ትግራይ፡ ኣብ ዘይሻራውነት ኦባሳንጆ ጥርጣረ ኣልዒላ - እቲ ልኡኽ ከ እንታይ ይብል?

እቲ ንምምሕዳር ትግራይ ተቘጻጺሩ ዘሎ ህወሓት ዝመርሖ " መንግስቲ ትግራይ" ኣብ ዛዕባ ዘይሻራውነት ፍሉይ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃን ፕረዚደንት ናይጀርን ነበር ኦሉሴጉን ኦባሳንጆ ጥርጣረ ኣልዒሉ። እቲ ሓድሽ ጻዕሪታት ሰላም "ናጻን ገለልተኛን መንጐኛ" ከም ዘድልዮ ድማ ሞጒቱ።

ካብ ቢቢሲ ንዝቐረበሉ ሕቶ ምላሽ ዝሃበ ቤት ጽሕፈት ኦባሳንጆ ግን ነዚ ክስታት ብምንጻግ፡ ነቲ ንሱ ኣብ መስርሕ ሰላም ዘለዎ ተራን ተወፋይነትን ዝህብዎ "ግጉይ መግለጺ" ምዃኑ ኣቐሚጡ።

ምምሕዳር ትግራይ ኣብ ሰንበት 6 መስከረም ኣብ ዘውጽኦ መግለጺ፡ ኣብ መንጎ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ስምምዕ ፕሪቶርያ ካብ ዝፍረም ዳርጋ ኣርባዕተ ዓመት ኰይኑ እንከሎ፡ እቲ ስምምዕ ዘላቒ ሰላምን ርግኣትን ከምጽእ ከም ዘይከኣለ ኣመልኪቱ።

እቲ ክልላዊ መንግስቲ ትግባረ ናይቲ ስምምዕ ኣብ ደውታ ከም ዘሎ ብምጥቃስ፡ ፈደራላዊ መንግስቲ ግዴታታቱ ኣየማልአን ክብል እውን ከሲሱ።

ብተወሳኺ እቲ ብኦባሳንጆ ዝምራሕ ናይ ቀረባ ኣዋርሕ ጻዕሪታት ዕርቂ ናብ ሓድሽ ዘተን ውጽኢትን ዘምርሕ ርኡይ ምዕባለ ከም ዘየምጽአ ገሊጹ።

ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ሕብረት ኣፍሪቃን እዚ ዜና ክሳዕ ዝወጽኣሉ ግዜ፡ ነቲ መግለጺ ምምሕዳር ትግራይ ብወግዒ ዝሃቡዎ ምላሽ የሎን።

ይዅን እምበር መሪሕነት ህወሓት ንትግባረ ስምምዕ ፕሪቶርያ ብዝምልከት ኣድላዪ ምትሕብባር ከም ዘይገበረን ከማልኦም ዝግባኦ ግዴታታት ክፍጽም ከም ዘይከለን ብምግላጽ መንግስቲ ፈደራል ብወገኑ ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ክኸስስ ጸኒሑ እዩ።

ቀንዲ ትዅረት ናይቲ ብሰንበት ብስም "ቤት ጽሕፈት ፕረዚደንት" ትግራይ ዝወጸ ኣብ ልዕሊ ኦባሳንጆ ዝቐንዐ ነቐፌታ ኰይኑ፤ ሰበ-ስልጣን ትግራይ ድማ ነቲ ንሓደ ኣህጉራዊ ኣተዓራቒ ዘድልዮ "ናጽነትን ዘይሻራውነትን ይጐድሎ እዩ" ክብሉ ብንጹር ከሲሶምዎም ኣለዉ።

ፍሉይ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ካብ ዝሓለፈ ሰነ ተበግሶታት ካብ ዝጅምር ንደሓር፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ወርሒ ወሲኹ ካብን ናብን መቐለ ኣዲስ ኣበባ ብምምልላስ፡ ንኽልቲኦም ወገናት ንምቅርራብ ክንቀሳቐስ ከም ዝጸንሐ እዩ ዝንገር። ብወገን መራሕቲ ትግራይ ግን ኣብ ልዕሊ እቲ ልኡኽ ዘይዕግበት ክንጸባረቕ ጸኒሑ እዩ።

ከምዚ ዝበለ ቅሬታ ኣብ ልዕሊ እዚ ሓድሽ ተበግሶታት ኦባሳንጆ ኣመልኪቱ ኣብ ርእሲ'ቲ ክወሃብ ዝጸንሐ ወግዓዊ መግለጺታት፡ ኣባል ፈጻሚ ባይቶ ህወሓት ዶ/ር ኣብርሃም ተኸስተ ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ኣብ ተለቪዥን እቲ ክልል ቀሪቡ፡ "ዕላማ ኦባሳንጆ ንመኸተ ህዝቢ ትግራይ ንምድኻምን፣ ኣብ መንጐ እቶም ኣንጻር መንግስቲ ሰሚሮም ዘለዉ ሓይልታት ጥምረት ጥርጣረን ዘይምትእምማን ንምፍጣርን" እንተዘይኰይኑ እቲ ካብን ናብን ምምልላስ ፋይዳ ከምዘይብሉ ብቕሉዕ ክገልጽ ተሰሚዑ እዩ።

ኦባሳንጆ "ኣብ ኣፍሪቃ ሰላምን ርግኣትን ንምምጻእ ንዝግበር ጻዕሪ ንኽድግፍ"፡ ኣብ ግንቦት ላዕለዋይ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ኰይኑ ከም ዝተመዘዘ ይዝከር።

እቲ ክልላዊ ምምሕዳር ናይ ቀረባ እዋን ርክባቶም ምስቲ ፍሉይ ልኡኽ ኣመልኪቱ፡ ካብ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብናጻ ይንቀሳቐሱዶ ኣለዉ ዝብል ሕቶ ዘልዕል ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ነቲ ንዘተ ዳግማይ ንምብርባር ዝግበር ጻዕሪታት ዘጓንፍ ዘሎ ምድንጓያትን ጭቡጥ እማመታት ዘይምህላውን ነቒፉ።

እቲ መግለጺ ንኦባሳንጆ ምስ ኲናት ብያፍራ ናይጀርያ ዘተኣሳሰረሉ መወከሲታት እውን ተቓዊሙ፤ ምስቲ ናይ ቢያፍራ ጉዳይ ምትእስሳር፡ ምስ ክውንነት ናይዚ ሕጂ ኣብ ትግራይ ዘሎ ወጥሪ ዘይሳነ ምዃኑ ሞጒቱ።

ከም ግብረ-መልሲ ቤት ጽሕፈት ኦሉሴጉን ኦባሳንጆ፡ እቲ ልኡኽ ትግራይ ዳግማይ ናብ ኲናት ከይትምለስ ንምክልኻልን ትግባረ ስምምዕ ፕሪቶርያ ንምትብባዕን ካብ ሰነ 2026 ኣትሒዙ ኣብ መንጎ ክልቲኦም ወገናት "ካብን ናብን እናተንቀሳቐስካ ዝግበር ስርሓት ዲፕሎማሲ" የካይድ ከም ዘሎ ኣፍሊጡ።

ብመሰረት ሓበሬታ እቲ ቤት ጽሕፈት እዚ ተበግሶ እዚ ብሰንኪ ኣብ መንጎ ህወሓትን ፈደራላዊ መንግስቲን እናኣንቈልቈለ ዝኸይድ ዘሎ ዝምድናታት፡ ከምኡ'ውን ነቲ ስምምዕ ሰላም ከፍርሶ ዝኽእል ዝዀነ ስጕምቲ ስግኣታት ስለ ዝፈጠረ እዩ።

ወሃብ-ቃል ኦባሳንጆ ዝዀነ ከሂንደ ኣኪንየሚ እቲ ፕረዚደንት ናይጀርያ ነበር ካብ መንግስቲ ኢትዮጵያ መምርሒታት ይቕበል እዩ ዝብል ሓሳባት ብምንጻግ፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ክስታት ብጭቡጥ ሓቅታት ዘይድገፍ ምዃኑ ገሊጹ።

ኣብቲ መግለጺ ነቲ ኣብ መስርሕ ዕርቂ ዘለዎም ናጽነትን ዕቱብነትን ኣብ ሕቶ ዘእቱ ክስታት፡ ንጻዕሪታቱ ንምጽላም ዝግበር ፈተነ እዩ ድማ ኢሉ።

እቲ ወሃብ-ቃል ብተወሳኺ፡ ቅድሚ ስምምዕ ፕሪቶርያ ኣብ 2022 ኣብ ዝነበረ ናይ ሰላም ዘተ እውን ተመሳሳሊ ነቐፌታታት ከም ዝነበረ ብምዝኽኻር፡ "ገለ ባእታታት ኣብ ውሽጢ መሪሕነት ትግራይ" ንተራ ኦባሳንጆ ከዳኽሙ ክፍትኑ እዚ ንመጀመርታ ግዜ ኣይኰነን ኢሉ።

ሕብረት ኣፍሪቃን ማሕበረሰብ ዓለምን ኣብ ጻዕሪታት ዕርቂ ኦባሳንጆ ዘለዎም እምነት ኣቐዲሞም ከም ዝገለጹ ድማ ጠቒሱ።

ኣብ መወዳእታ መዓልታት ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ኢትዮጵያ ዝመደበሮም ኤምባሲታት ዓባይ ብሪጣንያ፡ ኖርወይን ካናዳን፡ ከምኡ'ውን 22 ኣባላት ሕብረት ኤውሮጳ ነቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን መራሕቲ ህወሓትን ንምሽምጋል ዝገብሮ ዘሎ ጻዕሪ ከም ዝድግፋ ኣፍሊጦም ምንባሮም ኣይርሳዕን።

ቤት ጽሕፈት ኦባሳንጆ ኣብቲ ብሰኑይ 7 ነሓሰ ንቢቢሲ ዝሃቦ ምላሽ ወሲኹ፡ ዕርቂ ኣብ ልዕሊ ተጻባእቲ ወገናት ብግዲ ክጽዓን ከም ዘይክእልን፡ ኣብ እዋን ዝርርብ ዘጋጥም ዘይምርድዳኣት ድማ ንኣተዓረቕቲ ብምንቃፍ ዘይኰነስ ብቐጻሊ ዘተ ክፍታሕ ከም ዘለዎን ኣስሚሩሉ።

እቲ ልኡኽ ንስርሑ ኣብ ትሕቲ ረብሓ ሓደ ወገን ኣውዲቑዎ ዝብል ክስታት፡ ብመሰረቱ ንስልጣኑን ባህርያቱን ብግጉይ ዘቕርብ እዩ ክብል ድማ ገሊጹ።

እቲ መግለጺ ነቲ ብሕብረት ኣፍሪቃ ዝምራሕ መስርሕ ሰላም ዘለዎ ተወፋይነት ብምድጋም፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዳግማይ ግጭት ንኸይክሰት ዝግበር ጻዕሪታት ኵሉ ብቐጻልነት ይካየድ ከም ዘሎ ኣረጋጊጹ። ማሕበረሰብ ዓለም ነቲ ኣብ መንጎ 2020ን 2022ን ዝተራእየ ግጭት ዳግማይ ንኸይምለስ ንምሕጋዝ፡ ነቲ ምዕባለታት ብቐጻሊ ክከታተሎ እውን ጻውዒት ኣቕሪቡ።

ኣብ ሕዳር 2022 ብመንጐኝነት ሕብረት ኣፍሪቃ ዝተፈረመ ስምምዕ ፕሪቶርያ ነቲ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ ሓይልታትን ህወሓትን ዝነበረ ናይ ክልተ ዓመት ኲናት ብወግዒ ዛዚሙዎ እዩ። ስዒቡ ዓበይቲ ውግኣት እኳ ደው እንተበሉ፡ ብዛዕባ ትግባረ ናይቲ ስምምዕ ዘይምርድዳእ ብቐጻሊ ይረአ ኣሎ።

ጐድኒ ጐድኑ ድማ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ወጥሪ ክዓርግ ዝጸንሐ ኰይኑ፡ ኣብ መጀመርታ ዝሓለፈ ወርሒ ነሓሰ ሸረሪና ኣብ ዝተባህለ ከባቢታት ምዕራብ ትግራይ፡ ኣብ መንጐ ክልቲኦም ወገናት ንሓደ መዓልቲ ዝቐጸለ ከቢድ ውግእ ከም ዝተኻየደ ይፍለጥ።

ብዘይካ'ዚ፡ ሰራዊት ፈደራል ኣብ ርእሰ ከተማ ክልል መቐለ ዝርከቦም ዝተፈላለዩ ከባቢታት ትግራይ ደብዳብ ድሮናት ብምክያድ ኣብ ሰብን ንብረትን ጉድኣት ከውርድ ጸኒሑ እዩ።