สีขาวดำบนตัวสัตว์ต่าง ๆ อย่าง แพนด้าและม้าลาย มีประโยชน์อย่างไร อะไรคือคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์

นกมาคอว์แดง, นกยูง, กบลูกศรพิษ และปลาสายรุ้ง อาณาจักรของสัตว์ต่าง ๆ เต็มไปด้วยสีสันที่สดใส

แต่สัตว์บางชนิดโดดเด่นขึ้นมาด้วยสาเหตุที่แตกต่าง คือการที่ไม่มีสีสันใด ๆ ปกคลุมร่างกายเลย

มีสัตว์สีขาวดำหลายชนิดอยู่ทั่วโลก ตั้งแต่ในป่าไม้เมืองจีน ไปจนถึงในทุ่งหญ้าสะวันนาของแอฟริกา

แต่แม้ว่าสีขาวดำของมันจะดูเหมือน ๆ กัน แต่มีหลากหลายสาเหตุที่แตกต่างกันอยู่เบื้องหลัง

ช่วยไล่แมลงต่าง ๆ

งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยบริสตอลในอังกฤษพบว่า แถบลายสีขาวดำอาจช่วยไล่แมลงไม่ให้เข้ามากัดม้าลายได้

"มันแค่ดูเหมือนว่าไม่มีสาเหตุที่สมผลหรือเด่นชัดว่าทำไมพวกมันจึงดูเป็นลายแถบได้" ดร.มาร์ติน ฮาว รองศาสตราจารย์ด้านนิเวศวิทยาที่เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านการมองเห็นของสัตว์ และเป็นผู้เขียนรายงานการวิจัยนี้ระบุ

"ชัดเจนว่าพวกมันไม่ได้พยายามจะหลบซ่อนตัวอยู่กับพื้นหลังที่มีลักษณะเป็นแถบลาย... หน้าที่ของลายแถบเหล่านั้นเป็นสิ่งที่ผมสงสัยใคร่รู้มาโดยตลอด"

ตัวเหลือบเพศเมียกัดสัตว์บกมีกระดูกสันหลังเพื่อกินเลือดเป็นอาหาร และนักวิจัยพบว่านี่อาจเป็นกุญแจไขปริศนาบนผิวม้าลาย

"พวกมันเป็นแมลงที่น่ากลัวอยู่แล้วแม้ในตัวที่ไม่ได้เป็นพาหะของโรคก็ตาม แต่หากมันเป็นพาหะของโรคด้วย แล้วคุณถูกสักตัวหนึ่งกัดบนที่ราบในแอฟริกา มันอาจเป็นเรื่องของความเป็นความตายได้เลย" ดร.ฮาว กล่าว

"ยุงมักจะอาศัยกลิ่นแทนการมองเห็นสำหรับการหาเหยื่อ... แต่เจ้าตัวเหลือบพวกนั้นมันต้องพึ่งพาการมองเห็นจริง ๆ"

นักวิจัยตั้งทฤษฎีว่าแถบลายสีขาวดำช่วยป้องกันไม่ให้ตัวเหลือบเข้ามากัดม้าลาย

พวกเขาติดตามการบินของตัวเหลือบไปยังฝูงม้าที่ถูกคลุมผ้าสีเทา และเปรียบเทียบการบินของมันไปยังม้าอีกฝูงที่ถูกคลุมผ้าลายแถบขาวดำ

ดร.ฮาวกล่าวว่า มีตัวเหลือบหลายตัวที่บินมาเกาะผ้าคลุมสีเทา แต่เมื่อม้าสวมผ้าคลุมสีขาวดำที่เลียนแบบแถบขาวดำของม้าลายนั้น ตัวเหลือบก็เร่งความเร็วไปด้านข้าง แล้วก็วืดพลาดเป้าไม่โดนตัวม้าเลย

"คุณแทบจะอ่านการตัดสินใจของมันออกเลย จุดที่มันบินวืดไปวืดมา 'เดี๋ยวก่อน นั่นไม่ใช่สิ่งที่ฉันต้องการนี่' และมันก็ทำแบบเดิมซ้ำ ๆ" ดร.ฮาว ระบุ

เขาเปิดเผยว่าเขายังได้ทำการทดสอบแบบเดียวกันกับผ้าคลุมหลากหลายลวดลาย

"ผลปรากฏว่าในทางปฏิบัติแล้ว... ทุกลวดลายสีขาวดำที่เราใช้ รวมถึงลวดลายที่ดูมีขนาดเดียวกับเส้นสายของม้าลาย... สามารถหยุดยั้งตัวเหลือบได้อย่างเห็นผลจริง ๆ" เขากล่าว

ดร.ฮาว ระบุว่าการมองเห็นของตัวเหลือบมี "ความละเอียดที่ต่ำมาก" ซึ่งอาจเป็นสาเหตุที่ทำให้พวกมันสับสน

"เมื่อพวกมันบินมาจากระยะไกล สิ่งที่มันเห็นคือก้อนสีเทา ๆ แต่พอมันเข้ามาใกล้ในระยะประมาณ 2 เมตร สายตาที่มีความละเอียดต่ำของมันก็เริ่มจับสังเกตลวดลายสีขาวดำได้" เขากล่าว

"มันเปลี่ยนจากสิ่งที่มีเทา เป็นอะไรบางอย่างที่มีลวดลายบนตัว และผมคิดว่านี่คือสิ่งที่ทำให้ตัวเหลือบพลาดเป้า"

อำพรางตัว

ในขณะที่มีการคาดการณ์กันว่าเส้นสายขาวดำบนตัวม้าลายอาจไม่ได้ช่วยให้พวกมันอำพรางตัวได้นั้น แต่มันอาจช่วยสัตว์อื่น ๆ เช่น แพนด้า ในการซ่อนตัวจากสัตว์นักล่าอย่างเสือโคร่ง เสือดาว และหมาใน

"ในป่าทางตะวันตกของจีน บางช่วงเวลาของปี สีของหิมะ ก้อนหิน และลำต้นของต้นไม้ จะมีลักษณะเป็นหย่อมสีขาวดำ" ศาสตราจารย์ ทิม คาโร ผู้เชี่ยวชาญด้านสีของสัตว์ จากมหาวิทยาลัยบริสตอล กล่าว

"และหากสัตว์ที่เคลื่อนไหวช้า ๆ อย่างแพนด้าตัวใหญ่ ถูกพบในระยะที่ห่างออกไป 50 เมตร หรือ 100 เมตร มันก็ยากมาก ๆ ที่แยกได้ว่ามีสัตว์ตัวนี้อยู่ท่ามกลางพื้นหลังหิมะและก้อนหินในถิ่นที่มันอยู่"

ผู้เชี่ยวชาญยังระบุด้วยว่า วัตถุประสงค์เพื่อการพรางตัวนี้อาจเป็นที่มาของสีบนตัวนกเพนกวินสายพันธุ์เจนทู (gentoo penguins) ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่มีปีกและหลังสีดำ แต่มีท้องสีขาว

"เมื่อสัตว์ชนิดนี้ถูกมองจากมุมเสย หน้าท้องสีสว่างของมันกลมกลืนกับท้องฟ้าที่สดใส" ดร.แฮนนาห์ โรวแลนด์ อาจารย์อาวุโสจากภาควิชาวิวัฒนาการ นิเวศวิทยา และพฤติกรรม แห่งมหาวิทยาลัยลิเวอร์พูล ทางตอนเหนือของอังกฤษ ระบุ

"แต่เมื่อพวกมันถูกมองจากด้านบนในขณะที่อยู่บนพื้นหลังสีเข้ม โดยเฉพาะในน้ำ... พวกมันจะดูกลมกลืนไปเลยกับพื้นหลังสีเข้มนั้น"

ใช้เป็นคำเตือน

อีกสาเหตุที่ทำให้สัตว์บางชนิดมีสีขาวดำ อาจเป็นสาเหตุเดียวกันกับที่กบลูกศรพิษมีสีสดใส คือใช้เป็นคำเตือน

ศ.คาโร ระบุว่า ตัวสกั๊งค์สามารถพ่นสารคัดหลั่งออกมาทางก้นซึ่งมี "กลิ่นเหม็นจนน่าขยะแขยง" และเป็นอันตราย

"พวกมันกำลังบอกกับสัตว์นักล่าว่า 'ดูสิ ฉันตัวสีขาวดำนะ คุณไม่อยากจะพยายามมาโจมตีฉันหรอก เพราะฉันมันอันตรายเกินไป" เขากล่าว

เขาระบุว่าทฤษฎีนี้ได้รับการสนับสนุนจากข้อเท็จจริงที่ว่าตัวสกั๊งค์มันมีแถบลายที่เด่นชัดกว่า ในพื้นที่ที่มีนักล่าอยู่เยอะ

ใช้ส่งสัญญาณกับพรรคพวก

ศ.คาโร เปิดเผยอีกว่า ลวดลายสีขาวดำที่โดดเด่นอาจเป็นวิธีการส่งสัญญาณไปยังสัตว์อื่น ๆ ได้ด้วย และช่วยเสริมสร้างความสามัคคีของกลุ่ม เช่นลวดลายบนตัวลีเมอร์หางวงแหวน

สัตว์ชนิดนี้ตัวมันมีสีเทา แต่มันมีหางเป็นแถบลายสีขาวดำ ซึ่งมันจะชูหางขึ้นบนอากาศขณะที่มันเดิน

"ข้อสงสัยของเราก็คือ เพราะมันชูหางในแนวตั้งขณะที่พวกมันกำลังเคลื่อนที่กันเป็นกลุ่ม เราจึงสงสัยว่ามันเป็นเครื่องหมายแทนการพูดว่า 'ฉันอยู่ตรงนี้ ตามฉันมาสิ'" เขากล่าว

ยังมีตัวอย่างอื่น ๆ อีกของการใช้สีเพื่อการนี้ในธรรมชาติ เช่นจุดสีขาวบนหลังหูของเสือโคร่ง

"สัญญาณเล็ก ๆ เหล่านี้บนตัวสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอาจเกี่ยวข้องกับความสามัคคีภายในกลุ่ม" เขาระบุ

คำตอบยังไม่ชัดเจน

ยังมีทฤษฎีอื่น ๆ อีกเกี่ยวกับสีขาวดำบนตัวสัตว์

ดร.โรวแลนด์ ยกตัวอย่างนกเพนกวินสายพันธุ์เจนทู ที่นอกเหนือจากเพื่อการพรางตัวแล้ว ขนสีดำบนหลังของมันก็เต็มไปด้วยเม็ดสีที่เรียกว่าเมลานิน ซึ่งทำให้ขนของมันมีความคงทนมากขึ้นต่อธาตุต่าง ๆ

สีสันที่แตกต่างยังสามารถช่วยควบคุมอุณหภูมิร่างกายของพวกมันได้อีกด้วย

"พื้นผิวสีเข้มสามารถดูดซับความร้อนได้ง่ายกว่าและอุ่นขึ้นเร็วกว่าพื้นผิวสีขาวมาก"

"[เพนกวิน] มักจะหันหลังให้กับดวงอาทิตย์ หรือมันอาจจะหงายพุงขึ้นหาแสงก็ได้ ในช่วงที่อากาศอบอุ่นกว่าปกติมาก"

แต่ความจริงก็คือ เราไม่รู้คำตอบที่ชัดเจนหรอก.

"มันมักจะมีหลายเหตุผลที่ผสมกันอย่างซับซ้อนมาก" ดร.โรวแลนด์กล่าว

"จริง ๆ นะ มันไม่ได้มีคำตอบที่ชัดเจนเหมือนกับสีขาวดำหรอก ขอโทษที่เล่นมุกนะ"

บทความนี้เรียบเรียงจากตอนหนึ่งของรายการ "CrowdScience" ทางบีบีซี เวิลด์ เซอร์วิส