ตอบ 6 คำถามสำคัญ สงครามอิสราเอล-ฮามาส จะขยายวงกว้างแค่ไหน มีทางออกหรือไม่

ผ่านมา 3 สัปดาห์แล้ว นับแต่กลุ่มติดอาวุธฮามาสก่อเหตุโจมตีครั้งใหญ่ข้ามแดนเข้าไปในอิสราเอล ทำให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 1,400 คน ส่วนอิสราเอลตอบโต้ด้วยการระดมทิ้งระเบิดในฉนวนกาซา ซึ่งกระทรวงสาธารณสุขของฮามาสระบุว่า ทำให้มีผู้เสียชีวิตแล้วกว่า 5,000 คน

นับแต่เกิดสงครามครั้งใหม่ ผู้นำชาติตะวันตกพากันเดินทางเยือนอิสราเอล เพื่อแสดงการสนับสนุน บางประเทศเรียกร้องให้ผู้นำอิสราเอลปฏิบัติตามกฎหมายสากล และพิทักษ์ชีวิตพลเรือนในกาซา

อิสราเอลเตรียมปฏิบัติการโจมตีภาคพื้นดินในฉนวนกาซา แต่จนถึงตอนนี้ ยังไม่แน่ชัดว่า จะเกิดขึ้นเมื่อไหร่

สถานการณ์ภาคพื้นดินผันแปรไปอย่างรวดเร็ว และมีความซับซ้อน จนทำให้หลายคนอาจเกิดคำถามมากมายถึงสงครามที่กำลังเกิดขึ้น ผู้สื่อข่าวบีบีซี ซึ่งหลายคนประจำอยู่ในภูมิภาค จะมาตอบคำถามที่หลายคนอาจสงสัย

สงครามจะขยายกว้างกว่านี้ไหม

ผู้อ่านคนหนึ่งของบีบีซีถามว่า มีโอกาสที่จะเกิดสงครามที่ใหญ่ขึ้นในตะวันออกกลางหรือไม่ ความเสี่ยงนี้จะทำให้ชาวอิสราเอลกังวลไหม

พอล อดัมส์ ผู้สื่อข่าวสายการทูตของบีบีซี ซึ่งประจำการอยู่ในนครเยรูซาเลม ตอบคำถามนี้ว่า ความเสี่ยงที่สงครามจะขยายวงกว้าง เป็นสิ่งที่ทุกคนต่างก็กังวล นั่นเป็นเหตุผลที่ผู้นำต่างชาติและนักการทูต เดินทางไปอิสราเอลในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา

จุดที่เป็นที่จับตาคือ พรมแดนทางตอนเหนือของอิสราเอล ซึ่งเกิดการยิงปะทะกันระหว่างกองทัพอิสราเอลกับกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอน ซึ่งสถานการณ์ทวีความรุนแรงขึ้นทุกวัน

อิสราเอลได้ส่งกองกำลังและรถหุ้มเกราะไปยังพรมแดนทางเหนือ และอพยพพลเรือนหลายหมื่นคนออกจากพื้นที่เพื่อความปลอดภัยแล้ว

กลุ่มฮิซบอลเลาะห์นั้นได้รับการสนับสนุนจากอิหร่าน ซึ่งเคยออกมาเตือนว่า อิหร่านจะแทรกแซงหากสถานการณ์ในฉนวนกาซาเลวร้ายไปมากกว่านี้

สำหรับอิสราเอล คลังขีปนาวุธอานุภาพสูงของกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ เป็นภัยคุกคามร้ายแรงกว่ากลุ่มฮามาสเสียอีก

สหรัฐฯ เอง ได้ส่งอาวุธสนับสนุนอิสราเอล และส่งกองเรือบรรทุกเครื่องบินไปยังทะเลเมดิเตอร์เรเนียนแถบตะวันออก เพื่อส่งสัญญาณถึงกลุ่มฮิซบอลเลาะห์และอิหร่านแล้ว

อย่างไรก็ดี แม้ความรุนแรงในฉนวนกาซาจะน่าตื่นตระหนก แต่ก็ยังไม่ถึงจุดที่กลุ่มฮิซบอลเลาะห์จะตัดสินใจเข้าร่วมสงครามนี้อย่างชัดเจน

มีอาหารและเชื้อเพลิงเข้าไปในฉนวนกาซาหรือไม่

ผู้อ่านถามมาว่า การปิดล้อมฉนวนกาซาในช่วง 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา หมายความว่ากาซาไม่เหลือน้ำ เชื้อเพลิง และไฟฟ้า สำหรับประชาชนแล้วใช่ไหม

ทอม เบตแมน ผู้สื่อข่าวตะวันออกกลาง ในเยรูซาเลม ตอบคำถามนี้ว่า

อิสราเอลได้ “ปิดล้อมฉนวนกาซาอย่างสมบูรณ์” โดยรัฐมนตรีพลังงานอิสราเอล กล่าวภายหลังกลุ่มฮามาสก่อเหตุโจมตีว่า จะไม่ส่งพลังงานและน้ำไปยังกาซา ตราบใดที่ฮามาสไม่ปล่อยตัวประกัน เป็นมาตรการที่เขาเรียกว่า “มนุษยธรรมแลกกับมนุษยธรรม”

นับแต่ปี 2006 อิสราเอลได้ดำเนินการปิดล้อมฉนวนกาซาอย่างแน่นหนา ภายหลังกลุ่มฮามาสขึ้นมาปกครอง โดยมีอียิปต์ที่มีพรมแดนติดกาซาทางตอนใต้ให้การสนับสนุน อิสราเอลให้เหตุผลว่า การปิดล้อมนี้ทำไปเพื่อยับยั้งไม่ให้มีการส่งอาวุธเข้าไปในกาซา

แต่นั่นก็หมายความว่า ชีวิตของประชาชนทั่วไปจะยากลำบากมากขึ้น เพราะอิสราเอลและอียิปต์ควบคุมสิ่งที่เข้า-ออก ฉนวนกาซาทุกอย่าง ยกเว้นสิ่งที่มีการลักลอบผ่านอุโมงค์เข้าไปในกาซาจากอียิปต์

แต่ในเวลานี้ การปิดล้อมอย่างสมบูรณ์ทำให้ไม่มีสิ่งใดเล็ดลอดเข้าไปในกาซาได้ ยกเว้นรถบรรทุกสิ่งบรรเทาทุกข์ข้ามพรมแดนอียิปต์ ที่เริ่มมีการขนส่งเสบียงเหล่านี้นับแต่วันเสาร์ที่ผ่านมา (21 ต.ค.) ขณะที่อิสราเอลเองก็อนุญาตให้มีการส่งน้ำประปาไปยังเมืองข่าน ยูนิสแล้ว แต่ก็อนุญาตเพียงไม่กี่ชั่วโมงต่อวัน

ทั้งหมดนี้หมายความว่า แหล่งพลังงานและน้ำดื่มในฉนวนกาซาส่วนใหญ่ เป็นสิ่งที่สะสมเอาไว้ก่อนที่สงครามครั้งใหม่จะปะทุขึ้น นั่นรวมถึงเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องปั่นไฟตามครัวเรือนต่าง ๆ น้ำดื่มบรรจุขวด บ่อน้ำส่วนบุคคล ซึ่งน้ำเหล่านี้ส่วนใหญ่ปนเปื้อนสารพิษ ต้องนำมากรองก่อนดื่ม

อิสราเอลจะช่วยตัวประกันได้หรือไม่

ผู้อ่านถามเข้ามาว่า อิสราเอลมีโอกาสแค่ไหนที่จะช่วยตัวประกันที่ถูกกลุ่มฮามาสจับกุมไป

แฟรงค์ การ์ดเนอร์ ผู้สื่อข่าวสายความมั่นคงของบีบีซี ตอบคำถามนี้ว่า

เนื่องจากมีตัวประกันถูกจับเข้าไปอยู่ในฉนวนกาซามากกว่า 200 ราย ต้องยอมรับว่า โอกาสที่อิสราเอลจะช่วยตัวประกันได้ทุกคน ถือว่าน้อยมาก

จนถึงตอนนี้ที่บีบีซีทราบมา มีการปล่อยตัวประกัน 2 รายเมื่อวันศุกร์ที่แล้ว (20 ต.ค.) หลังกาตาร์ช่วยเป็นตัวกลางเจรจา และปล่อยตัวประกันเพิ่มอีก 2 รายเมื่อวันจันทร์ (23 ต.ค.)

รัฐบาลกาตาร์เชื่อว่า กลุ่มฮามาสจะปล่อยตัวประกันเพิ่มอีก แต่ผู้สังเกตการณ์บางคนมองว่า การทยอยปล่อยตัวประกันทีละคนสองคน เป็นยุทธศาสตร์ของกลุ่มฮามาส เพื่อชะลอและยับยั้งไม่ให้อิสราเอลบุกโจมตีภาคพื้นดินเข้ามาในฉนวนกาซา

อิสราเอลมีประสบการณ์ช่วยเหลือตัวประกันอย่างมาก และมีหน่วยปฏิบัติการพิเศษชื่อ “ซายาเรต มัตคัล” ที่ฝึกซ้อมมาเพื่อภารกิจลักษณะนี้

แต่อิสราเอลเผชิญกับความท้าทายอย่างมาก เพราะตัวประกันบางส่วนหรือทุกคน มีแนวโน้มที่จะถูกควบคุมตัวอยู่ในอุโมงค์หรือบังเกอร์ใต้ดิน หรือไม่ก็ถูกเคลื่อนย้ายสถานที่ไปเรื่อย ๆ

ไม่เพียงเท่านั้น หากกลุ่มฮามาสที่ควบคุมตัวประกันอยู่ รู้สึกว่าตัวประกันใกล้จะถูกช่วยเหลือ ก็มีโอกาสที่จะสังหารตัวประกันก่อน ดังนั้น ปฏิบัติการช่วยตัวประกันจึงสุ่มเสี่ยงอย่างมาก

กลุ่มฮามาสได้เงินมาจากไหน

ผู้อ่านถามมาว่า ใครเริ่มสนับสนุนทางการเงินกลุ่มฮามาสในอดีต ปัจจุบันใครสนับสนุนการเงินให้ฮามาส และทำได้อย่างไร

โยลันเด คเนล ผู้สื่อข่าวตะวันออกกลางในนครเยรูซาเลม ตอบคำถามนี้ว่า

ในช่วงแรกเริ่ม กลุ่มฮามาสได้รับการสนับสนุนทางการเงินจากชาวปาเลสไตน์โพ้นทะเล และผู้สนับสนุนที่บริจาคเงินให้แบบส่วนบุคคล โดยเฉพาะจากผู้บริจาคที่อยู่ในประเทศแถบอ่าวอาหรับ ไม่เพียงเท่านั้น มูลนิธิอิสลามบางแห่งก็สนับสนุนการเงินให้ฮามาสด้วย

แต่แหล่งที่มาของเงินสนับสนุนเหล่านี้ ส่งมายังฮามาสได้ลำบากมากขึ้น ภายหลังสหรัฐฯ สหภาพยุโรป และหลายประเทศ กำหนดให้กลุ่มฮามาสเป็นองค์กรก่อการร้าย

ตอนนี้ อิหร่านเป็นผู้สนับสนุนหลักด้านยุทโธปกรณ์และการเงินของฮามาส

ช่วงไม่กี่ปีมานี้ ด้วยสถานการณ์ด้านมนุษยธรรมที่เลวร้ายลงเรื่อย ๆ ในฉนวนกาซา ประเทศกาตาร์ ซึ่งสนับสนุนสิ่งบรรเทาทุกข์ให้ดินแดนของปาเลสไตน์ จึงได้รับอนุญาตให้สามารถช่วยจ่ายเงินเดือนให้คนงานของรัฐบาลปาเลสไตน์หลายพันคนได้

กระทรวงการคลังสหรัฐฯ ระบุว่า กลุ่มฮามาสเองมีการลงทุนอย่างลับ ๆ อยู่ ซึ่งทรัพย์สินเหล่านี้สร้างเม็ดเงินมหาศาลให้ฮามาส โดยประเมินว่า ฮามาสมีทรัพย์สินมูลค่ามากถึงหลายล้านดอลลาร์สหรัฐ ในบริษัทต่าง ๆ ในซูดาน แอลจีเรีย ตุรกี สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และอีกหลายประเทศ

ชาติตะวันตกจะเรียกร้องให้มีการหยุดยิงหรือไม่

ผู้อ่านถามมาว่า ต้องมีผู้บริสุทธิ์ถูกสังเวยชีวิตอีกแค่ไหน ก่อนที่ชาติตะวันตกจะร้องขอให้มีการหยุดยิง

พอล อดัมส์ ตอบคำถามนี้ว่า

ยอดผู้เสียชีวิตพุ่งสูงอย่างต่อเนื่อง มีผู้เสียชีวิตในอิสราเอลกว่า 1,400 ราย และชาวปาเลสไตน์ในกาซาเสียชีวิตแล้วกว่า 5,000 คน ซึ่งถือเป็นจำนวนผู้เสียชีวิตที่สูงอย่างมาก แม้จะเทียบกับความขัดแย้งยาวนานหลายทศวรรษระหว่างอิสราเอลและปาเลสไตน์เอง

จากประสบการณ์ของอดัมส์ ที่ทำข่าวความรุนแรงครั้งก่อนหน้านี้มาหลายครั้ง เขารู้สึกว่าชาติตะวันตกดูเหมือนจะอนุญาตให้อิสราเอลมีเวลาช่วงหนึ่งเพื่อ “ลงโทษ” กลุ่มฮามาสก่อนที่จะเรียกร้องให้ลดระดับความรุนแรง หรือทำข้อตกลงหยุดยิง ต้องยอมรับว่าโดยทั่วไปแล้ว รัฐบาลชาติตะวันตกมีความเห็นใจต่อเจตนาของอิสราเอลเพื่อลงโทษกลุ่มฮามาส

แต่สงครามครั้งล่าสุดแตกต่างออกไป เพราะครั้งนี้อิสราเอลไม่ได้ต้องการเพียงลงโทษฮามาส แต่มีความมุ่งมั่นจะขจัดกลุ่มฮามาสให้สิ้นซาก ทั้งทางการเมืองและการทหาร

นั่นหมายความว่า ประชาชนจำนวนมากจะล้มตายและทุกข์ทรมาน และหากพิจารณาจากแรงสนับสนุนจากชาติตะวันตกต่ออิสราเอลจนถึงตอนนี้ ไม่นับคำเตือนของโจ ไบเดน ว่าอิสราเอลไม่ควรใช้ความโกรธแค้นนำการกระทำ ก็ดูเหมือนว่าอิสราเอลจะสามารถเดินหน้าตามเจตนารมณ์ได้ระดับหนึ่ง ก่อนที่ชาติพันธมิตรจะร่วมกันบอกว่า ต้องหยุดได้แล้ว

“เส้นตาย” ของอิสราเอล

ผู้อ่านถามมาว่า ชาติตะวันตกมี “เส้นตาย” หรือจุดที่ห้ามละเมิด สำหรับอิสราเอลในความขัดแย้งครั้งนี้หรือไม่

แฟรงค์ การ์ดเนอร์ ตอบคำถามนี้ว่า

หากชาติตะวันตกมีเส้นตายที่อิสราเอลไม่ควรล้ำจริง ๆ เราก็ได้ยินเรื่องนี้น้อยมาก เพราะจนถึงตอนนี้ ยังไม่มี “จุดยืนชาติตะวันตก” ที่ชัดเจนต่อวิกฤตความขัดแย้งครั้งนี้ หากเทียบกับสงครามระหว่างรัสเซียและยูเครน

ความโหดร้ายของกลุ่มฮามาสที่ก่อเหตุโจมตีข้ามแดนเข้ามาในอิสราเอลเมื่อวันที่ 7 ต.ค. หมายความว่า ผู้นำชาติตะวันตกต่างรีบเข้าไปเสนอความช่วยเหลือให้อิสราเอลอย่างเต็มที่

อย่างไรก็ดี การโจมตีทางอากาศของอิสราเอลเพื่อตอบโต้กลุ่มฮามาส ได้ทำลายอาคารบ้านเรือนในฉนวนกาซา และทำให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก จนเริ่มทำให้ชาติพันธมิตรของอิสราเอลเริ่มรู้สึกว่า รัฐบาลอิสราเอลทำเกินไป

“อย่าให้ความโกรธบังตา เหมือนที่สหรัฐฯ เป็นตอนเกิดวินาศกรรม 11 ก.ย. (9/11)” เป็นคำของโจ ไบเดน ที่บอกกับอิสราเอล ระหว่างเดินทางเยือนกรุงเทลอาวีฟเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว

ผู้นำชาติตะวันตกทุกคน ต่างเรียกร้องให้อิสราเอล อย่าละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศด้านมนุษยธรรม แต่อันที่จริง องค์การสหประชาชาติกำลังกล่าวว่า อิสราเอลกำลังละเมิดกฎหมายนี้อยู่ด้วยการทิ้งระเบิดใส่แหล่งชุมชน และบีบบังคับให้ประชาชนนับล้านต้องไร้บ้าน