉ ክመርጹ ይኽእሉ።

ምክልኻል ምስፍሕፋሕ ጕንፋዕ ካልእ ጽቡቕ ሜላ እዩ።

ኣብ ጃፓንን እንግሊዝን ኣብያተ ትምህርቲ፡ ነቲ ለበዳታት ንምግታእ ተዓጽየን ኣለዋ።

ኣብ እትስዕለሉን እተሀንጥሰሉን እዋን፡ ኣፍካ ምሽፋንን ኣእዳውካ ብተደጋጋሚ ብውዑይ ማይን ሳሙናን ምሕጻብን ኣገዳሲ ምዃኑ ኣብ ኤጀንሲ ድሕነት ጥዕና ዓባይ ብሪጣንያ መሪሕ ፕሮግራም ጉንፋዕ ዝዀነት ዶክተር ሱዛና ማክዶናልድ ትዛረብ።

ጕንፋዕ ዘለዎም ሰባት ኣብ ገዝኦም ክጸንሑ ኣለዎም፤ ናብ ደገ ክወጽኡ ግድን እንተዀይኑ ግን ሰብ ኣብ ዘይበዝሖ ቦታታት ክዀኑ ኣለዎም ክትብል ንቢቢሲ ትገልጽ።

"ካብ ካልኦት ሰባት ርሕቐትካ ሓልውን፡ ሕማማት ናብ ካልኦት ንምክልኻል እውን ዝሕግዝ ናይ ገጽ መሸፈኒ ምግረር፡" ሓጋዚ ተራ ከም ዘለዎም ወሲኻ ተረድእ።