วัคซีนโควิด: โครงการโคแวกซ์ (Covax) ที่จะจัดวัคซีนให้กว่า 180 ประเทศคืออะไร ทำไมไทยไม่เข้าร่วม

การคิดค้นวัคซีนโควิด-19 ได้อย่างรวดเร็วเป็นความสำเร็จทางวิทยาศาสตร์อันแสนน่าทึ่ง

แต่หลายฝ่ายมีความกังวลว่าประเทศที่ร่ำรวยกว่าจะซื้อกักตุนวัคซีนไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ ทำให้ประเทศที่ยากจนกว่ายิ่งเข้าถึงวัคซีนยากขึ้นไปอีก

แต่โครงการนานาชาติที่ชื่อโคแวกซ์ (Covax) ได้ก่อตั้งขึ้นโดยมีเป้าหมายอันสูงส่งที่จะให้ทั้งประเทศร่ำรวยและยากจนได้แบ่งวัคซีนกันอย่างเท่าเทียมและเป็นธรรมมากที่สุด

อะไรคือโคแวกซ์

โครงการโคแวกซ์ซึ่งก่อตั้งขึ้นเมื่อเดือน เม.ย. ปี 2020 มุ่งสนับสนุนการพัฒนา จัดซื้อ และส่งวัคซีนไปยังกว่า 180 ประเทศทั่วโลก โดยมีองค์การอนามัยโลกเป็นผู้นำ ร่วมกับองค์กรพันธมิตรเพื่อวัคซีน (The Vaccine Alliance หรือ Gavi) ที่ก่อตั้งโดยบิลและเมลินดา เกตส์ และกลุ่มพันธมิตรความร่วมมือด้านนวัตกรรมเพื่อรับมือโรคระบาด (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations หรือ Cepi)

โคแวกซ์ หรือ Covax ย่อมาจาก Covid-19 Vaccines Global Access Facility หรือโครงการเพื่อการเข้าถึงวัคซีนโควิด-19 ระดับโลก

ดร.เทดรอส อาดานอม เกเบรเยซัส ผู้อำนวยการองค์การอนามัยโลก พยายามชี้ให้เห็นถึงปัญหาความไม่เท่าเทียมในปัจจุบัน โดยบอกว่า มีการให้วัคซีนกว่า 39 ล้านโดสแล้วในประเทศที่ร่ำรวยอย่างน้อย 49 ประเทศ แต่ประเทศที่ยากจนกว่ามีการให้วัคซีนไปแค่ 25 ล้านโดส

ดำเนินการไปถึงไหนแล้ว

โครงการนี้ตั้งเป้าว่าจะเริ่มจัดส่งวัคซีนในเดือน ก.พ. โดยประเทศที่มีฐานะระดับยากจนและปานกลางจะได้รับวัคซีน พวกเขาหวังว่าถึงปลายปี 2021 จะจัดวัคซีนไปทั่วโลกให้ได้ 2 พันล้านโดส

จากวัคซีนที่มีทั้งหมด วัคซีนจำนวน 1.8 พันล้านโดสจะถูกส่งไปยัง 92 ประเทศยากจนที่เข้าร่วมโครงการ ซึ่งจะเข้าถึงประชากรในประเทศเหล่านั้นราว 20%

อย่างไรก็ดี มีเสียงวิพากษ์วิจารณ์ว่าโคแวกซ์ไม่ริเริ่มรับมือเร็วกว่านี้

ไทยเข้าร่วมโครงการนี้หรือเปล่า

ไทยไม่ได้เข้าร่วมโครงการนี้

หลัง นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ประธานคณะก้าวหน้าออกมาตั้งคำถามเมื่อ 18 ม.ค. ถึงความล่าช้าและความไม่โปรงใส จากการที่รัฐบาลเลือกเจรจากับผู้ผลิตวัคซีนจำนวนน้อยรายเกินไปจนตั้งข้อสังเกตว่า "แทงม้าตัวเดียว" หรือไม่ ผู้บริหารกระทรวงสาธารณสุข (สธ.) รวมทั้งนายอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกฯ และ รมว. สธ. ก็ได้ออกมาปฏิเสธว่า "ไม่ได้แทงม้าตัวเดียว"

นพ. ศุภกิจ ศิริลักษณ์ อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ชี้แจงว่า ที่ผ่านมาทางการไทยมีความพยายามอย่างน้อย 2 ช่องทางเพื่อให้ได้รับวัคซีนเพื่อทำการฉีดให้ครอบคลุม 50% ของประชากรภายในปีนี้ นอกจากแนวทางการถ่ายทอดเทคโนโลยี และการจัดซื้อวัคซีนซิโนแวคจำนวน 2 ล้านโดสจากจีนในช่วง ก.พ.- เม.ย.

สำหรับวัคซีนจากโครงการโคแวกซ์ นพ. ศุภกิจ บอกว่า มีความพยายามแสวงหาความร่วมมือผ่านโคแวกซ์ แต่ก็ยอมรับว่าการทำสัญญาสั่งจองซื้อมีความยุ่งยากบางประการทำให้การได้มาของวัคซีนยังไม่แน่นอน และอาจจะเป็นไปได้ค่อนข้างยาก

ด้านนายอนุทินก็ได้ชี้แจงผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัวในกรณีนี้ว่า ไทยได้เจรจากับโคแวกซ์มาตลอด แต่ไม่อยู่เกณฑ์ที่ได้รับวัคซีนฟรี เนื่องจากโคแวกซ์ให้สิทธิแก่ประเทศยากจนที่องค์การอนามัยโลกและ พันธมิตรวัคซีน Gavi ให้การสนับสนุนจำนวน 92 ประเทศ แต่ไทยเป็นประเทศฐานะปานกลาง หากจะร่วมกับโคแวกซ์ไทยต้องซื้อราคาแพงกว่า และไม่สามารถเลือกวัคซีนจากผู้ผลิตรายใดได้ มีความไม่แน่นอนทั้ง ชนิด จำนวน และราคา รวมทั้งต้องจ่ายเงินล่วงหน้า

โคแวกซ์สามารถทำให้การระบาดใหญ่สิ้นสุดลงได้ไหม

หากโคแวกซ์ทำได้ตามเป้าที่วางไว้จริง ก็จะยังไม่ถึงจำนวนประชากรที่ผู้เชี่ยวชาญบอกว่าจะทำให้เกิดระดับภูมิคุ้มกันที่จะช่วยให้การระบาดใหญ่สิ้นสุดได้

องค์การอนามัยโลกบอกว่าประชากรโลกอย่างน้อย 70% ต้องมีภูมิคุ้มกันกว่าที่โควิด-19 หยุดระบาด

หากมีวัคซีนปีละ 2 พันล้านโดส ต้องใช้เวลาหลายปีกว่าจะให้วัคซีน 70% ของประชากรโลกที่มีอยู่ราว 7.8 พันล้านคน

อย่างไรก็ดี 2 พันล้านโดสก็เพียงพอที่จะให้สำหรับคนที่ต้องทำงานอยู่แถวหน้า เช่น หมอและพยาบาล รวมถึงกลุ่มคนเปราะบาง เช่น คนแก่และคนที่มีโรคประจำตัว

ประเทศต่าง ๆ บริจาคเงินให้เท่าไร

ถึงตอนนี้ โคแวกซ์เรี่ยไรเงินได้แล้ว 6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ แต่ต้องการอีก 2 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ถึงจะทำตามเป้าที่วางไว้สำหรับปี 2021 ได้

สหราชอาณาจักรได้บริจาคเงินให้ไปแล้ว 748 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ขณะที่สหรัฐฯ ประกาศเมื่อเดือน ธ.ค. ว่าจะให้ 4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ

สิ่งแรก ๆ ที่โจ ไบเดน ทำเมื่อเข้ารับตำแหน่งประธานาธิบดีสหรัฐฯ คือเซ็นเข้าร่วมโครงการโคแวกซ์

อย่างไรก็ดี สหรัฐฯ และประเทศร่ำรวยอื่น ๆ ก็ถูกกล่าวหาว่ากักตุนวัคซีนอยู่ดี

สถาบันสุขภาพโลกของมหาวิทยาลัยดุ๊กในสหรัฐฯ พบว่า ถึงกลางเดือน ม.ค. กลุ่มประเทศที่ร่ำรวยจำนวนไม่กี่ประเทศซึ่งมีประชากรคิดเป็นแค่ 16% ของประชากรโลก ได้ซื้อวัคซีนไป 60% ของที่มีทั้งหมดในโลก

สำหรับประเทศอื่น ๆ ในโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศยากจน โคแวกซ์อาจเป็นทางออกเดียวจากวิกฤตโควิด-19

โคแวกซ์ทำสัญญากับบริษัทผู้ผลิตวัคซีนรายใด

โคแวกซ์บอกว่าพวกเขาเซ็นสัญญาซื้อวัคซีนของไฟเซอร์-ไบออนเทค และอ็อกซ์ฟอร์ด-แอสตร้าเซนเนก้า รวมถึงตัวอื่น ๆ ที่ยังไม่ได้รับการอนุมัติด้วย

สัปดาห์ที่แล้ว พวกเขาเพิ่งเซ็นสัญญาซื้อวัคซีนของไฟเซอร์-ไบออนเทค 40 ล้านโดส