กัญชา กัญชง : เสรี ปลดล็อก ข้อกังวล กับ คำชี้แจงจากรัฐบาล

9 มิ.ย. 2565 วันแรก ที่กฎหมาย "ปลดล็อก" กัญชง กัญชา มีผลบังคับใช้ ทำให้ประชาชนสามารถปลูกพืชนี้ได้ในครัวเรือนและเชิงพาณิชย์ ส่วนการผลิตเป็นผลิตภัณฑ์สุขภาพเพื่อจำหน่าย ทั้งอาหาร เครื่องสำอาง และยาสมุนไพร ยังคงต้องขออนุญาต

แต่การอนุญาตให้บริโภคส่วนประกอบของพืชนี้ โดยไม่ผิดกฎหมาย ก็สร้างความกังวลให้หลายภาคส่วนในสังคม พร้อมเสียงเรียกร้องให้ภาครัฐหามาตรการป้องกันในขณะที่กฎหมายควบคุมกัญชง กัญชา ฉบับใหม่ ที่กำลังอยู่ระหว่างการพิจารณาในรัฐสภา ยังไม่เสร็จสิ้น

บีบีซีไทย รวบรวมข้อกังวล และคำชี้แจง มาไว้ในที่นี้

คำชี้แจงจาก รมว. สาธารณสุข

นายอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ให้สัมภาษณ์พิเศษกับบีบีซีไทย เมื่อ 8 มิ.ย. ชี้แจงเรื่องที่สังคมกังวลต่อประกาศ กระทรวงสาธารณสุขที่ระบุให้ กัญชา-กัญชง "เว้นจากการเป็นยาเสพติดให้โทษ"

เขาย้ำว่า นับแต่ 9 มิ.ย. ที่ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง ระบุชื่อยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 มีผลบังคับใช้ ให้ถือว่ากัญชา-กัญชง "เสรี ปลูกได้ในครัวเรือน" ส่วนข้อห่วงใยอื่น ๆ เขาอธิบายว่า

ข้อกังวลจากราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ

7 มิ.ย. ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย โดย พล.ท.รศ.นพ.วิชัย ประยูรวิวัฒน์ ประธาน ออก ประกาศคำเสนอของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย เรื่อง กัญชาแสดงความห่วงใยว่า เมื่อประกาศกระทรวงสาธารณสุขมีผลใช้บังคับ จะทำให้ทุกคนในประเทศไทยรวมถึงประชาชนกลุ่มเปราะบางในการใช้กัญชา เช่น เด็ก เยาวชน และหญิงมีครรภ์สามารถเข้าถึงกัญชาได้โดยไม่มีข้อจำกัดใด ๆ ซึ่งเป็นลักษณะเสรีที่มากกว่าประเทศอื่น ๆ ที่มีกฎหมายให้กัญชาไม่เป็นยาเสพติดให้โทษ

เอกสารนี้ชี้ว่า รัฐบางรัฐในประเทศสหรัฐอเมริกากำหนดให้คนอายุ 21 ปีขึ้นไปเท่านั้น ที่จะมีกัญชาไว้ในครอบครองได้ และกำหนดปริมาณที่จะมีไว้ครอบครองได้ ประเทศอุรุกวัยกำหนดให้คนอายุ 18 ปีขึ้นไปเท่านั้น ที่จะเสพกัญชาได้และต้องมีการลงทะเบียนในระบบหากจะใช้กัญชา

ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย เสนอให้มีมาตรการควบคุมดังต่อไปนี้

1. ขอให้รัฐบาลเร่งพิจารณาให้มีมาตรการทางกฎหมาย อาทิ พระราชกำหนดควบคุมกัญชาและผลิตภัณฑ์กัญชา เพื่อยกระดับการคุ้มครองสุขภาพอนามัยของประชาชน ให้มีประสิทธิภาพ และทันต่อประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องระบุชื่อยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 พ.ศ. 2565 ที่จะมีผลบังคับใช้

2. ขอให้รัฐสภาเร่งพิจารณา ร่างพระราชบัญญัติกัญชา กัญชง พ.ศ.... เพื่อคุ้มครองผู้บริโภคมิให้มีการบริโภคกัญชา อย่างไม่เหมาะสม ซึ่งอาจจะเป็นอันตรายต่อผู้บริโภค

3. มีคณะกรรมการเพื่อติดตามและเฝ้าระวังผลกระทบด้านลบที่เกี่ยวกับการใช้กัญชา รวมทั้งออกแนวทางและมาตรการแก้ไขปัญหาที่เกี่ยวข้องกับกัญชา เพื่อให้ได้ข้อมูลที่สำคัญต่อการประเมินและแก้ไขสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการใช้กัญชา

4. สนับสนุนให้มีการศึกษาวิจัยการใช้ประโยชน์จากกัญชา เพื่อการแพทย์โดยตั้งอยู่บนพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์การแพทย์และหลักฐานเชิงประจักษ์

ข้อห่วงใย สภาองค์กรของผู้บริโภค

สภาองค์กรของผู้บริโภค ได้ส่งหนังสือแสดงข้อห่วงใยถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข เนื่องจากเห็นว่าส่วนของพืชกัญชาหรือกัญชงที่ขายได้อย่างเสรี ไม่ว่าจะเป็นช่อดอก ใบ เปลือก ลำต้น เส้นใย กิ่งก้าน และราก ในทางปฏิบัติน่าจะยังมีอันตราย โดยเฉพาะช่อดอกที่หากมีการนำไปใช้ในการบริโภคหรืออุปโภคโดยไม่มีมาตรการรองรับอาจก่อให้เกิดความไม่ปลอดภัยต่อชีวิตได้ เนื่องจากยังไม่มีข้อมูลยืนยันเรื่องความปลอดภัยให้กับประชาชน

จากการประกาศของกรมอนามัย เรื่อง การนำใบกัญชามาใช้ในการทำ ประกอบ หรือปรุงอาหาร ในสถานประกอบกิจการอาหาร พ.ศ. 2565 ได้กำหนดร้อยละของสาร THC โดยน้ำหนักต่อเมนูเสิร์ฟ และกำหนดปริมาณการใช้ใบกัญชาที่แนะนำต่อเมนู

จึงเกิดคำถามว่าหน่วยงานใดจะเป็นผู้ตรวจสอบสถานประกอบกิจการอาหารและจะมีวิธีการตรวจสอบอย่างไรว่าอาหารและเครื่องดื่มเหล่านั้นมีสาร THC เกินกว่าร้อยละ 0.2 หรือไม่ รวมถึงผู้บริโภคจะสามารถตรวจสอบหรือทราบได้อย่างไรว่าร้านอาหารจะใช้ปริมาณใบกัญชาตามที่ประกาศกรมอนามัย

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นที่มีข้อห่วงใยเพื่อการคุ้มครองผู้บริโภคอีก ได้แก่ ประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการจำหน่ายอาหารที่มีส่วนผสมของกัญชาโดยที่ไม่มีมาตรการรองรับก่อนนั้น ทั้งการไม่มีมาตรการควบคุมการขายอาหารทางออนไลน์ การขาดการติดตามตรวจสอบและรายงานอย่างเป็นระบบถึงผลกระทบไม่พึงประสงค์จากการบริโภคร่วมกับภาคีต่าง ๆ และภาคประชาสังคม หรือการไม่มีช่องทางรับเรื่องร้องเรียน กรณีผู้บริโภคได้รับผลกระทบในการบริโภคอาหารที่มีส่วนประกอบของกัญชา หรือแม้กระทั่งการไม่มีมาตรการควบคุมการใช้กัญชา เช่น การกำหนดให้ห้ามจำหน่ายในกลุ่มเด็กต่ำกว่า 18 ปี การกำหนดปริมาณที่ซื้อหรือครอบครอง เป็นต้น

นายกฯ ว่าอย่างไร

พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี กล่าวเมื่อ 7 มิ.ย. ว่า ได้ลงนามในคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรีที่ 120/2565 แต่งตั้งคณะกรรมการบูรณาการนโยบายพืชกัญชาและกัญชง รวม 30 คน มีรองนายกรัฐมนตรีที่ได้รับมอบหมายเป็นประธาน มีอำนาจหน้าที่ของคณะกรรมการบูรณาการฯ ครอบคลุมรวม 10 ด้าน

พล.อ. ประยุทธ์ กล่าวว่า คณะกรรมการชุดนี้จะเข้ามากำกับดูแลในช่วงรอยจนกว่าร่าง พ.ร.บ.กัญชง กัญชา พ.ศ.... จะมีผลบังคับใช้ ทั้งนี้เพื่อให้เป็นไปด้วยความเรียบร้อยตามข้อห่วงใย โดยสร้างการรับรู้ให้กับประชาชน และรับเรื่องร้องเรียนต่างๆ ที่อาจเป็นปัญหาจากความไม่เข้าใจด้วย โดยเฉพาะการปลูก เสพ สูบ บริโภค สามารถทำได้ถูกกฎหมาย แต่ไม่ใช่จะทำได้อย่างเสรีร้อยเปอร์เซ็นต์ เพราะพิษภัยของกัญชายังคงมีอยู่ พฤติกรรมการใช้บางเรื่องรัฐจำเป็นต้องควบคุม อาทิ การสูบต้องไม่ก่อความรำคาญกับผู้อื่น การสูบแล้วขับรถอาจผิดกฎหมายเหมือนดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แล้วไม่ขับ หรือเมาแล้วไม่ขับ การใช้ช่อ ดอก ซึ่งมีสารเสพติดต้องระมัดระวัง ห้ามจำหน่ายแก่เด็ก การผลิตจำหน่ายต้องมีการเสียภาษี

น.ส.ไตรศุลี ไตรสรณกุล รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี อ้างอิงคำชี้แจงของ นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี ว่าตั้งแต่ 9 มิ.ย. ผลของกฎหมายใหม่ จะทำให้มีการปล่อยตัว นักโทษและผู้ต้องขังในคดีกัญชา ประมาณ 4,227 คน ต้องจำหน่ายคดีกัญชาที่อยู่ในศาล 7,488 คดี เงินที่ยึดไว้ในคดีกัญชา 110 ล้านบาท ต้องคืนให้แก่เจ้าของ และกัญชาของกลางที่ยึดไว้รอคำพิพากษา 16,030 กิโลกรัม จะต้องคืนแก่เจ้าของเช่นกัน

กรรมการประชาสัมพันธ์

นายอนุทิน ออกคําสั่งกระทรวงสาธารณสุข ที่ 667/2565 ลงวันที่ 6 มิ.ย. 2565 แต่งตั้งคณะกรรมการสื่อสาร และประชาสัมพันธ์การใช้กัญชาอย่างเข้าใจ คณะกรรมการชุดนี้ ประกอบด้วย อธิบดีจากหลายกรมในกระทรวงสาธารณสุข เลขาธิการคณะกรรมการอาหารและยา ตัวแทนภาคเอกชน และมี หม่อมหลวงสมชาย จักรพันธุ์ ประธานที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข เป็นประธาน

คณะกรรมการนี้ มีอำนาจหน้าที่ วางแผน กําหนดแผนงาน เพื่อสื่อสารและประชาสัมพันธ์การใช้กัญชาเพื่อการแพทย์ และสุขภาพ, บูรณาการการดําเนินงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ การใช้กัญชาเพื่อการแพทย์และสุขภาพ, ขับเคลื่อนการสื่อสารและประชาสัมพันธ์การใช้กัญชาเพื่อการแพทย์และสุขภาพ ที่ถูกต้องสู่ประชาชนในรูปแบบต่างๆ, ติดตาม เฝ้าระวังผลการใช้กัญชาเสรีทางการแพทย์

สภาผู้แทนฯ ผ่านวาระแรกร่าง พ.ร.บ.กัญชา กัญชง

8 มิ.ย. สภาผู้แทนราษฎรมีมติรับหลักการร่าง พ.ร.บ.กัญชา กันชง พ.ศ. …. ด้วยคะแนนเสียงเห็นด้วย 373 เสียง ไม่เห็นด้วย 7 เสียง และงดออกเสียง 23 เสียง และตั้งกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาขึ้นมาพิจารณาศึกษาจำนวน 25 คน

นายอนุทิน ในฐานะหัวหน้าพรรคภูมิใจไทย อภิปรายสรุป รับที่จะนำทุกข้อเสนอแนะของ ส.ส. ไปสื่อสารกับกระทรวงสาธารณสุขและปรับแก้ในชั้นกรรมาธิการ เขาคาดว่าจะจัดทำร่างกฎหมายให้แล้วเสร็จภายในสมัยประชุมนี้

เขาอ้างอิงตัวเลขคาดการณ์ว่า ตลาดกัญชาทั่วโลกในปี 2567 จะมีมูลค่ามากถึง 3.5 ล้านล้านบาท ซึ่งในจำนวน 2 ล้านล้านบาทจะเป็นสินค้าที่เป็นผลิตภัณฑ์นำไปใช้ทางการแพทย์ ส่วนอีก 1.5 ล้านล้านบาทจะนำไปใช้ในทางสันทนาการ ผลิตสินค้า อาหาร และเครื่องดื่ม นับเป็นโอกาสของเกษตรกรไทยและผู้ประกอบการไทย ที่จะมีส่วนแบ่งในตลาดกัญชา กัญชง ของโลก นำกัญชา กัญชง สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้กับประเทศ

ปฏิกริยาวันแรก

นายปานเทพ พัวพงษ์พันธ์ กรรมการและโฆษกคณะกรรมการสื่อสารและประชาสัมพันธ์การใช้กัญชาอย่างเข้าใจ กระทรวงสาธารณสุข โพสต์บัญชีเฟซบุ๊กส่วนตัวว่า วันแรกกับปรากฏการณ์ "ปลูกกัญ"ถึงเวลา 16.00 น. ของ 9 มิ.ย. ว่า มีประชาชนให้ความสนใจอย่างมากมายเข้าไปในเว็บไซต์และแอปพลิเคชั่น "ปลูกกัญ" มากถึง 9,023,194 ครั้ง และเป็นผลทำให้เว็บล่มและยังไม่สามารถรับจดแจ้งได้ทั้งหมดทุกราย เป็นปรากฏการณ์ "ปลูกกัญ"ที่เป็นประวัติศาสตร์การกลับมาของกัญชาในประเทศไทยที่จะนำมาใช้เพื่อทางการแพทย์ ดูแลสุขภาพ และเพื่อฟื้นฟูเศรษฐกิจสำหรับวันนี้แอปพลิเคชั่นและเว็บไซต์ออกใบรับรองการจดแจ้งสำเร็จทั้งสิ้น 152,700 ราย