ตาลีบัน : คนอัฟกานิสถานหนีไปอยู่ที่ไหนบ้างหลังกลุ่มติดอาวุธเข้ายึดครองประเทศ

ชาวอัฟกันจำนวนมากกำลังพยายามหลบหนีออกจากอัฟกานิสถานเมื่อกลุ่มติดอาวุธตาลีบันกลับเข้ายึดอำนาจการปกครอง หลังจากถูกกองกำลังพันธมิตรที่นำโดยสหรัฐฯ ขับออกจากอำนาจมานานเกือบ 2 ทศวรรษ

ผู้พยายามลี้ภัยครั้งล่าสุดนี้จะไปสะสมรวมกับยอดชาวอัฟกันที่ได้ลี้ภัยไปอยู่ตามประเทศเพื่อนบ้านแล้วราว 2.2 ล้านคน และอีก 3.5 ล้านคนที่ต้องพลัดถิ่นฐานไปอยู่ตามพื้นที่ต่าง ๆ ภายในประเทศ อันเป็นผลมาจากปัญหาความรุนแรง และความไร้เสถียรภาพทางการเมืองที่ยาวนานของอัฟกานิสถาน

คนอัฟกันออกจากประเทศไปแล้วกี่คน

ขณะนี้ยังไม่มีใครทราบชัดเจน

ตาลีบันได้ควบคุมจุดผ่านแดนหลักทั้งหมดของอัฟกานิสถานกับประเทศเพื่อนบ้าน โดยระบุว่าไม่ต้องการให้ชาวอัฟกันเดินทางออกนอกประเทศ ยกเว้นคนที่ต้องเดินทางเพื่อไปทำการค้าหรือธุรกิจ และผู้ที่มีเอกสารการเดินทางที่ถูกต้อง

โฆษกสำนักงานข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติ (UNHCR) ระบุเมื่อวันที่ 20 ส.ค. ที่ผ่านมาว่า "ชาวอัฟกันส่วนใหญ่ไม่สามารถเดินทางออกนอกประเทศได้ตามช่องทางปกติ...ณ ปัจจุบัน กลุ่มผู้ที่อาจตกอยู่ในอันตรายยังไม่มีทางออกที่ชัดเจน"

อย่างไรก็ตาม ชาวอัฟกันหลายคนสามารถหลบหนีออกมาได้

มีรายงานว่าคนอัฟกันหลายพันคนได้ข้ามแดนเข้าไปในปากีสถานหลังจากตาลีบันเข้ายึดอำนาจได้ไม่นาน ขณะเดียวกันมีข่าวว่าชาวอัฟกันราว 1,500 คนหนีเข้าไปในอุซเบกิสถาน และอาศัยอยู่ในเต็นท์ใกล้ชายแดน

ที่กรุงคาบูล ประชาชนหลายพันคนต่างมุ่งหน้าไปยังท่าอากาศยานนานาชาติ ซึ่งปัจจุบันเป็นสนามบินเพียงแห่งเดียวที่ยังเปิดทำการในประเทศ ด้วยความหวังที่จะหนีออกนอกประเทศ

เมื่อวันที่ 20 ส.ค. เจ้าหน้าที่องค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือหรือนาโตระบุว่า มีคนกว่า 18,000 คนได้เดินทางออกนอกประเทศผ่านทางสนามบินแห่งนี้นับตั้งแต่ตาลีบันเข้ายึดอำนาจ แต่ไม่ชัดเจนว่าในจำนวนนี้มีพลเมืองอัฟกานิสถานอยู่กี่คน

มีคนพลัดถิ่นฐานเท่าใด

ที่ผ่านมาอัฟกานิสถานได้เผชิญปัญหาประชาชนโยกย้ายถิ่นฐานจากปัญหาการสู้รบและความไม่สงบมานานหลายปี

UNHCR ระบุว่า ก่อนที่ตาลีบันจะเข้ายึดครองครั้งล่าสุด ในปีนี้อัฟกานิสถานมีประชาชนกว่า 550,000 คนที่ต้องโยกย้ายจากบ้านของตัวเองจากปัญหาการสู้รบ

คาดว่าปัจจุบันมีชาวอัฟกันที่ต้องพลัดถิ่นฐานภายในประเทศอยู่แล้วราว 3.5 ล้านคน

นอกจากนี้ จนถึงช่วงสิ้นปีที่ผ่านมายังมีคนอัฟกันที่ลี้ภัยไปอยู่ตามประเทศเพื่อนบ้านอีกราว 2.2 ล้านคน

ในปีนี้ อัฟกานิสถานยังเผชิญกับปัญหาภัยแล้งและขาดแคลนอาหารในพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ รายงานของโครงการอาหารโลกแห่งสหประชาชาติ (WFP) ระบุว่า เมื่อเดือน มิ.ย. ที่ผ่านมามีชาวอัฟกัน 14 ล้านคน หรือกว่า 1 ใน 3 ของประชากรทั้งประเทศต้องเผชิญภาวะอดอยาก

คนอัฟกันลี้ภัยไปที่ไหน

ประเทศเพื่อนบ้านอย่างปากีสถานและอิหร่าน มีชาวอัฟกันลี้ภัยเข้าไปอยู่มากที่สุดเมื่อปีที่ผ่านมา

ข้อมูลจาก UNHCR บ่งชี้ว่า เมื่อปี 2020 มีคนอัฟกันเข้าไปอาศัยในปากีสถานเกือบ 1.5 ล้านคน ขณะที่อิหร่านมีอยู่ราว 780,000 คน

ส่วนเยอรมนีมีผู้ลี้ภัยชาวอัฟกันมากเป็นอันดับ 3 คือกว่า 180,000 คน โดยมีตุรกีตามมาที่เกือบ 130,000 คน

หากดูที่จำนวนคนยื่นเรื่องขอสถานะผู้ลี้ภัย (ยื่นเรื่องแล้วแต่ยังไม่ได้รับอนุมัติ) เพียงอย่างเดียว จะพบว่าตุรกีมีชาวอัฟกันยื่นเรื่องมากที่สุดคือ 125,000 คน ตามด้วยเยอรมนี 33,000 คน และกรีซ 20,000 คน

ประเทศต่าง ๆ ให้ความช่วยเหลืออย่างไร

อิหร่าน

ได้ตั้งเต็นท์ฉุกเฉินให้ผู้ลี้ภัยชาวอัฟกันในพื้นที่ 3 จังหวัดที่มีพรมแดนติดกับอัฟกานิสถาน อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่ระดับสูงของกระทรวงมหาดไทยอิหร่านระบุว่า ชาวอัฟกันที่ข้ามแดนเข้ามาในอิหร่าน "จะถูกส่งตัวกลับประเทศ" เมื่อสถานการณ์ดีขึ้น ข้อมูลจากองค์การสหประชาชาติระบุว่า มีชาวอัฟกันอาศัยอยู่ในอิหร่านเกือบ 3.5 ล้านคน

ปากีสถาน

นายกรัฐมนตรี อิมราน ข่าน ของปากีสถาน ระบุเมื่อเดือน มิ.ย. ว่าจะปิดพรมแดนที่ติดกับอัฟกานิสถานหากกลุ่มตาลีบันยึดอำนาจได้สำเร็จ อย่างไรก็ตามมีรายงานว่ายังมีชาวอัฟกันหลายพันคนสามารถข้ามแดนเข้าไปยังปากีสถานได้ และมีจุดผ่านแดนอย่างน้อย 1 แห่งที่ยังเปิดทำการ ขณะเดียวกันมีรายงานว่ากลุ่มตาลีบันได้จำกัดการเดินทางออกนอกประเทศไว้เฉพาะกรณีของผู้เดินทางไปทำการค้า หรือมีเอกสารการเดินทางที่ถูกต้องเท่านั้น

ทาจิกิสถาน

ปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลที่ชัดเจน แต่ข่าวหลายชิ้นระบุว่ามีชาวอัฟกันหลายร้อยคนได้หลบหนีเข้าไปในทาจิกิสถาน โดยเมื่อเดือน ก.ค. ที่ผ่านมา ประเทศนี้ระบุว่าได้เตรียมตัวรับผู้ลี้ภัยชาวอัฟกันถึง 100,000 คน

สหราชอาณาจักร

สหราชอาณาจักรประกาศแผนรับผู้ลี้ภัยชาวอัฟกัน 20,000 คนในระยะยาว โดยโครงการรับผู้ลี้ภัยชาวอัฟกันเข้าไปตั้งถิ่นฐานใหม่ของรัฐบาลอังกฤษจะมุ่งรับชาวอัฟกัน 5,000 คนให้เข้าไปตั้งถิ่นฐานในสหราชอาณาจักรในปีแรก โดยจะเน้นให้ความช่วยเหลือแก่สตรีและเด็ก ตลอดจนชนกลุ่มน้อยที่ตกอยู่ในอันตรายจากกลุ่มตาลีบันมากที่สุด

สหรัฐฯ

ประธานาธิบดี โจ ไบเดน ได้อนุมัติงบประมาณ 500 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อรับมือกับผู้ลี้ภัยฉุกเฉินจากสถานการณ์ในอัฟกานิสถาน ซึ่งรวมถึงการออกวีซ่าพิเศษ อย่างไรก็ตาม สหรัฐฯ ไม่ได้ประกาศตัวเลขที่ชัดเจนของผู้ลี้ภัยชาวอัฟกันที่จะรับเข้าประเทศ

แคนาดา

แคนาดาระบุว่าจะรับชาวอัฟกันเข้าไปตั้งถิ่นฐานจำนวน 20,000 คน โดยเน้นผู้ที่ตกอยู่ในอันตรายจากกลุ่มตาลีบัน อาทิ เจ้าหน้าที่รัฐ และกลุ่มผู้นำสตรี

ออสเตรเลีย

ออสเตรเลียระบุว่าจะกันวีซ่าเพื่อมนุษยธรรม 3,000 ที่ ให้แก่ชาวอัฟกันที่หลบหนีออกจากประเทศ จากยอดวีซ่าในโครงการนี้ทั้งหมด

สหภาพยุโรป

เจ้าหน้าที่ในหลายประเทศของสหภาพยุโรป บ่งชี้ว่าจะไม่เปิดรับผู้อพยพเป็นจำนวนมากเหมือนกับช่วงวิกฤตผู้อพยพในปี 2015 ที่ก่อให้เกิดกระแสต่อต้านจากประชาชนในประเทศ

โดยหลายประเทศ อาทิ ฝรั่งเศส ออสเตรีย สวิตเซอร์แลนด์ แสดงท่าทีว่าจะไม่รับผู้ลี้ภัยชาวอัฟกัน ขณะที่เยอรมนีบ่งชี้ว่าจะรับบางส่วนแต่ไม่ได้ระบุจำนวนที่ชัดเจน

ตุรกี

ประธานาธิบดีเรเจป ทายยิป แอร์โดอัน ระบุว่า รัฐบาลตุรกีจะร่วมมือกับปากีสถานเพื่อช่วยเสริมสร้างเสถียรภาพของอัฟกานิสถาน และป้องกันคลื่นผู้ลี้ภัยลูกใหม่ที่จะมุ่งหน้าสู่ตุรกี ขณะเดียวกัน รัฐบาลยังเร่งการก่อสร้างกำแพงที่ติดพรมแดนอิหร่านเพื่อป้องกันผู้อพยพ

นอร์ทมาซิโดเนีย, แอลเบเนีย และคอซอวอ

นอร์ทมาซิโดเนีย และแอลเบเนีย ระบุว่าจะรับผู้ลี้ภัยชาวอัฟกัน 450 คน และ 300 คนตามลำดับ เป็นการชั่วคราวตามคำร้องขอของรัฐบาลสหรัฐฯ ก่อนที่กระบวนการออกวีซ่าของสหรัฐฯ จะแล้วเสร็จ ส่วนคอซอวอก็เตรียมรับผู้ลี้ภัยชาวอัฟกันในลักษณะเดียวกัน แต่ยังไม่ได้ระบุตัวเลขที่แน่นอน

ยูกันดา

ยูกันดาตกลงรับผู้ลี้ภัยอัฟกัน 2,000 คน โดยประเทศในแอฟริกาตะวันออกแห่งนี้มีผู้ลี้ภัยมากที่สุดในบรรดาชาติแอฟริกา และมากเป็นอันดับ 3 ของโลก