ผู้ค้าผ้าระบุ ไทยนำเข้า “กางเกงลายช้าง-เสื้อลายดอกเทศกาลสงกรานต์” มาจากจีนหลายปีแล้ว

ข้อเท็จจริงที่ว่า สินค้าอย่างกางเกงช้างและเสื้อลายดอกเทศกาลสงกรานต์ ไม่ได้ผลิตจากไทยทั้งหมด คือสิ่งที่ผู้ค้าในตลาดโบ๊เบ๊ยืนยันกับบีบีซีไทย โดยสินค้าเหล่านี้ตอบสนองลูกค้าที่ต้องการเสื้อผ้าราคาถูก ใส่เป็นแฟชั่นในช่วงเวลาหนึ่งสั้น ๆ เท่านั้น

ขณะที่ผู้ประกอบการไทยรายหนึ่งเลือกที่จะสั่งผลิตเสื้อผ้าสำเร็จรูปจากจีน ด้วยความพร้อมของเครื่องจักร ระบบการผลิต และการขนส่ง ซึ่งทั้งหมดมีต้นทุนการผลิตที่ถูกกว่าไทย 2 เท่าตัว โดยเขายืนยันว่าจีนไม่ได้ผลิตแต่ของห่วยราคาถูกเท่านั้น แต่ผลิตสินค้าได้ทุกเกรดและไม่เลือกลูกค้า ซึ่งเป็นจุดแข็งหนึ่งของอุตสาหกรรมผลิตเครื่องนุ่งห่มในจีนที่ไทยสู้ไม่ได้ และถึงอยากจะสู้ ก็สู้ได้ยาก

กางเกงลายช้าง

“ตัวนี้ เมด อิน ไทยแลนด์นะคะ” นี่คือประโยคแรกที่ผู้ค้ารายหนึ่งในตลาดโบ๊เบ๊ แหล่งขายสินค้าขนาดใหญ่ใจกลางกรุงเทพมหานคร แนะนำกับลูกค้าที่เข้ามาซื้อหากางเกงลายช้าง

สาเหตุที่ต้องพูดเช่นนี้เพราะว่า “เป็นประโยคที่ลูกค้ามักถามประจำ ทางร้านจึงชิงตอบก่อน เพื่อให้ลูกค้ามั่นใจว่าจะได้สินค้าคุณภาพดี และเป็นกางเกงลายช้างจากประเทศไทย”

ผู้ค้าผู้ไม่ประสงค์ออกนามรายนี้ บอกกับบีบีซีไทยว่า นับตั้งแต่เกิดข้อวิพากษ์วิจารณ์เมื่อต้นสัปดาห์ที่ผ่านมาว่า กางเกงลายช้างไม่ได้ผลิตที่ไทยเสมอไป แต่จำนวนมากสั่งผลิตจากจีนเพื่อนำเข้ามาขายในประเทศไทยในราคาที่ถูกกว่าเท่าตัว คำถามที่ว่า “ผลิตที่ไทยใช่ไหม” จึงกลายเป็นคำถามติดปากผู้ซื้อหลายคนในช่วงนี้ ไม่ว่าจะเป็นคนไทยหรือต่างชาติ

ผู้ค้ากางเกงลายช้างในตลาดโบ๊เบ๊ เล่าต่อว่า ร้านของตนเปิดกิจการมานานกว่า 30 ปี ทำให้มีลูกค้าทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติขาประจำแวะเวียนมาอุดหนุนเรื่อย ๆ โดยทราบว่ากางเกงช้างจากจีนที่มีราคาถูกกว่านั้นเกิดขึ้นมานานแล้วเกือบ 10 ปี

สำหรับราคาขายส่งปัจจุบันของกางกางช้างที่ผลิตในไทย อยู่ที่ตัวละ 120-130 บาทขึ้นไป ขณะที่ราคาขายปลีกหน้าร้านอยู่ที่ประมาณ 170-190 บาทขึ้นไปแล้วแต่รุ่น ส่วนสินค้านำเข้าจากจีน ทราบว่าต้นทุนอยู่ที่ 30 บาทขึ้นไปต่อตัว ทำให้ผู้ค้าที่รับไปขายปลีกสามารถขายได้ในราคา 70 บาทต่อตัวก็มี หรือ 100-120 บาทต่อตัวก็ได้เช่นกัน

เธอมองว่า “สุดท้ายก็ขึ้นอยู่กับความพอใจของลูกค้าว่าต้องการราคาและคุณภาพผ้าแบบไหน” ดังนั้นการที่ลูกค้าซื้อของถูกจากจีนจึงไม่ใช่เรื่องผิด เพราะแต่ละร้านตอบสนองลูกค้าแต่ละกลุ่มแตกต่างกัน เช่นร้านเธอที่เน้นจับกลุ่มคนซื้อที่ต้องการผ้าคุณภาพ ตัดเย็บละเอียด ในราคาที่เข้าถึงได้

เมื่อสอบถามว่ากระแสซอฟต์พาวเวอร์ทำให้สินค้าขายดีขึ้นหรือไม่ เธอหัวเราะ แล้วบอกว่า กางเกงลายช้างขายดีมาเรื่อย ๆ เพราะเป็นที่นิยมของนักท่องเที่ยวมาตั้งแต่ไหนแต่ไร รวมถึงคนไทยที่ชอบนุ่งเสื้อผ้าสไตล์นี้

แต่ในช่วงหลังพบว่าเป็นที่นิยมของคนเกาหลีใต้ด้วย เนื่องจากมีไอดอลหรือดาราเกาหลีใต้บางคนสวมใส่กางเกงลายนี้ “เขาจะมาที่ร้าน แล้วบอกว่า คกกิลี ๆ ที่แปลว่า ช้าง ในภาษาเกาหลี”

เสื้อลายดอกเทศกาลสงกรานต์

บีบีซีไทยเดินสำรวจตลาดโบ๊เบ๊ต่อ พบว่ามีชุดกี่เพ้าและเสื้อผ้าสีแดงจำนวนมากวางขายตอบสนองความต้องการสินค้าชนิดนี้ในช่วงตรุษจีนที่กำลังมาถึง แต่สำหรับเทศกาลสงกรานต์ที่กว่าจะมาถึงก็ในเดือน เม.ย. ปรากฏว่ามีเสื้อลายดอกสีสันจัดจ้านวางขายเพียงไม่กี่ร้าน

จากการสอบถามผู้ค้าหลายรายในตลาด พวกเขาบอกว่าสินค้าที่ทำขึ้นมาต้อนรับเทศกาลสงกรานต์จะเริ่มทยอยเข้ามาช่วงเดือน มี.ค.

กระนั้น บีบีซีไทยก็พบว่าหน้าร้านออนไลน์บางแห่ง เริ่มเปิดรับคำสั่งซื้อเสื้อลายดอกหรือเสื้อลายฮาวายเพื่อต้อนรับเทศกาลสงกรานต์ที่กำลังมาถึงแล้ว โดยเว็บไซต์แห่งหนึ่งระบุว่า ส่งขายเสื้อลายดอกราคาตั้งแต่ 4.90-23.80 หยวน หรือประมาณ 25-119 บาท ซึ่งทางร้านสั่งซื้อผ่าน Taobao แพลตฟอร์มขายสินค้าออนไลน์ขนาดใหญ่ของประเทศจีนมาอีกทอดหนึ่ง

ส่วนหนึ่งของบทความเรื่อง “สิ่งทอไทยไปต่ออย่างไรให้ยั่งยืน” ของธนาคารแห่งประเทศไทยที่เผยแพร่เมื่อเดือน ก.ค. 2565 ระบุว่า วัตถุดิบผลิตเสื้อผ้า เช่น ผ้าผืน ผ้าพิมพ์ ซึ่งเป็นสินค้ากลางน้ำของอุตสาหกรรมผลิตเครื่องนุ่งห่ม รวมถึงเสื้อผ้าสั่งตัดสำเร็จรูปจากจีนซึ่งเป็นสินค้าปลายน้ำ ได้เข้ามาตีตลาดไทยมากขึ้น เนื่องจากจีนมีผู้ผลิตสิ่งทอและเครื่องนุ่งห่มเกิดใหม่จำนวนมาก ส่วนใหญ่เน้นผลิตสินค้าในปริมาณมาก ๆ ด้วยวัสดุด้อยคุณภาพเพื่อลดต้นทุน

ในขณะที่ตลาดผู้บริโภคในประเทศจีนที่เป็นชนชั้นกลางเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็วและนิยมซื้อสินค้าคุณภาพดีจากยี่ห้อที่เป็นที่รู้จักในตลาดโลกมากกว่ายี่ห้อท้องถิ่น ส่งผลให้สินค้าส่วนเกินเหล่านี้ถูกนำมาขายผ่านช่องทาง e-commerce ด้วยราคาที่อยู่ในระดับต่ำ เพื่อจูงใจผู้ซื้อในต่างประเทศ

บทความจากธนาคารแห่งประเทศไทยชิ้นนี้ชี้ให้เห็นด้วยว่า สถานการณ์ดังกล่าวที่เกิดขึ้นกำลังส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมผลิตเครื่องนุ่งห่มในไทย ซึ่งมีทั้งผู้ผลิตสินค้ากลางน้ำและปลายน้ำด้วย

ผู้ค้าอีกรายหนึ่งที่ไม่ประสงค์เปิดเผยนามเช่นกัน เปิดร้านขายเสื้อเชิร์ตลายดอกหรือลายฮาวายในตลาดโบ๊เบ๊ บอกกับบีบีซีไทยว่า เมื่อเข้าสู่ช่วงเทศกาลสงกรานต์ จะมีผู้นำเข้าเสื้อลายดอกหรือเสื้อลายฮาวายจากประเทศจีนจริง เนื่องจากมีราคาที่ถูกกว่ากันมาก

เขาบอกด้วยว่า สถานการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นมาหลายปีแล้ว ยังไม่นับรวมอุปกรณ์เล่นน้ำสงกรานต์ เช่น ปืนฉีดน้ำ ซองใส่โทรศัพท์มือถือกันน้ำ ที่ผลิตและนำเข้าจากจีน เพื่อมาขายในไทยช่วงหน้าเทศกาลเช่นเดียวกัน

เขามองว่าสินค้าเหล่านั้นตอบโจทย์ลูกค้าที่ต้องการเสื้อผ้าฉาบฉวย “ใส่แค่ 2-3 วันก็ทิ้ง” ซึ่งต่างจากทางร้านที่ส่งขายไปยังต่างประเทศด้วย เขาจึงขายฝีมือการผลิตของคนไทย และวางตำแหน่งสินค้าว่าเป็นเสื้อเชิร์ตใส่ได้ในชีวิตประจำวัน มากกว่าจะมุ่งขายสินค้าในช่วงหน้าเทศกาลเป็นหลัก ด้วยเหตุนี้ เขาจึงไม่ได้รับผลกระทบจากเสื้อลายดอกที่ผลิตและนำเข้าจากจีน เพราะกลุ่มลูกค้าแตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

เมื่อไม่นานนี้ นายณฐวัจน์ พุทธศิริวัฒน์ กรรมการสมาพันธ์เอสเอ็มอีไทย ให้สัมภาษณ์กับมติชนว่า เสื้อผ้าที่ขายในตลาดโบ๊เบ๊และตลาดประตูน้ำซึ่งเป็นแหล่งขายส่งเสื้อผ้าขนาดใหญ่ของไทยประมาณ 70% เป็นสินค้ามาจากประเทศจีน เนื่องจากมีราคาที่ถูกกว่าสินค้าที่ผลิตในประเทศไทย

ทำไมเสื้อผ้าที่ขายในไทยจึงผลิตในจีน ?

นายศักดิ์ชาย สิงห์โต ผู้ประกอบการร้านเสื้อผ้าแฟชั่นซึ่งมีทั้งหมด 35 สาขาตามห้างสรรพสินค้าชั้นนำทั่วประเทศ บอกกับบีบีซีไทยว่า เขาเป็นคนหนึ่งที่เลือกประเทศจีนให้เป็นฐานผลิตสินค้าของทางร้าน โดยสัดส่วนการผลิตเสื้อผ้าในไทยและจีนของบริษัทเขา ปัจจุบันอยู่ที่ 50:50

เขาระบุว่า สินค้าที่ผลิตในไทยคือพวกเสื้อยืดซึ่งการตัดเย็บมีแพทเทิร์นไม่ซับซ้อน ผ้าทำมาจากฝ้ายซึ่งมีโรงงานในไทยผลิตอยู่แล้ว ทำให้ทางร้านสามารถบริหารต้นทุนได้ ส่วนสินค้าที่สั่งผลิตจากโรงงานในนครกว่างโจว มณฑลกวางตุ้ง เป็นพวกแจ็ตเก็ต เสื้อเชิร์ต หรือเสื้อผ้าที่มีแพทเทิร์นการตัดเย็บซับซ้อนมากกว่า

จุดเริ่มต้นที่ทำให้ศักดิ์ชายต้องจ้างโรงงานจีนผลิตเสื้อผ้า เกิดจากความต้องการสร้างสินค้าตนเองให้แตกต่างจากคู่แข่ง โดยมีแผนเพิ่มเสื้อผ้ารูปแบบใหม่ ๆ ที่มีแพทเทิร์นการตัดเย็บซับซ้อนมากขึ้น แต่เมื่อเขาหาข้อมูลในไทยก็พบว่า โรงงานรับจ้างผลิตเสื้อผ้าส่วนใหญ่จะรับงานจำพวกเสื้อยืดหรือเสื้อเชิร์ตที่มีแพทเทิร์นไม่ซับซ้อนมากนัก จนกระทั่งไปเจอกับบริษัททัวร์แห่งหนึ่ง

“ก็หาไปเรื่อย ๆ จนไปเจอกับเพจเฟซบุ๊กที่เขาเปิดขายทัวร์หาโรงงาน [ผลิตในจีน] เขาก็จะมีล่ามให้เราเลือกเลย ซึ่งส่วนใหญ่ล่ามจะเป็นนักศึกษาชาวจีนที่เคยมาเรียนที่ไทย ก็เลยพูดภาษาไทยได้” และเมื่อศักดิ์ชายนำข้อมูลผู้ผลิตในจีนและไทยมาเทียบกัน เขาก็พบว่าโรงงานผลิตที่จีนตอบโจทย์มากกว่า

“เครื่องจักร [ในไทย] ส่วนใหญ่นำเข้ามาอีกที หากเราอยากจะได้ [เสื้อผ้า] คุณภาพเท่าจีน โรงงานเขาต้องซื้อเครื่องจักรใหม่ แต่โรงงานส่วนใหญ่เขาซื้อเครื่องจักรมาแล้วใช้ยาว เน้นซ่อมเอามากกว่า ส่วนเนื้อผ้าแปลก ๆ ที่ไม่ใช่ผ้าฝ้าย ทางโรงงานในไทยก็รับมาจากจีนอีกต่อหนึ่ง ทำให้ต้นทุนเราแพงขึ้นไปอีกถ้าจ้างโรงงานไทย เพราะเขาจะบวกค่าผ้า ค่าขนส่ง เข้าไปอีก”

จากการร่วมทัวร์หาโรงงานดังกล่าว ทำให้ศักดิ์ชายเจอโรงงานผลิตเสื้อผ้าแห่งหนึ่งในนครกว่างโจว ที่สามารถผลิตสินค้าให้เขาได้ในราคาที่ถูกกว่าผลิตในไทยเท่าตัว

ศักดิ์ชายยังบอกด้วยว่า ไม่ว่าปริมาณการสั่งผลิตจะมากหรือน้อยเพียงใด ผู้ผลิตชาวจีนก็ไม่เกี่ยง “เพราะเขาคิดว่าเป็นลูกค้ากันวันนี้ แล้วสมมติว่าธุรกิจเราเติบโตไปได้ดี เราก็อาจกลายเป็นลูกค้ารายใหญ่ของเขาในอนาคต” ทัศนคติเช่นนี้เกิดจากสภาพแวดล้อมการแข่งขันของผู้ผลิตจีนที่สูงมาก ทำให้พวกเขาไม่เลือกลูกค้า

การขนส่งจากนครกวางโจ่วซึ่งเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดทางตอนใต้ของจีนมายังประเทศไทย สามารถทำได้ 2 ทาง คือทางรถและทางเรือ โดยการขนส่งทางรถจะมีราคาแพงกว่า แต่ใช้เวลาเพียง 1 สัปดาห์ ทำให้เขาเลือกการขนส่งวิธีนี้เป็นหลัก

“เราไม่ต้องจัดการอะไรเลย แค่สั่งโรงงานผลิตและจ่ายเงินให้เขาไปเลยก้อนเดียว ทางผู้ผลิตเขาจะดีลกับคาร์โก (cargo) เอง ทำให้เราไม่ต้องไปยุ่งยากกับขั้นตอนทางศุลกากร” ศักดิ์ชาย บอกกับบีบีซีไทย

เมื่อบีบีซีไทยสอบถามว่าเป็นไปได้ไหมที่อุตสาหกรรมการผลิตเครื่องนุ่งห่มในไทยจะสู้จีนได้ ศักดิ์ชายตอบมาทันทีว่า “สู้ไม่ได้ และถึงจะสู้ก็สู้ยากมาก” โดยเขามองว่าจุดแข็งของอุตสาหกรรมการผลิตเครื่องนุ่งห่มของจีนคือ “ค่าแรงถูกกว่า เครื่องจักรทันสมัยกว่าไทย มีผ้าให้เลือกหลากหลายกว่า”

เขายังเห็นว่าโรงงานผลิตเครื่องนุ่งห่มในจีนสามารถผลิตสินค้าได้ทุกเกรด ขึ้นอยู่กับความต้องการของลูกค้า ดังนั้น ทัศนคติของคนไทยบางส่วนที่มองว่า “จีนผลิตแต่ของห่วย ราคาถูก จึงไม่เป็นความจริง” เพราะแท้จริงแล้วที่นี่คือฐานการผลิตเสื้อผ้าขนาดใหญ่ของโลกแห่งหนึ่ง