น้ำหนักเด้ง-หิวไม่หยุด: สำรวจผลข้างเคียงเมื่อหยุดใช้ปากกาลดน้ำหนัก

"มันเหมือนกับกดปุ่มเปิดสวิตช์ความหิว...แล้วคุณก็กลับมาหิวโซทันที"

ทันยา ฮอลล์ พยายามจะเลิกใช้ยาช่วยลดน้ำหนักมาหลายครั้ง แต่ทุกครั้งที่เธอเริ่มหยุดใช้ยาฉีด "จีแอลพี-วัน" (GLP-1) เสียงเรียกร้องโหยหาอาหารในหัวและกระเพาะจะกลับมาดังกึกก้องทันที

ยาฉีดดังกล่าวหรือที่รู้จักกันดีในชื่อว่า "ปากกาลดน้ำหนัก" ช่วยลดหุ่นให้คนอ้วนได้อย่างน่าอัศจรรย์ โดยมีประสิทธิภาพยิ่งกว่าการจำกัดอาหารตามปกติหลายเท่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งการออกฤทธิ์กดความอยากอาหาร ที่เป็นเหมือนเสียงในหัวที่ดังรบกวนจิตใจคนอ้วนตลอดเวลาแม้จะอิ่มแล้ว ให้เงียบสงบลงได้อย่างชะงัด

ปากกาลดน้ำหนักยังทำให้คนอ้วนที่คิดว่า ชาตินี้ตัวเองจะไม่มีทางลดหุ่นลงได้ สามารถจะรีดไขมันออกจนมีทรวดทรงองค์เอวบางลงเหมือนเป็นคนใหม่ ซึ่งในหลายกรณีแล้ว รูปร่างหน้าตาที่ดีขึ้นยังทำให้เขาและเธอมีชีวิตใหม่ที่สดใสขึ้นอีกด้วย

อย่างไรก็ตาม ยังคงเป็นที่ถกเถียงกันว่า เราสามารถจะใช้ยานี้ช่วยควบคุมน้ำหนักไปได้ตลอดชีวิตหรือไม่ เพราะยาฉีดจีแอลพี-วันนั้น เป็นยาชนิดใหม่ที่ออกฤทธิ์เลียนแบบฮอร์โมนชื่อเดียวกัน ซึ่งเป็นสารทำหน้าที่ควบคุมความรู้สึกหิวและอิ่มตามธรรมชาติ ทว่าผลข้างเคียงของการใช้ยาชนิดนี้ในระยะยาว เพิ่งจะมีการรายงานให้ได้ทราบกันเมื่อไม่นานมานี้เอง

ปัจจุบันมีผู้ใช้ปากกาลดน้ำหนักกว่า 1.5 ล้านคน ในสหราชอาณาจักร ที่ควักกระเป๋าซื้อหายาฉีดชนิดนี้มาใช้เอง และการใช้ยาติดต่อกันในระยะยาวก็มีค่าใช้จ่ายสูงมาก ดังนั้นจึงเป็นเรื่องสำคัญที่ผู้บริโภคควรรู้ว่า จะหยุดใช้ยานี้ได้เมื่อไหร่และจะมีผลข้างเคียงอะไรจากการเลิกใช้ยาตัวนี้บ้าง ?

หญิงชาวอังกฤษสองคน ซึ่งต่างก็มุ่งมั่นจะลดหุ่นและควบคุมน้ำหนักที่ลดลงสำเร็จแล้วให้คงที่ ได้บอกเล่าประสบการณ์ที่แตกต่างกันของพวกเธอหลังหยุดใช้ปากกาลดน้ำหนัก ให้ผู้สื่อข่าวบีบีซีฟังดังต่อไปนี้

"มันเหมือนกับบางอย่างในหัวสมองของฉันเปิดออก แล้วก็มีเสียงพูดออกมาว่า...กินทุกอย่างให้หมด เอาเลย เธอสมควรจะได้กินเพราะอดอยากมานานแล้ว"

นั่นคือเสียงในหัวของ "ทันยา" ผู้จัดการฝ่ายขายประจำบริษัทเจ้าของธุรกิจฟิตเนสรายใหญ่ ในตอนแรกเธอใช้ปากกาลดน้ำหนัก "วีโกวี" (Wegovy) เพื่อพิสูจน์ความสามารถของตัวเองในเรื่องการงาน เพราะเมื่อก่อนเธอเป็นสาวเจ้าเนื้อที่มีน้ำหนักตัวเกินมาตรฐาน ทำให้รู้สึกขาดความมั่นใจและคิดว่าคนในวงการไม่เชื่อถือความเห็นคนอ้วนอย่างเธอ ซึ่งไม่สมควรจะมาทำธุรกิจฟิตเนสกับเขาเลย

ทันยาเริ่มสงสัยว่า หากเธอผอมลงผู้คนจะยอมรับนับถือเธอมากขึ้นหรือไม่ ? ซึ่งต่อมาผลปรากฏว่าสมมติฐานนี้ถูกต้องอย่างยิ่ง เพราะหลังจากเริ่มใช้ปากกาลดน้ำหนักวีโกวี ผู้คนมักจะเข้ามาแสดงความยินดีกับเธอที่ลดหุ่นได้สำเร็จ ทันยายังรู้สึกว่าคนรอบข้างต่างให้ความเคารพเธอมากขึ้นด้วย

ทว่าในช่วงสองสามเดือนแรกของการใช้ยาฉีดจีแอลพี-วัน ทันยาต้องทนทรมานกับผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นหลายอย่าง ทั้งนอนไม่หลับ, ปวดหัว, คลื่นไส้อาเจียนตลอดเวลา, ผมของเธอยังเริ่มร่วงอย่างหนัก ซึ่งอาจจะไม่ใช่ผลข้างเคียงของยาโดยตรง แต่อาจเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นจากการลดน้ำหนักอย่างรวดเร็วฮวบฮาบเกินไป

ทันยาเล่าว่า "ผมของฉันร่วงทีเดียวเป็นกำมือ แต่ในแง่ของน้ำหนักแล้ว ฉันลดได้เยอะตามที่หวังไว้ ไม่กี่เดือนก็ลดได้ถึง 22 กิโลกรัมแล้ว" และต่อมาอีก 18 เดือนหลังจากนั้น การทดลองใช้ยาเล่น ๆ ในตอนแรก ได้กลายมาเป็นสิ่งที่พลิกชีวิตเธอให้เปลี่ยนแปลงไปโดยสิ้นเชิง เพราะท้ายที่สุดแล้วทันยาลดน้ำหนักได้รวม 38 กิโลกรัม

แต่เมื่อเธอพยายามจะหยุดใช้ยา ทันยากลับต้องล้มเหลวหลายต่อหลายครั้ง เนื่องจากทุกครั้งที่ตัดสินใจเลิกใช้ปากกาลดน้ำหนัก เธอจะกลับไปสวาปามอาหารปริมาณมากภายในไม่กี่วัน จนตัวเธอเองยังรู้สึกว่า "น่าขนลุกสิ้นดี" ปัญหานี้ทำให้ทันยาลังเลใจว่า ควรจะหยุดใช้ยาและยอมรับผลข้างเคียงทั้งหมดหรือไม่ หรือควรจะหลับหูหลับตาใช้ต่อไปเรื่อย ๆ ดีกว่า ?

บริษัทยาและเวชภัณฑ์ "โนโว นอร์ดิสก์" (Novo Nordisk) ผู้ผลิตปากกาลดน้ำหนักวีโกวี บอกว่าการตัดสินใจใช้ยาหรือเลิกยานี้ ควรทำภายใต้การดูแลให้คำปรึกษาจากบุคลากรทางการแพทย์ "และควรนำข้อเสียเรื่องผลข้างเคียงมาพิจารณาประกอบการตัดสินใจด้วย"

นายแพทย์ฮุสเซน อัล-ซูไบดี แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) ผู้เชี่ยวชาญเรื่องวิถีชีวิตกับสุขภาพ บอกว่าการเลิกใช้ยาฉีดลดน้ำหนักนั้น อาจเทียบได้กับการ "กระโดดหน้าผา" เลยทีเดียว "ผมมักจะเจอคนไข้ที่หยุดยา ในตอนที่พวกเขาใช้ยาไปถึงระดับปริมาณสูงสุดแล้ว นั่นเป็นเพราะพวกเขาลดอ้วนได้ถึงน้ำหนักเป้าหมาย จึงตัดสินใจจะเลิกยาทันที"

นพ.อัล-ซูไบดี ยังบอกว่า การใช้ยาฉีดจีแอลพี-วัน ในปริมาณสูงแล้วเลิกใช้ทันที ไม่ต่างจากการ "ถูกหิมะถล่มทับหรือถูกคลื่นยักษ์สึนามิซัด" เพราะเสียงในหัวที่เรียกร้องโหยหาอาหารจะกลับมาอย่างรวดเร็ว บางรายรู้สึกหิวและกินอย่างหนักทันทีในวันรุ่งขึ้น หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่รวบรวมได้ล่าสุดชี้ว่า ภายใน 1-3 ปี หลังจากหยุดใช้ยานี้ น้ำหนักตัวของผู้ใช้ยาจะเพิ่มกลับคืนมา "ในสัดส่วนที่สูงอย่างมีนัยสำคัญ โดยคิดเป็นราว 60-80% ของน้ำหนักที่ลดได้เลยทีเดียว"

เอลเลน อ็อกลีย์ เป็นคนหนึ่งที่ตั้งใจว่า จะไม่ปล่อยให้ตัวเองกลับมาอ้วนอีกหลังเลิกใช้ปากกาลดน้ำหนัก เธอเป็นคนหนึ่งที่เริ่มใช้ตัวช่วยลดหุ่นประเภทนี้ หลังพบกับ "จุดเปลี่ยนสำคัญในชีวิต" นั่นคือเธออ้วนมากจนต้องลงนามในหนังสือให้ความยินยอมก่อนการผ่าตัด โดยยอมรับว่าความอ้วนอาจทำให้เธอไม่รอดและอาจเสียชีวิตคาเตียงผ่าตัดได้

หลังจากนั้นเธอเริ่มใช้ปากกาลดน้ำหนัก "เมาน์จาโร" (Mounjaro) โดยถือว่าเป็น "ยาฉีดเข็มสุดท้ายที่จะแก้ไขทุกอย่าง" เอลเลนเล่าว่า "เมื่อก่อนฉันเป็นคนที่กินจุตามอารมณ์ ตอนที่มีความสุขก็กินฉลอง ตอนที่เศร้าก็กินปลอบใจตัวเอง มันไม่ใช่เรื่องสำคัญอะไร เรียกว่าฉันไม่มีความยับยั้งชั่งใจเลยก็ว่าได้"

แต่เมื่อเธอเริ่มใช้ปากกาลดน้ำหนัก "พฤติกรรมการกินทั้งหมดนั้น ถูกปิดสวิตช์ลงในทันที" ชีวิตที่ไม่มีเสียงในหัวคอยเรียกร้องโหยหาอาหาร ทำให้เอลเลนมีเวลาหยุดพักและมีพื้นที่ของตัวเองในการออกแบบชีวิตใหม่ รวมทั้งจัดวางความสัมพันธ์ระหว่างตัวเองกับอาหารเสียใหม่ด้วย โดยนับแต่นั้นมาเธอจะอ่านฉลากที่แสดงข้อมูลโภชนาการทุกครั้ง และออกแบบมื้ออาหารที่ดีต่อสุขภาพ ซึ่งให้พลังงานแก่ร่างกายอย่างเพียงพอ

เอลเลนใช้ปากกาลดน้ำหนักเป็นเวลา 16 สัปดาห์ ก่อนจะเริ่มลดยาลงทีละน้อยเป็นเวลา 6 สัปดาห์ด้วยกัน โดยรวมแล้วเธอลดน้ำหนักได้ 22 กิโลกรัม

เมื่อเอลเลนเริ่มลดน้ำหนักได้มากขึ้น เธอพบว่าตนเองสามารถออกกำลังกายได้มากขึ้นตามไปด้วย และเมื่อใดก็ตามที่เธอรู้สึกเศร้าหรือท้อแท้ แทนที่จะตรงไปเปิดตู้เย็นเอาของกินยัดใส่ปากเช่นเคย เธอจะหันไปวิ่งออกกำลังกายแทน

ทว่าในตอนที่เอลเลนเลิกใช้ปากกาลดน้ำหนักเมาน์จาโร เธอสังเกตเห็นว่าตนเองเริ่มอ้วนอีกครั้งและมีน้ำหนักเพิ่มขึ้น "มันทำให้ฉันหัวเสียนิดหน่อย" เอลเลนกล่าว

นพ.อัล-ซูไบดี บอกว่า ช่วงเวลานี้คือตอนที่การดูแลให้ความช่วยเหลือจากมืออาชีพมีความสำคัญที่สุด โดยองค์กร NICE ที่เฝ้าจับตาตรวจสอบวงการแพทย์ของสหราชอาณาจักร ให้คำแนะนำว่าผู้ใช้ปากกาลดน้ำหนักควรอยู่ภายใต้การดูแลให้คำปรึกษาของแพทย์ รวมทั้งร่วมวางแผนและปรับแผนการเลิกยาเป็นระยะ ๆ กับแพทย์อย่างน้อย 1 ปี หลังหยุดใช้ยาแล้ว ซึ่งจะช่วยให้พวกเขาเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตได้จริงในทางปฏิบัติ จนไม่กลับไปอ้วนอีกและมีสุขภาพดีในระยะยาว

น่าเสียดายที่การดูแลช่วยเหลืออย่างใกล้ชิด เพื่อใช้ปากกาลดน้ำหนักได้อย่างปลอดภัยและได้ผลยั่งยืน ไม่ได้มีไว้ให้กับคนที่ซื้อยามาใช้เองอย่างเอลเลนและทันยา

ในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา น้ำหนักของทันยาคงที่ไม่เปลี่ยนแปลง ซึ่งเธอรู้สึกว่าปากกาลดน้ำหนักยี่ห้อใหม่ที่เพิ่งซื้อมาใช้นั้น มีผลช่วยลดหุ่นน้อยมาก แต่เธอบอกว่าจะยังไม่เลิกใช้มัน โดยให้เหตุผลว่าตอนนี้ตนเองมีน้ำหนักอยู่ในระดับที่พอใจแล้ว และทุกครั้งที่คิดจะเลิกใช้ยา ก็กลัวน้ำหนักจะเหวี่ยงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วอีก

"ตลอดช่วง 38 ปีแรกของชีวิต ฉันอ้วนมากมาโดยตลอด แต่ตอนนี้ฉันเบาขึ้นกว่าเดิม 38 กิโลกรัม" ทันยากล่าว "ดังนั้นบางส่วนในตัวของฉันรู้สึกว่า มันมีการเสพติดที่ทำให้ฉันเลิกยาไม่ได้ เพราะยาทำให้ฉันรู้สึกเหมือนที่ตัวเองเป็นอยู่ในตอนนี้ นั่นคือรู้สึกดีที่มีพลังควบคุมทุกอย่างได้"

อย่างไรก็ตาม ทันยาหยุดชะงักไปครู่หนึ่ง และอดรำพึงรำพันต่อท้ายไม่ได้ว่า "หรือบางทีมันอาจจะกลับกันก็ได้นะ บางทีอาจจะเป็นยาที่ควบคุมฉันอยู่ต่างหาก"

นพ.อัล-ซูไบดี ให้คำแนะนำในเรื่องนี้ว่า "คุณต้องมีแผนกลยุทธ์ที่เป็นทางออก คำถามก็คือ...คนที่เลิกใช้ปากกาลดน้ำหนักจะต้องเจอกับอะไรบ้าง ?" เขาเป็นห่วงว่าคนที่หยุดใช้ยาฉีดจีแอลพี-วัน โดยไม่มีมืออาชีพคอยดูแลช่วยเหลือในช่วงเปลี่ยนผ่าน จะได้รับผลกระทบในทางลบจากความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนในสังคมยุคใหม่กับอาหาร ที่ไม่ดีต่อสุขภาพอย่างมากอยู่แล้ว "สภาพแวดล้อมที่คนเราอาศัยอยู่นั้น สำคัญมากในการส่งเสริมสุขภาพ แทนที่จะคอยแต่ยุยงส่งเสริมให้อ้วนขึ้น...แท้จริงแล้วความอ้วนไม่ใช่ภาวะขาดฮอร์โมนจีแอลพี-วัน" นพ.อัล-ซูไบดีกล่าว

การเริ่มใช้และเลิกยาฉีดลดน้ำหนักตามใจชอบ ไม่ต่างจากการเล่นพนันกับชีวิตเหมือนเกมรัสเซียนรูเล็ตต์ เพราะผลของการหยุดยาจะออกมาเป็นเช่นไรนั้น ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยที่สัมพันธ์กันอย่างซับซ้อน ทั้งวิถีชีวิต, โลกทัศน์ส่วนตัว, การให้คำปรึกษาและความช่วยเหลือ, รวมทั้งการวางแผนเรื่องเวลา

บทสรุปของทันยาคือเธอจะยังคงใช้ยาฉีดนี้ต่อไป แต่ก็ตระหนักดีถึงผลได้ผลเสียที่จะตามมาและยอมรับมัน ส่วนเอลเลนนั้นรู้สึกว่า ช่วงชีวิตที่ต้องพึ่งยาฉีดลดน้ำหนักได้ปิดฉากลงแล้ว และตอนนี้เธอลดน้ำหนักได้รวม 51 กิโลกรัม "ฉันอยากให้ผู้คนได้รู้ว่า ชีวิตหลังเลิกใช้ปากกาลดน้ำหนักเมาน์จาโรนั้น เราสามารถจะผอมได้อย่างยั่งยืนเช่นกัน"

ด้านบริษัทอีไล ลิลลี่ (Eli Lilly) ผู้ผลิตปากกาลดน้ำหนักเมาน์จาโร บอกว่า "ความปลอดภัยของคนไข้ คือเรื่องสำคัญที่มาเป็นอันดับแรกของเรา ทุกวันนี้เรายังคงมีส่วนร่วมอย่างแข็งขัน ในการเฝ้าระวัง ตรวจสอบ ประเมินผล และรายงานข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับยา ให้องค์กรผู้ควบคุมและบุคลากรทางการแพทย์ผู้สั่งจ่ายยาได้รับทราบอยู่เสมอ"