พระปรางค์วัดอรุณฯ : เสนอรื้อระบบบูรณะโบราณสถาน

ห้วงเวลาหนึ่งเดือนที่ผ่านมา กรมศิลปากรถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักจากการบูรณะพระปรางค์วัดอรุณราชวราราม ซึ่งเป็นเสมือนสัญลักษณ์ของประเทศไทยในสายตาโลก

เมื่อนั่งร้านที่ใช้ในการซ่อมแซมองค์พระปรางค์ถูกนำออกไปหมด งานบูรณะที่ดำเนินไปเป็นเวลาห้าปีเปิดเผยต่อสายตาสาธาณะชนก็เกิด "ภาวะช็อค" จากคนจำนวนมาก ทำให้เกิดการวิพากษ์วิจารณ์อย่างหนักหน่วงว่านี่คือการบูรณะหรือทำลายกันแน่

นักวิชาการร้องเรียนให้ตรวจสอบ

นอกจากกระแสทางอินเทอร์เน็ตแล้ว กลุ่มนักวิชาการและศิลปินที่มีความรู้เกี่ยวกับงานช่างโบราณได้รวมตัวกันสร้างเป็นแคมเปญรณรงค์ทาง change.org เรียกร้องให้ผู้ทีสนใจมาร่วมลงชื่อในจดหมายเปิดผนึกถึง พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี เพื่อให้ทางรัฐบาลระงับยับยั้งการโครงการบูรณะพระปรางค์วัดอรุณฯ ซึ่งจะหมดสัญญาในเดือนตุลาคมนี้ และตั้งคณะกรรมการที่ประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญขึ้นทบทวนตรวจสอบการบูรณะ และหากจำเป็นก็รื้อพระปรางค์เพื่อบูรณะอีกครั้งให้มีคุณภาพมากกว่าเดิม

ในจดหมายเปิดผนึกได้กล่าวหาว่ากรมศิลปากรไม่ได้ทำการศึกษาวิจัย รื้อผลงานครูช่างโบราณออกโดยใช้ช่างไร้ฝีมือ ใช้ปูนขาวที่ไม่ได้มาตรฐานทำให้วัสดุกระเบื้องเคลือบเริ่มหลุดร่วงทั้งๆ ที่เพิ่งบูรณะไปได้ไม่กี่เดือน

ทางบีบีซีไทยได้พูดคุยกับศาสตราจารย์สายันต์ ไพรชาญจิตร์ อดีตคณบดีคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้ที่ร่วมลงนามในจดหมายดังกล่าว ซึ่งก็ได้ให้ความเห็นว่า "ด้านฝีมือไม่ได้เลย ทำให้เปลี่ยนจากของเดิมไปจนไม่สวย ทำให้คุณค่าด้านความงามของศิลปะสูญเสียไปมากมาย"

สิ่งที่กลุ่มนี้เรียกร้องไม่ได้หยุดแค่การบูรณะพระปรางค์วัดอรุณราชวรารามเท่านั้น เพราะว่าก่อนหน้ากรณีนี้ กรมศิลปากรก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์ในเรื่องการบูรณะโบราณสถานอื่นๆ มาหลายครั้งแล้ว อย่างเช่น เมื่อไม่นานมานี้ก็มีกรณีถ้ำเขาหลวงที่ จ.เพชรบุรี ซึ่งคนในท้องถิ่นรวมตัวกันให้ระงับการบูรณะและเรียกร้องให้กรมศิลปากรนำเอากระเบื้องเก่าของเดิมที่มีอยู่ในถ้ำเอาไปติดตั้งไว้ดังเดิม รวมทั้งกรณีของศาลาการเปรียญวัดใหญ่สุวรรณารามที่เพชรบุรีในปี พ.ศ.2559 ที่กระแสการวิพากษ์วิจารณ์ก็เป็นไปในทำนองเดียวกัน

"ผมคิดว่าเหตุการณ์วัดอรุณฯ เป็นฟางเส้นสุดท้ายสำหรับพวกเรา ผมไม่อยากเห็นเหตุการณ์ "ช็อค" แบบนี้เกิดขึ้นอีก" ศาสตราจารย์สายันต์กล่าว

ทางกลุ่มเรียกร้องให้มีการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย โดยเฉพาะการจ้างเหมาบริษัทเอกชนเข้ามาบูรณะ ซึ่งไมได้เป็นช่างฝีมือที่มีคุณภาพ รวมทั้งน่าจะกระจายอำนาจด้านการบูรณะโบราณสถานไปให้หน่วยงานอื่นๆ โดยเฉพาะท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วมด้วย นอกจากนี้ก็น่าจะมีคณะกรรมการระดับชาติเข้ามากำหนดทิศทางในเรื่องการบูรณะโดยมีกรมศิลปากรเป็นเลขานุการ

ทางกลุ่มมีกำหนดจะยื่นหนังสือพร้อมรายชื่อผู้สนับสนุน ให้กับนายกรัฐมนตรีในวันอังคารที่ 12 กันยายนนี้

คำชี้แจงจากกรมศิลปากร

เมื่อเกิดคำวิจารณ์อย่างเผ็ดร้อนในอินเทอร์เน็ตขึ้น กรมศิลปากรก็ได้ออกมาชี้แจงผ่านหน้าเว็บไซต์ของทางกรมโดยยืนยันว่าทำตามขั้นตอนทางวิชาการ มีการศึกษาเก็บข้อมูลอย่างถูกต้องรองรับ นอกจากนี้ก็ยังได้อ้างมติคณะรัฐมนตรีเมื่อปี 2551 และ 2541 ที่ต้องการให้ลดบทบาทกิจกรรมภาครัฐและส่งเสริมให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม ทำให้ต้องมีการจัดจ้างเอกชนเข้ามามีส่วนในการบูรณะ

อย่างไรก็ตาม เมื่อเกิดการเคลื่อนไหวทำจดหมายเปิดผนึกขึ้น ทางบีบีซีไทยก็ได้สอบถามไปยังกรมศิลปากรเกี่ยวกับท่าทีในเรื่องนี้ น.ส.นารีรัตน์ ปรีชาพีชคุปต์ ผอ.กองโบราณคดี กรมศิลปากร ชี้แจงว่าความคืบหน้าการบูรณะพระปรางค์วัดอรุณราชวราราม ขณะนี้อยู่ในขั้นตอนเก็บรายละเอียดความสวยงาม และทำความสะอาด โดยจะสิ้นสุดสัญญาของผู้รับเหมาในเดือนตุลาคมนี้ "อธิบดีกรมศิลปากรได้สั่งการให้สำนักช่างสิบหมู่ ตรวจสอบรายละเอียดการบูรณะ จุดใดที่ศิลปกรรมมีความงดงาม ไม่สุนทรีเพียงพอก็ให้ดำเนินการแก้ไข"

"การบูรณะไม่มีการดัดแปลง แต่พยายามฟื้นกลับไปจุดเดิม เช่น กระเบื้องเคลือบประดับองค์พระปรางค์ ได้สั่งทำให้เหมือนของเดิม ส่วนตัววัสดุในจุดที่เป็นของดั้งเดิมแท้ๆ ก็ไม่แตะ" ผอ.กองโบราณคดี กล่าว

ส่วนข้อวิจารณ์ก่อนหน้านี้ในประเด็นการจ้างผู้รับเหมา กรมศิลปากรได้ดำเนินการตามข้อกำหนดที่ฝ่ายผู้รับจ้างต้องมีช่างฝีมือ สถาปนิก และนักโบราณคดี เช่นเดียวกับทางกรมที่ส่งช่างฝีมือ นักโบราณคดี ติดตามควบคุมงานบูรณะด้วย

เสียงจากทางวัดอรุณราชวราราม

พระศากยปุตติยวงศ์ ผู้ช่วยเจ้าอาวาส วัดอรุณราชวราราม ประธานโครงการบูรณะวัดอรุณราชวรารามฯ ชี้แจงผ่านสื่อท้องถิ่นว่า การบูรณะปฏิสังขรณ์พระปรางค์ครั้งนี้ เป็นการบูรณะครั้งใหญ่ในห้วงเวลาหลายสิบปี และเมื่อทางบีบีซีไทยสอบถามไปท่านก็กล่าวว่าทางวัดพอใจกับผลงานที่ออกมา ส่วนเรื่องอื่นๆ นั้นขอให้ไปถามกับกรมศิลปากร