บรรพบุรุษมนุษย์เกือบสูญพันธุ์ไปทั้งหมดเมื่อหนึ่งล้านปีก่อน

มนุษย์โบราณเผ่าพันธุ์ต่าง ๆ ที่เป็นต้นตระกูลของเรา ได้เคยประสบกับเหตุการณ์ร้ายแรงที่ทำให้จำนวนประชากรลดลงอย่างฮวบฮาบเมื่อราว 1 ล้านปีก่อน จนเผ่าพันธุ์มนุษย์ทั้งหมดหวุดหวิดจะสูญพันธุ์ไป เนื่องจากเหลือประชากรที่ยังเจริญพันธุ์อยู่เพียงพันกว่าคน ตลอดช่วงเวลานานกว่าแสนปี

ผลการศึกษาทางพันธุศาสตร์ล่าสุด ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Science ฉบับวันที่ 1 ก.ย. เผยว่าผลการวิเคราะห์จีโนมหรือข้อมูลพันธุกรรมทั้งหมดของมนุษย์ยุคปัจจุบัน 3,150 คน โดยแบ่งเป็นผู้สืบเชื้อสายชาวแอฟริกันจาก 10 กลุ่มประชากรของทวีปดังกล่าว และผู้ที่ไม่ได้สืบเชื้อสายชาวแอฟริกันจาก 40 กลุ่มประชากรทั่วโลก ชี้ว่าในอดีตเคยมีเหตุร้ายแรงเกิดขึ้นกับบรรพบุรุษร่วมของพวกเขาทั้งหมด

เหตุร้ายที่ทำให้ต้นตระกูลของมนุษย์เกือบต้องสูญพันธุ์ไปนี้ เกิดขึ้นเมื่อราว 930,000 - 813,000 ปีก่อน โดยในช่วงเวลาอันยาวนานถึง 117,000 ปีดังกล่าว ประชากรมนุษย์ทั้งหมดที่ยังคงสืบพันธุ์ออกลูกออกหลานได้ ลดเหลือเพียงกลุ่มเล็ก ๆ แค่ 1,280 คนเท่านั้น เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศเข้าสู่ยุคน้ำแข็งที่แห้งแล้งและหนาวเย็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในทวีปแอฟริกาและภูมิภาคยูเรเชีย

ทีมผู้วิจัยจากสถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีน (CAS) ระบุว่าการสูญเสียประชากรไปถึง 98.7% จากที่มีอยู่เดิม ทำให้มนุษยชาติเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ยิ่งกว่าเหตุร้ายครั้งใดที่เคยมีมา โดยพวกเขาเรียกเหตุการณ์นี้ว่าเป็น “คอขวดประชากร” (population bottleneck) เนื่องจากขนาดของประชากรมนุษย์หดเล็กลงอย่างมากในช่วงหนึ่ง ก่อนจะขยายตัวขึ้นอีกครั้งในเวลาต่อมา

ก่อนหน้านี้นักวิทยาศาสตร์แทบจะไม่ทราบเลยว่า มีเหตุการณ์หรือความเปลี่ยนแปลงอะไรเกิดขึ้นบ้างกับเหล่าบรรพบุรุษมนุษย์ ซึ่งเคยมีชีวิตอยู่ก่อนกำเนิดของมนุษย์ยุคใหม่หรือโฮโมเซเปียนส์หลายแสนปี โดยพบหลักฐานจำพวกซากฟอสซิลของบรรพบุรุษมนุษย์ยุคดังกล่าวน้อยมาก ซึ่งก็อาจเป็นเพราะพวกเขาเหลือกันอยู่แค่พันกว่าคนเท่านั้นเอง

อย่างไรก็ตาม ทีมผู้วิจัยชี้ว่าเหตุประชากรของบรรพบุรุษมนุษย์ลดฮวบฮาบนี้ อาจส่งผลดีอย่างคาดไม่ถึงต่อวิวัฒนาการของมนุษย์ยุคใหม่และญาติใกล้ชิดอย่างนีแอนเดอร์ทัลและเดนิโซวาน ซึ่งถือกำเนิดขึ้นในช่วงเวลาคาบเกี่ยวกับตอนปลายของเหตุการณ์ที่ประชากรมนุษย์โบราณลดลง

ทีมผู้วิจัยสันนิษฐานว่า เหตุการณ์ข้างต้นอาจเป็นแรงผลักดันให้ประชากรมนุษย์เกิดการแบ่งแยกทางพันธุกรรมเป็นกลุ่มย่อย ซึ่งในเวลาต่อมาได้ให้กำเนิดมนุษย์สายพันธุ์ใหม่ ที่สามารถแพร่ขยายจำนวนประชากรให้เพิ่มมากขึ้นไปในหลายภูมิภาคของโลก ทั้งโฮโมเซเปียนส์ นีแอนเดอร์ทัล และเดนิโซวาน

ผลการศึกษานี้สอดคล้องกับงานวิจัยในอดีตที่พบว่า โครโมโซมคู่ที่ 2 ของมนุษย์ยุคใหม่ รวมทั้งของนีแอนเดอร์ทัลและเดนิโซวาน เกิดจากการรวมตัวของโครโมโซมโบราณ 2 ตัว เมื่อ 900,000 – 740,000 ปีที่แล้ว ซึ่งถือเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่เกิดวิกฤตประชากรในหมู่บรรพบุรุษมนุษย์นั่นเอง