ถาม-ตอบ 10 คำถามที่ผู้อ่านทั่วโลกสงสัย เกี่ยวกับสงครามอิสราเอล-ฮามาส

ทั้งโลกกำลังวนเวียนกับเหตุการณ์ที่กลุ่มฮามาสเข้าโจมตีอิสราเอลอย่างไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนเมื่อวันที่ 7 ต.ค. ที่ผ่านมา ซึ่งตามด้วยการโจมตีฉนวนกาซาของฝ่ายอิสราเอลเพื่อเป็นการตอบโต้ และคาดว่าจะเปิดปฏิบัติการภาคพื้นดินในพื้นที่ฉนวนกาซาในเร็ว ๆ นี้

บีบีซีได้รับคำถามจำนวนมากจากผู้อ่านเกี่ยวกับความขัดแย้งครั้งนี้ ไม่ว่าจะผลกระทบต่อสงคราม สงครามจะจบเมื่อใด คนจำนวนมากยังถามถึงประเด็นที่ว่า แล้วประเทศอื่น ๆ จะเข้าร่วมวงในการสู้รบครั้งนี้หรือไม่

ผู้สื่อข่าวบีบีซี ซึ่งส่วนมากอยู่ในพื้นที่ ตอบคำถามจากผู้อ่านที่มักจะถูกถามเข้ามาบ่อยครั้ง ดังนี้

หากสหรัฐฯ- อิหร่านเข้าร่วมจะกลายเป็นสงครามโลกครั้งที่ 3 หรือไม่

เจเรมี โบเวน บรรณาธิการข่าวต่างประเทศบีบีซี รายงานจากทางตอนใต้ของอิสราเอล

เมื่อถามถึงความเป็นไปได้ที่อิหร่านหรือกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ (Hezbollah) ในเลบานอน จะเข้ามาแทรกแซงในสงครามระหว่างอิสราเอลและฮามาส ประธานาธิบดีโจ ไบเดน ของสหรัฐฯ ประกาศกร้าวว่า "อย่า"

สหรัฐฯ เพิ่งจะส่งเรือบรรทุกเครื่องบินที่มีแสนยานุภาพทางการทหารจำนวน 2 ลำ ซึ่งบรรทุกเครื่องบินรบจำนวนหนึ่งเข้าไปยังทะเลเมดิเตอร์ริเนียนตะวันออก เพื่อส่งสารถึงอิหร่านให้ออกห่างจากความขัดแย้งที่กำลังเกิดขึ้น

สหรัฐฯ บอกว่า หากใครเข้ามาแทรกแซง สหรัฐฯ จะพิจารณาการส่งกำลังทหารเข้าไป ไม่เพียงแต่เฉพาะในอิสราเอลเท่านั้น

หนึ่งในความเสี่ยงที่สำคัญที่สุดในภูมิภาคตะวันออกกลาง คือความขัดแย้งที่อาจปะทุขึ้นระหว่างสหรัฐฯ และพันธมิตรของสหรัฐฯ กับ อิหร่านและพันธมิตรของอิหร่าน

ทั้งสองฝ่ายต่างระแวดระวังถึงความเสี่ยงนี้ หากสถานการณ์เคลื่อนจากสงครามเย็นไปสู่สงครามที่ใช้การโจมตี มันจะจุดให้เกิดไฟสงครามในภูมิภาคตะวันออกกลางที่อาจกระทบไปทั่วโลก

อิสราเอลต้องการอะไรจากการเข้าโจมตีภาคพื้นดิน

ลีซ ดูเซท หัวหน้าผู้สื่อข่าวต่างประเทศบีบีซี รายงานจากทางตอนใต้ของอิสราเอล

ในสงครามครั้งก่อน ๆ อิสราเอลเคยประกาศ "โจมตีกลุ่มฮามาสอย่างหนัก" ด้วยการทำลายขีดความสามารถในการยิงจรวดเข้ามาในอิสราเอลของฮามาส รวมทั้งการทำลายเครือข่ายอุโมงค์ใต้ดินขนาดใหญ่

แต่ในครั้งนี้ต่างออกไปจากเดิม อิสราเอลประกาศว่าจะ "ทำลายกลุ่มฮามาส" โดยบอกว่าฮามาสเป็นองค์กรที่ต้องถูกทำลายให้สิ้นซากเหมือนกับกลุ่มรัฐอิสลาม (Islamic State: IS) หรือไอเอส

อิสราเอลมีกำลังทหารในการเข้าทำลายโครงสร้างพื้นฐานของฮามาส ทลายอุโมงค์ใต้ดิน รวมทั้งฐานบัญชาการที่ควบคุมเครือข่ายของฮามาส แต่ไม่เป็นที่แน่ชัดว่าอิสราเอลรู้ถึงสิ่งที่รออยู่ในเขตฉนวนกาซามากน้อยแค่ไหน

เมื่อไปดูความเชี่ยวชาญของกองกำลังฮามาสจะพบว่า ฮามาสมีความสามารถในการแทรกซึมและเข้าใจระบบความมั่นคงของอิสราเอลเป็นอย่างดี ทำให้สามารถหลอกล่อกองทัพที่น่าเกรงขามของอิสราเอลได้ ความสามารถเหล่านี้ทำให้อิสราเอลค่อนข้างจะตกใจเช่นกัน

ฮามาสมีแนวโน้มว่าจะใช้ยุทธวิธีรบที่ซับซ้อนของตัวเองในการเผชิญหน้ากับอิสราเอล ซึ่งใช้วิธีการตอบโต้ที่รุนแรง

อย่างไรก็ดี ฮามาสไม่เหมือนกับกลุ่มไอเอส เพราะฮามาสเป็นทั้งองค์กรทางสังคมและการเมืองที่ฝังอยู่ในสังคมปาเลสไตน์ การโจมตีทางการทหารอาจทำลายสิ่งที่จับต้องได้อย่างอาวุธและที่หลบภัยของฮามาสได้ แต่คงไม่สามารถทำลายความมุ่งมั่นของคนที่ยอมตายเพื่อเป้าหมายการต่อสู้ได้ ซึ่งสิ่งนี้มีแต่จะแข็งแรงขึ้น

ฮามาสมีเป้าหมายอะไรในการโจมตีอิสราเอล

แฟรงก์ การ์ดเนอร์ ผู้สื่อข่าวด้านความมั่นคงบีบีซี

นายมูฮัมหมัด อัล-เดอิฟ โฆษกกลุ่มฮามาส บอกเหตุผลการเข้าโจมตีอิสราเอลในช่วงแรกว่า "เราไม่ทนอีกต่อไป"

โฆษกฮามาส กล่าวต่อว่า การโจมตีเป็นการตอบโต้การยั่วยุของอิสราเอลที่มีมาอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งการที่ชาวปาเลสไตน์ถูกหยามเกียรติโดยอิสราเอลทั้งในเขตฉนวนกาซาและเวสต์แบงก์

ด้านนักวิเคราะห์มองว่าอาจจะมีเหตุผลเรื่องอื่นด้วยที่ฮามาสไม่ได้เปิดเผยออกมา

ก่อนฮามาสเข้าโจมตีอิสราเอลในวันที่ 7 ต.ค. ความสัมพันธ์ระหว่างอิสราเอลและซาอุดีอาระเบีย กำลังเริ่มกลับมาสู่ระดับปกติ ซึ่งเป็นสิ่งที่ทั้งฮามาสและอิหร่านต่อต้าน ทำให้ซาอุดีอาระเบียได้ระงับการพูดคุยกับอิสราเอลออกไป

อย่างไรก็ตาม ผู้นำกลุ่มฮามาสน่าจะเล็งเห็นว่า ขณะนี้ในอิสราเอลกำลังมีปัญหาความแตกแยกทางสังคมอย่างรุนแรง จากการเสนอแผนการปฏิรูประบบตุลาการที่นำโดยรัฐบาลฝ่ายขวาของนายเบนยามิน เนทันยาฮู

ฮามาสมุ่งเป้าที่จะทำให้อิสราเอลต้องเจ็บปวด และก็ทำได้สำเร็จ

ชาวมุสลิมพูดถึงภราดรภาพของผู้นับถือศาสนาอิสลาม แล้วอียิปต์จะให้เหตุผลต่อการปิดจุดผ่านแดนกับฉนวนกาซา ซึ่งทำร้ายชาวมุสลิมเช่นเดียวกันได้อย่างไร

เจเรมี โบเวน บรรณาธิการข่าวต่างประเทศบีบีซี รายงานจากทางตอนใต้ของอิสราเอล

อิสลามเป็นความเชื่อความศรัทธาทางศาสนา แต่ไม่จำเป็นว่าเรื่องนี้จะอยู่เหนือการเมืองเรื่องความมั่นคงของชาติ

ผมแน่ใจว่าชาวมุสลิมอียิปต์หลายล้านคนต้องการช่วยบรรเทาความทุกข์ให้พลเรือนในเขตกาซา

แต่แม้กระทั่งในยามสงบ รัฐบาลอียิปต์ก็ไม่อนุญาตให้มีการข้ามแดนจากฉนวนกาซาเข้ามาทางด่านพรมแดนราฟาห์อย่างเสรี หากดูความเป็นมาก่อนหน้านี้ อียิปต์ถือเป็นพันธมิตรที่เสียงเบากว่าของอิสราเอลนับตั้งแต่ฮามาสเข้าไปยึดครองพื้นที่กาซาในปี 2007

ฮามาสมีรากเหง้ามาจากองค์กรภราดรภาพมุสลิม (Muslim Brotherhood) ซึ่งก่อตั้งในอียิปต์เมื่อ 1 ศตวรรษที่แล้ว กลุ่มภราดรภาพมุสลิมต้องการปรับเปลี่ยนให้รัฐและสังคมปกครองโดยใช้ความเชื่อและคำสอนตามหลักศาสนาอิสลาม แต่กองทัพอียิปต์คัดค้านแนวคิดดังกล่าว และเข้ายึดอำนาจจากประธานาธิบดีสายมุสลิมในปี 2013

รัฐบาลอียิปต์ในปัจจุบันมีความสัมพันธ์กับกลุ่มฮามาส และเคยทำหน้าที่เป็นตัวกลางประสานระหว่างฮามาสและอิสราเอล แต่อียิปต์ไม่ต้องการให้กลุ่มผู้อพยพปาเลสไตน์ทะลักเข้ามาในเขตแดนของตน

ค่ายผู้อพยพในฉนวนกาซาตั้งขึ้นเมื่อกว่า 75 ปีที่แล้ว และกลายเป็นบ้านของผู้อพยพที่ถูกขับไล่ออกจากดินแดนอิสราเอลหลังจากมีการสถาปนาอิสราเอลเป็นประเทศ และผู้อพยพเหล่านั้นก็ไม่เคยได้กลับบ้านอีกเลย

ฮามาสกำลังก่ออาชญากรรมสงครามหรือเปล่า

พอล อดัมส์ ผู้สื่อข่าวด้านกิจการโลกบีบีซี

ก่อนวันที่ 7 ต.ค. อิสราเอลไม่ถือว่าตัวเองกำลังทำสงครามกับฮามาส แม้ว่าจะมีความขัดแย้งยืดเยื้อยาวนานหลายปีก่อนหน้านี้

ส่วนเหตุการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นในวันที่ 7 ต.ค. นั้น อิสราเอลมองว่านี่เป็นการก่อการร้าย ไม่ใช่สงคราม

รัฐบาลนายเบนยามิน เนทันยาฮู ของอิสราเอล กำลังปฏิบัติการเรียกคืนความยุติธรรมในวิถีทางของตนเองและสังหารผู้บัญชาการระดับแกนนำของฮามาสไปแล้ว 2 คน เพื่อเป็นการรับผิดชอบต่อการเข้ามาเข่นฆ่าชาวอิสราเอล และไม่เป็นที่น่าสงสัยเลยว่าจะมีการสังหารแกนนำฮามาสเพิ่มขึ้นอีก

นอกจากนี้ยังมีคำถามเพิ่มเติมเกี่ยวกับผู้นำปีกการเมืองของกลุ่มฮามาสที่อยู่ในกาตาร์และเลบานอน ซึ่งบางฝ่ายวิเคราะห์ว่าอาจไม่ได้รู้เห็นว่ากองกำลังฝ่ายทหารได้วางแผนเข้าโจมตีในอิสราเอล

ทำไมยูเอ็นไม่แทรกแซงการโจมตีทางอากาศที่กาซาของอิสราเอล

เจมส์ แลนเดล ผู้สื่อข่าวสายการทูตบีบีซี

เหตุผลหลักที่หลายประเทศไม่เรียกร้องให้อิสราเอลหยุดการโจมตีทางอากาศที่ฉนวนกาซาเป็นเพราะว่า ประเทศต่าง ๆ ยอมรับว่าอิสราเอลถูกโจมตีโดยฮามาสและมีสิทธิที่จะป้องกันตนเอง

แต่เรื่องที่นานาชาติเรียกร้องต่ออิสราเอลคือ วิธีที่อิสราเอลป้องกันตนเอง

สหประชาชาติ (ยูเอ็น) เรียกร้องให้อิสราเอลหลีกเลี่ยงการโจมตีที่ทำให้พลเรือนบาดเจ็บ

นายอันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการยูเอ็น กล่าวเมื่อไม่กี่วันที่ผ่านมาว่า "กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศและกฎหมายสิทธิมนุษยชน ต้องได้รับการเคารพและสนับสนุน พลเรือนต้องได้รับการปกป้องและไม่ควรถูกใช้เป็นโล่กำบัง"

ด้านอิสราเอลยืนกรานว่าเครื่องบินรบและการยิงปืนใหญ่มุ่งเป้าที่กลุ่มฮามาสในกาซาเท่านั้น แต่อย่างไรก็ตาม มีพลเรือนเสียชีวิตและบาดเจ็บจากการโจมตีดังกล่าว

ชาวปาเลสไตน์บอกว่า นี่เป็นเพราะการโจมตีของอิสราเอลมีมากเกินไปและไม่เลือกเป้า ส่วนอิสราเอลอ้างว่า กลุ่มฮามาสใช้พลเรือนเป็นโล่มนุษย์

ทำไมกองทัพ หน่วยข่าวกรอง หน่วยตรวจตราของอิสราเอล ไม่รู้ว่าจะมีการโจมตีของฮามาส

โยลันด์ เนลล์ ผู้สื่อข่าวตะวันออกกลางในนครเยรูซาเลม

ในอดีต อิสราเอลเคยเปิดให้สื่อมวลชนเข้าไปเยี่ยมชมศูนย์ควบคุมการตรวจตราเขตฉนวนกาซา ซึ่งเห็นได้ชัดว่ามีระบบข้อมูลแบบเรียลไทม์เกี่ยวกับความเคลื่อนไหวภาคพื้นดินในกาซา ไม่ว่าจะเป็นภาพจากโดรนหรือกล้องต่าง ๆ อีกทั้งยังมีเครือข่ายสายการข่าวจำนวนมากในพื้นที่

ในการต่อสู้กับกลุ่มอิสลามิกจิฮัดเมื่อเดือน พ.ค. บีบีซีได้เห็นถึงระบบข้อมูลของอิสราเอลที่แม่นยำในการระบุพิกัดของผู้นำกองกำลังกลุ่มอิสลามิกจิฮัดว่าอยู่ที่ไหน

โดยสรุปแล้ว กองทัพอิสราเอลยอมรับว่า หน่วยข่าวกรองและความมั่นคงหน่วยหลักล้มเหลวในการทราบเหตุการบุกเข้าโจมตีของฮามาสอย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน

อย่างไรก็ตาม เรายังมั่นใจได้ว่าอิสราเอลมีข่าวกรองที่แม่นยำเกี่ยวกับรายชื่อแกนนำของกลุ่มฮามาสจำนวนมาก ที่กองทัพอิสราเอลจะไล่ล่าเมื่อเริ่มปฏิบัติการจู่โจมภาคพื้นดิน

กองกำลังกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ในเลบานอนใหญ่แค่ไหน เมื่อเทียบกับฮามาส

ฮิวโก บาเชกา รายงานจากทางตอนใต้ของเลบานอน

กลุ่มฮิซบอลเลาะห์ องค์กรทางการเมือง สังคม และการทหารของมุสลิมนิกายชีอะห์ ซึ่งมีอิทธิพลอย่างสูงในประเทศเลบานอน เป็นกองกำลังที่อิสราเอลมองว่ามีแสนยานุภาพมากกว่าฮามาส

ข้อมูลจากศูนย์ยุทธศาสตร์และการระหว่างประเทศศึกษา (Center for Strategic and International Studies) ระบุว่า กลุ่มฮิซบอลเลาะห์ ซึ่งได้รับการการหนุนหลังจากอิหร่าน มีจรวดและขีปนาวุธราว ๆ 130,000 ลูก ซึ่งส่วนมากเป็นขนาดเล็กที่มนุษย์ขนย้ายได้ และเป็นจรวดแบบยิงจากพื้นสู่พื้น นอกจากนี้ยังมีขีปนาวุธต่อต้านอากาศยาน ขีปนาวุธต่อต้านเรือรบ และขีปนาวุธนำวิถีที่สามารถยิงเข้าไปในเขตแดนด้านในของอิสราเอลได้

เหล่านี้เป็นขุมกำลังรบที่ซับซ้อนมากยิ่งกว่าที่กลุ่มฮามาสมีในตอนนี้

ผู้นำกลุ่มฮิซบอลเลาะห์ อ้างว่ามีนักรบจำนวน 100,000 คน แม้ว่าองค์กรที่เป็นอิสระอื่นจะประเมินว่าฮิซบอลเลาะห์มีนักรบอยู่เพียง 20,000-50,000 คนเท่านั้น นักรบจำนวนมากได้รับการฝึกมาเป็นอย่างดีและมีประสบการณ์การสู้รบ ซึ่งเคยผ่านสนามรบในสงครามกลางเมืองของซีเรียมาแล้ว

ในขณะเดียวกัน กลุ่มฮามาสมีนักรบประมาณ 30,000 คน ตามการประเมินของอิสราเอล

ฮามาสสร้างอุโมงค์ใต้โรงพยาบาลกับโรงเรียนจริงหรือไม่

ลีซ ดูเซท หัวหน้าผู้สื่อข่าวต่างประเทศบีบีซี รายงานจากทางตอนใต้ของอิสราเอล

อุโมงค์ในฉนวนกาซา คือเขาวงกตที่มีเครือข่ายกว้างใหญ่จนกองทัพอิสราเอลเรียกว่า "ใต้ดินกาซา"

โครงสร้างนี้เป็นส่วนสำคัญของปฏิบัติการของกลุ่มฮามาส อุโมงค์เหล่านี้ใช้ขนส่งสินค้าและผู้คน เก็บอาวุธยุทธภัณฑ์ รวมทั้งเป็นฐานบัญชาการและศูนย์ควบคุมหลัก

ตัวอุโมงค์สร้างเสริมความแข็งแร่งด้วยคอนกรีต และมีการติดตั้งระบบไฟฟ้า อีกทั้งยังมีความลึกลงไปใต้ดินถึง 30 เมตร และยากที่จะระบุพิกัดของอุโมงค์ได้แน่ชัด

อย่างไรก็ตาม มีความเป็นไปได้อย่างยิ่งที่เครือข่ายอุโมงค์ขนาดใหญ่ที่อยู่ในดินแดนที่ไม่ได้ใหญ่มากอย่างกาซา น่าจะลอดผ่านใต้ดินของพื้นที่ชุมชน โรงพยาบาล และโรงเรียนด้วย

มีรายงานว่า เส้นทางอุโมงค์บางจุดมีปากทางเข้าอยู่ที่ชั้นล่างของบ้านเรือนประชาชน มัสยิด โรงเรียน และตึกสาธารณะ เพื่อให้นับรบฮามาสสามารถหลบหนีจากการถูกตรวจจับได้

กองทัพอิสราเอลกล่าวหาฮามาสครั้งแล้วครั้งเล่าว่า ใช้วิธีหลบซ่อนในอุโมงค์เหล่านี้ และใช้พลเรือนเป็นโล่มนุษย์

จะเกิดอะไรขึ้นที่ฉนวนกาซา

พอล อดัมส์ ผู้สื่อข่าวด้านกิจการโลกบีบีซี

อิสราเอลระบุว่าต้องการที่จะกำจัดกลุ่มฮามาส และไม่มีเหตุผลใดที่จะคิดว่าอิสราเอลต้องการเข้าไปครอบครองพื้นที่ที่อิสราเอลถอนกำลังออกมาเองเมื่อเกือบ 20 ปีที่แล้ว

อย่างไรก็ตาม สมาชิกที่มีแนวคิดขวาจัดของอิสราเอลอาจจะคิดอยากยึดครองกาซา แต่ประสบการณ์การเข้ายึดครองกาซาในช่วงระหว่างปี 1967-2005 มีราคาที่ต้องจ่ายสูงมาก และไม่ได้รับการตอบรับจากมวลชน

อิสราเอลไม่ต้องการจะเป็น "ผู้ปกครองรายวัน" ของประชาชนชาวปาเลสไตน์ที่ไม่พอใจอิสราเอล

แน่นอนว่า การแจ้งเตือนของอิสราเอลให้ชาวปาเลสไตน์อพยพออกจากบ้าน ได้สร้างความกลัวขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ในพื้นที่ฉนวนกาซา ว่าอิสราเอลมีวาระซ่อนเร้นที่อาจจะซ้ำรอยเหตุการณ์ที่เคยเกิดในปี 1948 ซึ่งอิสราเอลถูกสถาปนาขึ้นเป็นรัฐ

ในเหตุการณ์ครั้งนั้น ชาวปาเลสไตน์นับแสนคนต้องหลบหนีจากเขตแดนที่อิสราเอลประกาศจัดตั้งเป็นรัฐและถูกขับไล่จากบ้านของตัวเอง โดยชาวปาเลสไตน์เรียกขานเหตุการณ์นั้นว่า "อัล-นักบา" ซึ่งหมายถึง "หายนะ"

ส่วนทางออกจากความขัดแย้งครั้งนี้ ดูเหมือนว่าจะยังห่างไกล

อดีตทหารอิสราเอลระบุว่า เขาหวังว่าอิสราเอล กลุ่มประเทศรอบอ่าวอาหรับ และนานาชาติจะร่วมกันสร้างกาซาขึ้นมาใหม่

นอกจากนี้ยังระบุถึงการเปิดให้รัฐบาลปาเลสไตน์ที่อยู่ในเวสต์แบงก์กลับมาดูแลพื้นที่กาซาอีกครั้ง หลังจากเกิดเหตุปะทะนองเลือดกับกลุ่มฮามาสเมื่อปี 2007

หากดูความเสียหายของฉนวนกาซาที่ถูกอิสราเอลโจมตีในขณะนี้ การฟื้นฟูและสร้างกาซาขึ้นมาใหม่ นับเป็นงานใหญ่อย่างยิ่ง