นักวิทยาศาสตร์อังกฤษอธิบาย เหตุใดขั้วเหนือสนามแม่เหล็กโลกเคลื่อนที่จากแคนาดาไปยังไซบีเรีย
เป็นเวลาเกือบสองศตวรรษแล้ว ที่ตำแหน่งขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลก (North Magnetic Pole) ได้เคลื่อนไปจากจุดที่ค้นพบครั้งแรกในแคนาดาเมื่อปี 1831 โดยตลอดช่วง 30 ปีที่ผ่านมา การเคลื่อนที่ดังกล่าวได้เร่งเร็วขึ้นและมีทิศทางมุ่งตรงไปยังเขตไซบีเรียของรัสเซีย
นักวิทยาศาสตร์หลายคณะพยายามจะให้คำอธิบายต่อปรากฏการณ์ประหลาดนี้ รวมทั้งศึกษาว่ามันจะส่งผลต่อโลกของเราและสิ่งแวดล้อมอย่างไรบ้าง ซึ่งล่าสุดทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยลีดส์ของสหราชอาณาจักรแถลงว่า ได้ทราบถึงสาเหตุที่แน่ชัดซึ่งเปลี่ยนตำแหน่งขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลกนี้แล้ว
ที่มาของภาพ, ESA
รายงานวิจัยดังกล่าวซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Nature Geoscience ระบุว่ามี "กลุ่มก้อน" ของพลังแม่เหล็ก 2 กลุ่มใหญ่อยู่ตรงบริเวณขอบนอกของแกนโลก ซึ่งเกิดจากการไหลเวียนของโลหะหลอมละลายใต้ธรณี โดยรูปแบบการไหลเวียนที่เปลี่ยนแปลงไปจะทำให้กำลังของสนามแม่เหล็กที่อยู่เหนือภูมิภาคนั้นอ่อนลงหรือแข็งแกร่งขึ้นได้
ดร. ฟิล ลิเวอร์มอร์ ผู้นำทีมวิจัยอธิบายว่า "กลุ่มก้อนของพลังแม่เหล็กที่อยู่ใต้แคนาดาอ่อนกำลังลง แต่พลังแม่เหล็กอีกกลุ่มที่อยู่ใต้ไซบีเรียกลับแข็งแกร่งขึ้นเล็กน้อย ทำให้ตำแหน่งขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลกเคลื่อนข้ามเส้นแบ่งเขตวันสากล (International Date Line) ไปเมื่อปี 2017 และจะเข้าสู่รัสเซียตอนเหนือในที่สุด ซึ่งจะเรียกว่ารัสเซียชนะการแข่งขันชักเย่อก็ว่าได้"
ที่มาของภาพ, P.Livermore
ทีมผู้วิจัยทราบถึงสาเหตุดังกล่าว จากการวิเคราะห์ข้อมูลความเปลี่ยนแปลงของรูปทรงสนามแม่เหล็กโลก ที่รวบรวมโดยฝูงดาวเทียมขององค์การอวกาศยุโรป (ESA) ตลอดช่วง 20 ปีที่ผ่านมา และคาดว่าขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลกซึ่งเป็นขั้วลบจะยังคงมุ่งหน้าเข้าหาไซบีเรียต่อไป แต่น่าจะค่อย ๆ ชะลอความเร็วลงในที่สุด
เมื่อช่วงต้นปี 2019 ได้มีการปรับเปลี่ยนตำแหน่งขั้วเหนือในแบบจำลองแม่เหล็กโลก (World Magnetic Model - WMM) เป็นการด่วนก่อนกำหนดถึงหนึ่งปี เนื่องจากขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลกได้เคลื่อนที่ไปอย่างรวดเร็วกว่าที่คาดไว้หลายเท่า สร้างความสับสนคลาดเคลื่อนให้กับเข็มทิศ ระบบจีพีเอส และระบบนำร่องทางทหารต่าง ๆ ที่ใช้ขั้วสนามแม่เหล็กดังกล่าวในการอ้างอิงพิกัดตำแหน่ง
ขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลกตั้งอยู่คนละแห่งกับขั้วโลกเหนือ (North pole) ที่เป็นตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ แต่ความเปลี่ยนแปลงล่าสุดทำให้ทั้งสองตำแหน่งตั้งอยู่ห่างกันเพียงไม่กี่ร้อยกิโลเมตร
ในช่วงไม่กี่ปีมานี้ ขั้วเหนือของสนามแม่เหล็กโลกมีอัตราการเคลื่อนตัวโดยเฉลี่ยสูงสุดถึง 50-60 กิโลเมตรต่อปี ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงฉับพลันที่อาจส่งผลกระทบต่อความเข้มของสนามแม่เหล็กโลก เกราะปกป้องสิ่งมีชีวิตจากรังสีอันตรายในอวกาศได้ แต่นักวิทยาศาสตร์ยังคงไม่มีหลักฐานยืนยันในเรื่องนี้
