ทัศนัย เศรษฐเสรี : อาจารย์ศิลปะ มช. ผู้ร่วมขอประกัน เพนกวิน-อานนท์-สมยศ-หมอลำแบงค์

คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (มช.) ออกแถลงการณ์ชี้แจง 1 วัน หลัง ผู้บริหารคณะสั่งเก็บอุปกรณ์และชิ้นงานศิลปะของนักศึกษาที่เตรียมจัดนิทรรศการ เมื่อ 22 มี.ค. ระบุพบวัสดุดัดแปลงที่ "หมิ่นเหม่ต่อการผิดกฎหมาย" เช่น ธงชาติไทยที่มีข้อความไม่เหมาะสม

ด้าน ผศ.ทัศนัย เศรษฐเสรี อาจารย์ภาควิชาสื่อศิลปะ และการออกแบบสื่อ คณะวิจิตรศิลป์ มช. ผู้ที่ออกมาต่อว่าผู้บริหารและเจ้าหน้าที่คณะที่เก็บงานของนักศึกษาไป ประกาศผ่านเฟซบุ๊กของเขา เมื่อ 23 มี.ค. ว่า "'ศิลปะ' และ 'เสรีภาพ' นั้น ความจริงสะกดออกเสียงต่างกัน แต่มีความหมายเดียวกัน ยิ่งปราบ ก็ยิ่งระเบิด"

คำชี้แจงของผู้บริหารคณะวิจิตรศิลป์ มีขึ้นหลังการถ่ายทอดสดเหตุการณ์ที่นักศึกษาคณะวิจิตรศิลป์ไม่พอใจที่อาจารย์เก็บผลงานศิลปะและอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่อยู่บริเวณลานด้านข้องหอศิลปวัฒนธรรม มช. เมื่อช่วงบ่ายของ 22 มี.ค. ออกไปโดยไม่แจ้งให้นักศึกษาเจ้าของผลงานทราบ

เฟซบุ๊กไลฟ์นี้ บอกเล่าเหตุการณ์ที่นักศึกษาแสดงความไม่พอใจและขอคำอธิบายจาก รศ. ปกรณ์ภัทร์ จันทะไข่สร รองคณบดีฝ่ายบริหาร ซึ่งอยู่ในเหตุการณ์ ทั้งสองฝ่ายโต้เถียงกันอยู่นาน หลังเจ้าหน้าที่เก็บผลงานศิลปะที่เป็นลักษณะเสียดสีทางการเมืองมีลักษณะคล้ายศพที่ถูกห่อด้วยผ้าขาวมีเชือกพันธนาการตามร่างกายเป็นงานศิลปะจัดวาง ใส่ถุงดำ แล้วมีนักศึกษาคนหนึ่งได้นอนขวางถนนไว้เพื่อขัดขวาง เป็นเหตุให้ ผศ.ทัศนัยเข้ามาห้ามปราม และต่อว่าการกระทำของเจ้าหน้าที่

"ศิลปะอับอายมามากพอแล้ว เพราะคนที่ไม่รักเสรีภาพ" ผศ. ทัศนัยที่สวมเสื้อยืดสีขาวกางเกงม่อฮ่อม กล่าวกับ รศ. ปกรณ์ภัทร์ ระหว่างเกิดเหตุการณ์

"(ต้อง) รู้จักเคารพคน รู้จักเคารพศิลปะและเคารพศิลปิน ถ้าใครเขาทำอย่างนี้กับงานของคุณบ้าง ยอมมั้ย...ไม่ใช่ว่าเพราะเห็นเป็นงานนักศึกษา มันไม่สำคัญหรอก เห็นว่ามันวางระเกะระกะมันไม่สำคัญหรอก สิ่งใด ๆ ในโลกนี้ล้วนมีความสำคัญทั้งสิ้น ถ้าเรารู้จักที่จะเคารพผู้คน" ผศ.ทัศนัยกล่าว

"ศิลปินที่เป็นอาจารย์ผู้สอน สอนนักศึกษาให้มีเสรีภาพ ให้มีจิตสำนึก หาวิถีทางใหม่ๆในการทำงานศิลปะ แล้วเดินเข้ามา สิ่งที่เห็นอยู่เป็นอื่นไม่ได้นอกจากงานศิลปะ ถูกต้องมั้ย แล้วจะเก็บทำไม" เขาตั้งคำถามกับรองคณบดี

อีกช่วงหนึ่งเขากล่าวกับกลุ่มอาจารย์และนักศึกษาว่า "เป็นศิลปิน เป็นอาจารย์ หนึ่ง เคารพคน สอง เคารพศิลปินด้วยกัน สาม เคารพผลงานศิลปะ ไม่ว่าจะมันจะเกิดขึ้นจากนักศึกษา ไม่ว่าจะเกิดขึ้นจากคนไม่ได้เรียนศิลปะ รู้จักเคารพมัน"

นักศึกษา แจ้งความเอาผิด ผู้บริหารคณะวิจิตรศิลป์

ในวันเดียวกัน นักศึกษาเจ้าของผลงานที่ถูกเก็บใส่ถุงดำได้ไปแจ้งความที่ สภ.ภูพิงค์ เนื่องจากผลงานทั้งหมดได้รับความเสียหายและสูญหายบางส่วน โดยขอให้ดำเนินคดีกับ. 1. รศ.อัศวิณีย์ หวานจริง คณบดีคณะวิจิตรศิลป์ 2. รศ. ปกรณ์ภัทร์ จันทะไข่สร รองคณบดีฝ่ายบริหาร 3. ผศ.พงษ์ศิริ คิดดี รองคณบดีฝ่ายพัฒนาคุณภาพนักศึกษา 4. นางสุลาลักษณ์ ขาวผ่อง เลขานุการคณะวิจิตรศิลป์ และ 5. นายไชยันตร์ โคมแก้ว เจ้าหน้าที่ประจำหอศิลป์ มช. ซึ่งมีส่วนเกี่ยวข้องในการรื้อผลงานศิลปะของนักศึกษาครั้งนี้ในข้อหา "ร่วมกันวิ่งราวทรัพย์และร่วมกันทำให้เสียทรัพย์ และใช้อำนาจปกครองโดยมิชอบ"

สภานักศึกษา ถามอธิการบดี

ในเวลาต่อมา สภานักศึกษา มช. ได้เขียนจดหมายเปิดผนึกถึง ศ.คลินิก นพ. นิเวศน์ นันทจิต อธิการบดี และคณบดีของคณะวิจิตรศิลป์ มช.เพื่อสรุปเหตุการณ์ที่และซักถามต่อเหตุการณ์รื้อถอนงานศิลปะของนักศึกษา

จดหมายเปิดผนึกสรุปเหตุการณ์ว่าผู้บริหารและเจ้าหน้าที่คณะ ได้เก็บรื้อถอนงานศิลปะของนักศึกษา ณ หอนิทรรศการศิลปวัฒนธรรม มช. ทำให้ทรัพย์สินเกิดความเสียหาย โดยไม่ได้แจ้งหรือมีหนังสือคำชี้แจงใด ๆ และยังตั้งคำถามถึงจรรยาบรรณของคณาจารย์ มช. ข้อ 9 ที่กำหนดว่า อาจารย์พึงรักษาความสัมพันธ์กับศิษย์อย่างกัลยาณมิตร เป็นที่พึ่งแก่ศิษย์ สนับสนุนให้ศิษย์มีความก้าวหน้าทางวิชาการอยู่เสมอ พร้อมขอให้มหาวิทยาลัยตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงและชี้แจงต่อนักศึกษา

สภานักศึกษา มช. ยังระบุด้วยว่าก่อนหน้านี้มีเจ้าหน้าที่ตำรวจเข้ามาสอดส่องดูการทำงานศิลปะของนักศึกษากลุ่มนี้ภายในลานดังกล่าวในเวลากลางดึกมาแล้ว

"พบวัสดุบางรายการที่หมิ่นเหม่ต่อการผิดกฎหมาย"

วันที่ 23 มี.ค. คณะวิจิตรศิลป์ ออกแถลงการณ์ ระบุว่าเหตุที่เจ้าหน้าที่คณะเข้าไปเก็บวัสดุต่าง ๆ บริเวณลานด้านข้างหอศิลปวัฒนธรรมซึ่งอยู่ในความดูแลรับผิดชอบของคณะฯ ก็เพื่อเตรียมพื้นที่สำหรับการจัดแสดงนิทรรศการศิลปนิพนธ์ของนักศึกษาสาขาวิชาต่าง ๆ ที่จะมีขึ้นระหว่างเดือน มี.ค.-พ.ค.

"จากการเข้าไปดำเนินการในพื้นที่ ได้พบวัสดุอุปกรณ์บริเวณลานด้านหลังอาคารหอศิลปวัฒนธรรม จากการสอบถาม นักศึกษาซึ่งอยู่ในบริเวณนั้นแจ้งว่าไม่ทราบว่าเป็นของผู้ใดและไม่มีผู้ใดรับเป็นเจ้าของ คณะฯ ได้ทำการตรวจสอบวัสดุอุปกรณ์ดังกล่าว พบวัสดุบางรายการที่หมิ่นเหม่ต่อการผิดกฎหมาย (ธงชาติไทยที่ถูกดัดแปลงและมีข้อความที่ไม่เหมาะสม) ดังนั้น เพื่อมิให้เกิดผลกระทบต่อนักศึกษาและคณาจารย์ของคณะฯ โดยรวม จึงได้เก็บรวบรวมวัสดุอุปกรณ์ทั้งหมดเพื่อให้มารอรับคืนต่อไป" แถลงการณ์ระบุ

อาจารย์ทัศนัย เศรษฐเสรี คือใคร

หลังเหตุการณ์ ผศ.ทัศนัยได้โพสต์ข้อความในเฟซบุ๊กส่วนตัวเมื่อ 22 มี.ค. ว่า "'ศิลปะ' และ 'เสรีภาพ' นั้น ความจริงสะกดออกเสียงต่างกัน แต่มีความหมายเดียวกัน ยิ่งปราบ ก็ยิ่งระเบิด ยิ่งมีอำนาจมาก ก็ยิ่งถูกต่อต้านมาก โรงเรียนศิลปะต่างจากบ่อเลี้ยงลูกน้ำยุงลาย ด้วยประการเช่นนี้"

ในเวลาต่อมาเขาก็ได้โพสต์ข้อความอีกครั้ง โดยแสดงความขอบคุณทุกคำชื่นชม มีตอนหนึ่งยังกล่าวถึงเยาวชนของชาติที่ถูกตั้งข้อหา และคุมขัง จึงหวังว่าทุกคนจะสามารถช่วยเหลือบุคคลเหล่านั้น ด้วยเสรีภาพและความนับถือ

เหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ทำให้คำว่า "ทัศนัย" ถูกค้นทางกูเกิลเป็นจำนวนมาก จากผู้ใช้ในเชียงใหม่ และ กทม.

ผศ.ทัศนัย เกิดเมื่อปี 2511 จบการศึกษาปริญญาโทสาขา Visual Arts จากมหาวิทยาลัยชิคาโก สหรัฐอเมริกา ก่อนที่ในปี พ.ศ. 2547 ได้เข้าทำงานเป็นอาจารย์ ภาควิชาสื่อศิลปะ และการออกแบบสื่อ คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ จนถึงปัจจุบัน

นอกจากบทบาทของความเป็นครู ในบทบาทของศิลปิน เขาก็ได้รับความสนใจจากเทคนิคการใช้สี โดยมีการแสดงผลงานออกมาหลายครั้ง เช่น ปี 2561 ได้แสดงนิทรรศการเดี่ยวที่ประเทศสิงคโปร์ ในผลงานชุด "Some Deaths Can't Be Buried" สะท้อนความคิดเรื่องการเมืองไทย รวมถึงผลงาน "What You Don't See Will Hurt You" ที่แสดงในไทย ถ่ายทอดประวัติศาสตร์การเมืองและการสร้างสังคมไทย

ผศ. ทัศนัยแสดงออกทางการเมืองอย่างชัดเจนมาตลอด โดยเมื่อปี 2554 ผศ.ทัศนัยเคยร่วม "ปฏิบัติการอดอาหารท้วงประเทียด 112 ชั่วโมง" (112 Hunger Strike) กับกลุ่มศิลปินอิสระเพื่อคัดค้านกฎหมายอาญามาตรา 112 และแสดงออกทางการเมืองหลังการรัฐประหารเมื่อวันที่ 22 พ.ค. 2557 ด้วยการร่วมลงชื่อเรียกร้องให้คณะรักษาความสงบแห่งชาติหยุดจำกัดเสรีภาพนักวิชาการ และนักศึกษา

เมื่อปี 2559 บทความเรื่อง "สัจนิยมเหนือจริง ของกายภาพแห่งมหรสพ ในประวัติศาสตร์การเมืองไทย" ในมติชนสุดสัปดาห์กล่าวถึง อ.ทัศนัยว่า เป็นศิลปินที่มีบทบาทในการแสดงทัศนคติทางสังคมและการเมืองผ่านการทำงานศิลปะในรูปแบบต่าง ๆ มาอย่างต่อเนื่องยาวนาน เพราะเชื่อว่า งานศิลปะเป็นมากกว่าการสะท้อนตัวตนของศิลปิน และยังต้องเป็นปรอทวัดอุณหภูมิของสังคมด้วย ซึ่งเสรีภาพมีความสำคัญยิ่งในการสร้างผลงานทางศิลปะ และประชาธิปไตย คือหนทางเดียวที่จะบรรลุเป้าหมายนั้นได้

ผศ.ทัศนัยก็เป็นกลุ่มนักวิชาการอีกกว่า 60 คน ใช้ตำแหน่งเป็นนายประกันแก่ผู้ที่ถูกจับกุมดำเนินคดีจากการชุมนุมที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตยเมื่อ 18 ก.ค. 2563 และ ล่าสุดเมื่อ 15 ก.พ. ที่ผ่านมา เขาเป็นหนึ่งในคณาจารย์ 255 คน จาก 31 สถาบัน ที่ร่วมลงชื่อขอให้ศาลได้พึงพิจารณาทบทวนคำสั่งไม่ให้ประกันตัวนายอานนท์ นำภา, นายพริษฐ์ ชิวารักษ์ (เพนกวิน), นายสมยศ พฤกษาเกษมสุข, และนายปฏิวัฒน์ สาหร่ายแย้ม (หมอลำแบงค์)

"การนำธงชาติมาดัดแปลงเป็นงานศิลปะ"

ในการให้สัมภาษณ์กับ The Momentum เมื่อ 23 มี.ค. ผศ.ทัศนัยมองว่า การนำธงชาติมาทำเป็นงานศิลปะเป็นสิ่งปกติในเวทีนานาชาติที่มีเรื่องนี้อยู่ตลอด ในการแสดงศิลปะด้านป็อปอาร์ตก็มักนำธงชาติสหรัฐอเมริกามาดัดแปลงเป็นผลงานศิลปะ เป็นวิชาพื้นฐานที่นักเรียนศิลปะทุกคนต้องเรียน และคณะวิจิตรศิลป์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ก็มีวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะที่ต้องเรียนรู้เกี่ยวกับศิลปะร่วมสมัยหรือบุคคล เช่น แจสเปอร์ จอห์นส์ (Jasper Johns) ศิลปินป็อปอาร์ต

"ในมุมของจิตวิญญาณด้านศิลปะ ผมมองว่าการนำธงชาติมาดัดแปลงเป็นงานศิลปะเป็นสิ่งที่สามารถทำได้ เพราะมันก็อยู่ในวิชาการเรียนการสอน หากไม่อยากให้นำมาทำก็ไม่ต้องเรียน แนวคิดแบบป็อปอาร์ตก็ไม่ต้องเรียน ศิลปินแบบแจสเปอร์ จอห์นส์ก็ไม่ต้องศึกษา จะเอามาให้นักศึกษาเรียนเป็นตัวอย่างทำไมหากไม่สามารถทำได้"