BENNETTY: มากกว่าวงสูงวัย แต่สะท้อนสังคมไทยที่กำลังชรา

ภาพชายสูงวัย 6 คน ของวงดนตรีที่มีอายุรวมของสมาชิก 439 ปี คือ ผลงานของคนหนุ่มกลุ่มหนึ่งที่ต้องการบอกสังคมไทยว่าชีวิตวัยเกษียณมีอะไรสนุก ๆ ให้ทำมากกว่านั่งเฉารอวันสุดท้ายของชีวิต

ฉากชายวัยเกษียณร้องเพลงจังหวะกลาง ๆ ที่พูดถึงความรัก การจากลา การมองไปยังอดีตที่ผ่านพ้นด้วยความนึกคิดที่ปล่อยวาง ในแนวดนตรีอัลเทอร์เนทีฟ นำเสนอในแบบที่วัยรุ่นคนฟังเพลงคุ้นเคย ทำให้มิวสิควิดีโอเพลง "จุดเดิม" ของเบนเน็ตตี้ (Bennetty) วงดนตรีอินดี้ร็อกของคุณปู่คุณตาวัยเกษียณ ข้ามพ้นกำแพงด้านอายุ เป็นที่พูดถึงทันทีในชุมชนคนฟังเพลงบนโลกออนไลน์

65 ปี คืออายุของสมาชิกน้องสุดท้องของวง ส่วนพี่ใหญ่สุดนั้น คือ อดีตทหารผ่านศึกสงครามเกาหลี วัย 86 ปี ซึ่งล้วนแล้วแต่ชื่นชอบ โทนี เบนเนต นักร้องเพลงป็อป และแจ๊สชื่อดังวัย 91 ปี ชาวอเมริกัน จนเป็นที่มาของชื่อวง

"ผมก็ไม่ได้คิดว่าเราเป็นคนแก่อะไรนะ เพราะว่าถ้าเราคิดว่าตัวเองแก่เหมือนกับว่าทุกสิ่งทุกอย่างมันหยุดลงแค่นั้น ถึงแก่ แต่ว่าเราก็มีความหวังมีมานะอยู่ตราบใดที่เรายังมีลมหายใจ" ฐิติชัย สวัสดิ์เวช หรือ "ลุงตุ้ม" สมาชิกวง และมือกีตาร์วัย 65 ปี กล่าวกับบีบีซีไทย ในวันที่กระแสการตอบรับทำให้ชีวิตพวกเขากระชุ่มกระชวยขึ้นอีกระดับ

ฐิติชัย และเพื่อนร่วมวงอีก 5 คน คือ บุญเสริม ชูช่วย (86, เมาท์ออร์แกน) เทพ เก็งวินิจ (74, คีย์บอร์ด) ธนกร เจียสิริ (65, กลอง) วัชระ ณ ระนอง (80, ร้องนำ) และ ศิริ ดีลัน (69, เบส) ผ่านการคัดเลือกเข้าร่วมวงดนตรี ภายใต้ความร่วมมือของชูใจ กะ กัลยาณมิตร ครีเอทีฟเอเจนซี ค่ายสมอลล์รูม และคงเดช จาตุรันต์รัศมี ผู้กำกับภาพยนตร์และสารคดี ภายใต้การสนับสนุนของ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

"อยากให้สังคมหาพื้นที่ของคนสองเจน (วัย) มาเจอกันให้ได้ วิธีแก้ปัญหาผู้สูงวัยของหน่วยงานราชการมักจะหยิบยื่นเงินให้ แต่นั่นมันไม่ใช่การแก้ปัญหา " คมสัน วัฒนวาณิชกร หรือ "กิ๊บ" ครีเอทีฟ ไดเร็คเตอร์ แห่ง ชูใจ เร็คคอร์ด กล่าวถึงที่มาของการสร้างวงดนตรีโดยผู้สูงอายุ

ไม่มีใครแก่เกินดัง

เส้นทางสายดนตรีของเบนเน็ตตี้ เริ่มขึ้นเมื่อกลางปีที่แล้ว

ฐิติชัย เล่าให้บีบีซีไทยฟังเขาว่าได้เข้าคัดเลือกจากการชักชวนของเพื่อนนักดนตรีคนหนึ่ง และไม่คิดว่า เขาจะได้มีโอกาสได้ทำเพลงในวันวัยที่ชีวิตผ่านมาจนถึงปีที่ 65

"รู้สึกดีใจนะว่าจะได้ทำเพลง อยากเข้าห้องอัด ก็ออดิชั่นไว้ ไม่ได้หวังอะไรมาก... แต่ก็หวังเหมือนกันซัก 50-50 ดีใจมาก เพราะว่าที่ผ่านมาที่ไปออดิชั่นก็หายเงียบตลอด"

เจ้าของเสียงอินโทรเพลง จุดเดิม เล่าความรู้สึกถึงเพลงนี้ ที่แค่เพียงท่อนแรกที่ได้ฟัง ก็ชวนให้ค้นหาว่าเพลงนี้จะดำเนินดนตรีไปอย่างไรต่อ

"ตอนแรกก็ไม่คิดอะไร รู้สึกมันไม่ค่อยคุ้นนะแนวนี้ หนสองหนแรกก็เฉย ๆ ยังไม่ค่อยชอบเท่าไหร่ แต่ฟังไปฟังมา ดีนะ ยิ่งช่วงอินโทรกีตาร์มันแปลก โปรดิวเซอร์เขาแต่งแบบทำนองพื้นบ้าน...พอเริ่มแกะ หัดไป ความรู้สึกเปลี่ยน เราได้ความรู้ใหม่แนวนี้"

Old musicians never die

กว่า 50 ปี ที่ฐิติชัยเป็นนักดนตรีอาชีพตระเวนเล่นตามค่ายทหารอเมริกันที่เข้ามาตั้งฐานทัพในภาคอีสานช่วงสงครามเวียดนาม สงครามจบ เขาตระเวนเล่นตามไนต์คลับ จนปัจจุบัน เขายังควงกีตาร์ตัวโปรดบรรเลงเพลงคู่กับเปียโนและแบ็คกิ้งแทร็คสัปดาห์ละสองครั้งที่ ห้องอาหารแห่งหนึ่งย่านคลองตัน เพลงที่เขาเล่นส่วนใหญ่เป็นเพลงสากลยุค 60-70 และเพลงทั่วไปตามแต่ลูกค้าที่อยากร้องเพลงร้องขอ

"วันๆ ถ้าไม่มีอะไรอยู่บ้านก็เอากีตาร์มาดีด ช่วยผ่อนคลายได้ ชีวิตผมห่างกีตาร์ไม่ได้ เหมือนเป็นชีวิตตัวเอง ดนตรีคือชีวิตผม"

ด้วยความรักดนตรีเป็นชีวิตจิตใจ ฐิติชัย บอกว่าเขาจะเล่นดนตรีต่อไปจนกว่า "จะไม่มีงานให้เล่น"

"อยากให้ทุกคนวัยเกษียณ อย่าท้อถอย คิดว่าชีวิตคนเราก็มีความหวัง ใครถนัดทางไหนทางไหนชอบทางไหนก็ทำสิ่งนั้นให้ดีที่สุด ก็จะเกิดผล ฝึกปรือทำอะไรก็ได้ที่เราถนัด อย่างน้อยก็เกิดประโยชน์กับตัวเอง"

เช่นเดียวกับ "ลุงตุ้ม" ศิริ ดีลัน หรือ "ลุงหริ" มือเบส วัย 69 ปี ใช้ชีวิตวัยรุ่นด้วยการเป็นเป็นนักดนตรีที่ตระเวนเล่นตามค่ายทหารอเมริกันในยุคสงครามเวียดนาม ก่อนเข้ามาเล่นตามโรงแรมใหญ่ ๆ ในกรุงเทพฯ และยุติอาชีพนักดนตรีไปตอนอายุ 50 ปี เมื่อคู่หูรุ่นพี่ที่เล่นเปียโนเสียชีวิต

"ตอนที่เริ่มไปเล่นที่โรงแรมเป็นวงดนตรีสตริงเล่นเพลงของวงดนตรีผิวดำอย่าง เดอะสไตลิสติกส์ คณะแมนฮัตตัน ตอนนั้นยังไม่ค่อยมีเพลงไทย หรือพวกไมเคิล แจ็คสัน ลุงก็เล่นนะ" ศิริย้อนความทรงจำของเขา

การออกจากบ้านไปออดิชั่นเมื่อปีที่แล้ว ทำให้ศิริ ได้กลับมาจับเบสอีกครั้ง พร้อม ๆ กับเลี้ยงหลาน ๆ ของลูกสี่คน ที่ต่างช่วยเผยแพร่ผลงานของพ่อผ่านโซเชียลมีเดีย

"ลูก ๆ เค้าเล่นเฟซบุ๊ก เค้าก็แชร์กันใหญ่เลย เพื่อนๆ ลูกๆ ก็มีมาขอลายเซ็น"

พื้นที่และหน้าที่คือคุณค่าคนทุกรุ่น

อีกสี่ปี ประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มรูปแบบ จากการมีผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นเป็นหนึ่งในห้าของประชากรทั้งประเทศ

ในปี 2560 ประเทศไทยมีผู้สูงอายุ 11.3 ล้านคน หรือร้อยละ 16.7 จากการสำรวจของสำนักงานสถิติแห่งชาติ หลังจากโครงสร้างด้านประชากรเริ่มเข้าสู่การเป็นสังคมสูงวัยตั้งแต่ปี 2548

ในมุมมองของครีเอทีฟไดเร็คเตอร์ของโครงการนี้ คมสัน เห็นว่าการเตรียมพร้อมให้ผู้คนเข้าสู่การเป็นสังคมผู้สูงวัย ไม่ใช่แค่การพูดถึงเบี้ยยังชีพคนชรา เท่านั้น หากแต่ต้องสร้างทัศนคติที่เหมาะสมสื่อสารไปยังสังคมด้วย

ด้วยประสบการณ์ในเอเจนซี่โฆษณา ที่มีเน้นงานรณรงค์เชิงสังคม คมสันจึงคิดโครงการนี้ โดยเลือกการสื่อสารผ่านดนตรีที่เข้าถึงคนทุกกลุ่ม

"อยากให้ผู้สูงวัยผ่านความเก่า บทเพลงทำให้พวกเขาเท่ห์ คนไหนที่ยังจับดนตรีอยู่ คนนั้นเหมือนว่าไม่ได้แก่เลย" คมสัน บอกแนวคิด

"ต้นไม้มีหน้าที่ของมัน วันไหนไม่มีหน้าที่คือตาย" เขายกคำกล่าวของผู้ใหญ่ที่เขาเคารพคนหนึ่งที่เปรียบเทียบคนสูงอายุว่าเป็นเหมือนต้นไม้ ที่ต่อให้จะแก่แค่ไหนก็ยังให้ออกซิเจน และเสริมว่า ผู้สูงวัยก็เช่นเดียวกับวัยรุ่นที่ต้องการมีพื้นที่ให้ได้แสดงออกถึงความคิดความฝันที่อยากลงมือ

"ตอนเราเป็นเด็กเป็นวัยรุ่นชอบมีคนพูดว่า หาพื้นที่ให้วัยรุ่นสิ ให้เขาได้แสดงออก วิธีคิดกับคนสูงวัยเหมือนกันเป๊ะ อายุที่มากขึ้นถึงจะเสื่อมตามสภาพร่างกายที่หายไป แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าพวกเขาทำอะไรไม่ได้แล้ว" คมสัน กล่าว

ควบคู่กับการให้พื้นที่ คมสันบอกว่า เบนเน็ตตี้คือการที่คนรุ่นเก่าได้เรียนรู้ว่ายุคสมัยนี้ฟังเพลงอะไร ทำดนตรีกันอย่างไร หวังผลลัพธ์เพื่อสร้างแรงบันดาลใจทั้งคนรุ่นเก่าและคนรุ่นใหม่ไปในเวลาเดียวกัน โดยมีดนตรีเป็นสื่อเชื่อม

กว่าจะเป็นเพลงและมิวสิควิดีโอ

กระแสตอบรับบนโลกออนไลน์อย่างล้นหลามต่อเพลงจุดเดิม คือ ผลงานของ "เจ" เจตมนต์ มละโยธา โปรดิวเซอร์และศิลปินจากค่ายสมอลล์รูม และคงเดช จาตุรันต์รัศมี ผู้กำกับภาพยนตร์ชื่อดังและอดีตศิลปินวงสี่เต่าเธอ วงดนตรีแนวอัลเทอร์ทีฟที่โด่งดังช่วง 2538-2550

"ตอนแรกตั้งใจว่าเนื้อหาจะพูดถึงคนแก่เลย แต่บังเอิญพี่เจ (เจตมนต์ มละโยธา โปรดิวเซอร์)อ่านโจทย์ขาดว่าเพลงน่าจะตีความได้ทั้งวัยรุ่นและ ผู้สูงวัย เลยพูดถึงเรื่องความรัก ความผูกพันบางอย่าง มีเรื่องของช่วงเวลา มันสามารถตีความกว่าแค่ฉันรักเธอ เธอรักฉัน มีอารมณ์เพลงทั้งความเป็นศิลปะและคนรุ่นใหม่" คมสัน กล่าว

ส่วนการถ่ายทอดบทเพลงในมิวสิควิดีโอที่มีนักเต้นหญิงเต้นรำไปตามจังหวะเพลงบนเตียงผู้ป่วยในโรงพยาบาล หน้าเมรุเผาศพในวัด ตึกเก่าทึมทึบ ภาพพวงหรีด คมสันบอกว่า เขาต้องการสื่อสารเรื่องความตาย

แม้จะไม่มั่นใจในหนแรกว่า การสื่อเรื่องความเจ็บป่วย ความตาย แล้วสมาชิกในวง ลูกหลานเขาจะรู้สึกอย่างไร ทว่าเมื่อได้คุยว่าเพราะต้องการชี้ให้เห็นว่าเรื่องเหล่านี้เป็นเรื่องธรรมชาติที่อย่างไรทุกคนต้องเจอ แต่การละวาง ปลดจิตใจและความคิดออกจากภาวะเช่นนั้นต่างหาก คือ การสร้างสรรค์คุณค่าให้ชีวิต จึงทำให้ออกมาเป็นมิวสิควิดีโอดังที่เห็น

"เหมือนกับทุกอย่างมันเย้ย เย้ยความเจ็บปวด เย้ยความตาย ซึ่งเราว่านั่นเป็นประเด็นสำคัญที่คนเห็นทัศนคติของวงที่ชัดเจนขึ้น" คมสัน ที่ร่วมกำกับมิวสิควิดีโอ กล่าวถึงความคิด

เมื่อดนตรีพูดแทนคนสูงวัย

นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่วงการเพลงอินดี้ อัลเทอร์เนทีฟ สร้างสรรค์งานเพลงและดนตรีในเรื่องคนสูงวัย

เมื่อสองปีที่แล้ว วงเดอะ ชราภาพ (The Charapaabs) เปิดตัวพร้อมด้วยซิงเกิ้ลเพลง "ตรวจสุขภาพประจำปี" เพลงร็อคจังหวะชวนออกไปเต้นที่เนื้อหาเพลงกล่าวถึง ชีวิตของผู้สูงวัยที่ต้องมาตรวจสุขภาพประจำปี แต่แม้จะมีความเจ็บป่วยจากโรคภัยเพิ่มตามอายุ แต่จิตใจและทัศนคติที่ดีก็ทำให้ไม่ต้องจมอยู่กับทุกข์ ก็มีความสุขได้

วงเดอะ ชราภาพ ไม่ได้มีสมาชิกวงเป็นผู้สูงวัย แต่เป็นคนดนตรีเบื้องหลัง รวมตัวกันสร้างสรรค์ภายใต้คอนเซ็ปต์แบนด์ เป็นตัวแทนความนึกคิดของผู้สูงอายุสื่อสารกับกลุ่มเป้าหมายคนฟังที่เป็นคนรุ่นใหม่

"เราจะไม่ทำวงนี้ให้เป็นวงผู้สูงวัย แต่จะทำให้เป็นวงที่สังคมนับถือ และเป็นการร่วมมือกันระหว่างคนรุ่นใหม่กับคนรุ่นเก่า... มันไม่ใช่แค่เรื่องการเปลี่ยนเสื้อผ้า แต่อยากให้คนดูแล้วเห็นว่า เฮ้ย นั่นเหมือนอากงเราเลย เราอยากได้แบบนั้น" คมสัน ทิ้งท้าย