"กัญชาเสรี" ที่ยังไม่เสรีจริงในมุมมองของเกษตรกร-ผู้ประกอบการสายเขียว

จากความฝันของเกษตรกรและวิสาหกิจชุมชนทั่วประเทศที่หวังว่าจะลืมตาอ้าปากได้จากการพืชเศรษฐกิจใหม่อย่าง "กัญชา" ที่รัฐบาลมีนโยบายเปิดเสรีทางการแพทย์ไปแล้ว ผ่านมาเกือบหนึ่งปี ดูเหมือนจะไม่เป็นไปอย่างที่คิด

การปลดสารสกัดและส่วนประกอบของกัญชาและกัญชงออกจากบัญชียาเสพติด เป็นหนึ่งในนโยบายที่พรรคภูมิใจไทยภายใต้การนำของอนุทิน ชาญวีรกูล รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขเป็นผู้ผลักดัน ซึ่งล่าสุด อนุทินระบุว่า นโยบายกัญชา เดินหน้าเป็นรูปธรรมแล้ว

บีบีซีไทยพูดคุยกับนักลงทุน เกษตรกร และนักวิจัยเกี่ยวกับนโยบายเปิดเสรีกัญชาและกัญชงที่เริ่มต้นได้ราว 1 ปี แต่กลับพบว่ายังมีอุปสรรคนานับประการ รวมทั้งยังไม่เกิดห่วงโซ่อุปทานสนับสนุนการเติบโต

ขั้นตอนขออนุญาตกินเวลานาน-ติดขัดระเบียบ

ปัญหาหลัก ๆ ของเกษตรกรที่ต้องการปลูกกัญชา นอกจากเรื่องเงินทุนและการรวมตัวเพื่อเป็นวิสาหกิจชุมชนแล้ว สิ่งที่เป็นอุปสรรคสำคัญก็คือ ขั้นตอนของการขออนุญาตที่ใช้เวลานาน ต้องยื่นเอกสารกับหน่วยงานหลายแห่งกว่าจะได้รับการอนุญาตให้ปลูกกัญชาได้

หนึ่งในนั้นคือ สุนทร คมคาย รองประธานกลุ่มสหกรณ์เกษตรอินทรีย์ ต. เขาไม้แก้ว อ. กบินทร์บุรี จ. ปราจีนบุรี ที่เปิดเผยกับบีบีซีไทยว่า เขาเห็นความแตกต่างระหว่างการยื่นเรื่องขออนุญาตด้วยตัวเกษตรกรเองกับการเดินเรื่องโดยมีหน่วยงานที่เชี่ยวชาญเป็น "พี่เลี้ยง"

เขาเล่าให้ฟังว่า ก่อนที่จะสนใจปลูกกัญชา กลุ่มของเขาได้ทำเกษตรอินทรีย์มาแล้วตั้งแต่ปี 2555 โดยส่งผักไปยังโรงครัวของโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร และเมื่อโรงพยาบาลแห่งนี้มีโครงการนำกัญชามาใช้ทางการแพทย์ กลุ่มสหกรณ์ฯ เขาไม้แก้วจึงได้ร่วมลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) กับโรงพยาบาลเพื่อร่วมกันปลูกกัญชาจำนวน 1,000 ต้น ซึ่งใช้ระยะเวลาดำเนินการเอกสารราว 6 เดือนจากเดือน ธ.ค. จนถึงเดือน พ.ค. จึงสามารถปลูกกัญชาได้

สุนทรอธิบายว่าเดิมทีกลุ่มของเขาปลูกกัญชาพันธุ์ชาลอตแองเจิล แต่ต่อมามีการปรับนิยามตามกฎหมายว่าสายพันธุ์กัญชาที่มีปริมาณสารเตตราไฮโดรแคนนาบินอล หรือ THC ต่ำกว่า 1% ต่อน้ำหนักแห้ง จัดเป็นกัญชง ทำให้กัญชาพันธุ์ชาร์ลอตแองเจิลถูกจัดเป็นกัญชง กลุ่มเกษตรกรของเขาจึงต้องปรับข้อตกลงมาเปลี่ยนเป็นปลูกกัญชาพันธุ์ไทยแทน ซึ่งต้องเริ่มต้นกระบวนการขออนุญาตใหม่ทั้งหมด

แต่เมื่อเปรียบเทียบกับกรณีข้อตกลงที่สหกรณ์ของเขากับกรมการแพทย์แผนไทยและแพทย์ทางเลือกแล้ว รองประธานกลุ่มสหกรณ์ฯ เขาไม้แก้วบอกว่าการขออนุญาตภายในข้อตกลงนี้ต้องใช้เวลากว่า 1 ปี ก่อนที่กลุ่มของเขาจะได้รับอนุญาตให้ปลูกกัญชา 50 ต้นได้เมื่อวันที่ 22 ต.ค. ที่ผ่านมา ซึ่งคาดว่าต้องใช้เวลาอีกอย่างน้อย 1 ปีจึงได้ผลผลิต

"ถ้าไม่รู้จักใคร การเดินเอกสารก็จะนานเป็นธรรมดา" สุนทรกล่าว

7 ขั้นตอนการขอใบอนุญาตปลูกกัญชา

จากข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) การได้มาซึ่งใบอนุญาตปลูกกัญชาของวิสาหกิจชุมชนจะต้องปฏิบัติตามขั้นตอนหลัก ๆ ดังนี้

1) ยื่นคำขอ พร้อมเอกสารหลักฐานที่ อย.

2) เจ้าหน้าที่ตรวจประเมินเอกสาร

3) เจ้าหน้าที่ตรวจประเมินสถานที่ปลูกกัญชา

4) กรณีพื้นที่ปลูกตั้งอยู่ต่างจังหวัด เสนอให้คณะกรรมการจังหวัดที่ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธานให้พิจารณาเห็นชอบ

5) อย. รวบรวมผลการประเมินเสนอต่อคณะอนุกรรมการเพื่อพิจารณากลั่นกรอง

6) อย. เสนอกรรมการควบคุมยาเสพติดให้โทษเพื่อพิจารณาให้เห็นชอบ

7) อย. ออกใบอนุญาต

สุเทพ เสงี่ยมศักดิ์ นายกสมาคมผู้ปลูกพืชทางเลือกใหม่เพื่อการเรียนรู้และการค้าไทยเสนอแนะว่าทางราชการควรมีศูนย์บริการแบบเบ็ดเสร็จที่เดียวหรือ one-stop service เพื่อลดขั้นตอน ความยุ่งยากและอำนวยความสะดวกให้เกษตรกรผู้ปลูกกัญชา

เขามองว่ากระทรวงเกษตรและสหกรณ์น่าจะเป็นหน่วยงานหลักในการดูแลเรื่องนี้ โดยบูรณาการกับกระทรวงสาธารณสุขซึ่งดูแลเกี่ยวกับการพัฒนาและวิจัยทางการแพทย์ ส่วนคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด (ป.ป.ส.) ก็ทำหน้าที่ปราบปรามในกรณีที่กระทำผิดกฎหมาย

ตลาดยังจำกัด เพราะกฎหมายคุมเข้ม

แม้ว่าจะมีประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องระบุชื่อยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 เพื่อปลดล็อกส่วนของกัญชาและกัญชงให้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้โดยไม่จัดเป็นยาเสพติด แต่หลายฝ่ายที่เกี่ยวข้องมองว่านโยบายกัญชาและกัญชงเสรีทางการแพทย์ยังไม่สามารถเกิดขึ้นได้จริงในทางปฏิบัติ

หนึ่งในข้อจำกัดก็คือกฎหมายยังกำหนดให้ส่วนช่อดอกกัญชงและกัญชา รวมทั้งเมล็ดกัญชาเป็นยาเสพติด

ส่วนที่ถูกปลดออกจากบัญชียาเสพติด ประกอบด้วย ใบที่ไม่ติดกับช่อดอก เปลือก ลำต้น เส้นใย กิ่ง ก้าน ราก เมล็ดกัญชง น้ำมัน สารสกัด เมล็ดกัญชง และสารสกัดที่มีสารแคนนาบิไดออล (CBD) และสาร THC ไม่เกิน 0.2%

ด้วยข้อจำกัดดังกล่าว ดร. เชิดชัย เชี่ยวธีรกุล อาจารย์มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ และผู้บริหารบริษัทเน็กซ์ สเต็ปส์ ไบโอเทค จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทลงทุนและวิจัยด้านสารสกัดจากกัญชาและกัญชงบอกกับบีบีซีไทยว่า "นโยบายนี้ เหมือนกับถูกหลอก เหมือนจะเสรีในลักษณะมีกำไลอีเอ็ม มีโซ่ตรวนผูกขา"

นักวิชาการรายนี้มองว่า ทัศนคติต่อกัญชายังคงไม่หลุดพ้นจากสารเสพติด แต่หากปลดล็อกจริง ๆ มูลค่าทางเศรษฐกิจของช่อดอกกัญชงและกัญชา รวมทั้งสิ่งที่ได้จากการสกัดสารจากเมล็ดกัญชาสามารถต่อยอดทางด้านธุรกิจได้ เช่นเดียวกันกับในต่างประเทศ เช่น ในสหรัฐอเมริกาและแคนาดา ซึ่งไทยอาจจะไม่ไปไกลถึงขั้นใช้เพื่อสันทนาการ แต่จะต้องมีระบบควบควบคุมที่ดีและเปิดโอกาสให้ผู้เล่นรายอื่นเข้ามามีส่วนร่วมรับซื้อเพื่อนำไปพัฒนาต่อในเชิงพาณิชย์มากขึ้น

เอกสารวิชาการเรื่อง "กัญชา : พืชทางเลือกใหม่ ผลกระทบทางเศรษฐกิจและความคุ้มค่าในการลงทุน" โดย ผศ.ดร. รวิสสาข์ สุชาโต และคณะภาควิชาเศรษฐศาสตร์เกษตรและทรัพยากร คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้สรุปภาพรวมอุตสาหกรรมกัญชาทางการแพทย์ของไทยว่า ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นและยังไม่ซับซ้อนมากนัก แบ่งเป็น

ด้านศูนย์วิจัยกสิกรไทยรายงานเมื่อวันที่ 14 ม.ค. ที่ผ่านมาว่า ตลาดกัญชาถูกกฎหมายของไทยยังมีมูลค่าน้อยมาก ส่วนใหญ่เป็นส่วนผสมอยู่ในตำรับยาไทย แม้ว่าทางการจะปลดล็อคให้บางส่วนของกัญชาสามารถใช้อย่างถูกกฎหมายแล้ว แต่ยังถือว่าอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการทดลองทางการแพทย์เพื่อใช้กับผู้ป่วย

อย่างไรก็ตาม ศูนย์วิจัยแห่งนี้ได้ประเมินมูลค่าความต้องการจากค่าใช้จ่ายโดยเฉพาะค่ายาของผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้าย หรือการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง (palliative care) ซึ่งมีสัดส่วนราว 60-80% ของค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลของผู้ป่วยมะเร็งระยะสุดท้ายทั้งหมด มีมูลค่าราว 6,000-8,000 ล้านบาทต่อปี แต่หากมีการผลักดันและสนับสนุนให้เกิดการใช้กัญชาทางการแพทย์อย่างต่อเนื่องและมีการจำหน่ายในรูปแบบเชิงพาณิชย์ ตลาดกัญชาเพื่อการแพทย์ของไทยน่าจะมีมูลค่าราว 3,600-7,200 ล้านบาท ในปี 2564

ช่อขวัญ ช่อผกา ผู้ก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท เอเลเวทเต็ด เอสเตท จำกัด ซึ่งเป็นสตาร์ทอัพที่ทำธุรกิจเกี่ยวกับกัญชามาแล้วกว่า 5 ปี มองว่าสถานะของกัญชาในตอนนี้อาจจะไม่แตกต่างกับพืชเศรษฐกิจที่อิงกับนโยบายทางการเมือง ในขณะที่ราคาไม่ได้ขึ้นอยู่กับกลไกตลาดอย่างแท้จริง เนื่องจากยังติดอยู่กับกฎระเบียบต่าง ๆ โดยเฉพาะส่วนสำคัญของกัญชายังเป็นยาเสพติดตามกฎหมาย

"นวัตกรรมใหม่ ๆ จะไม่เกิดขึ้น เมื่อไม่มีภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วม" เธอให้ความเห็น

ช่อขวัญเสนอว่า ภาครัฐควรปลดล็อกส่วนประกอบของกัญชาและกัญชงเพิ่มเติมให้พ้นจากการเป็นยาเสพติดให้โทษ ในลักษณะเดียวกับพืชกระท่อม คือสามารถปลูก ครอบครอง และจำหน่ายได้ รวมไปถึงการปลดระวางโทษทางอาญาด้วย โดยอาจจะกำหนดคุณสมบัติของผู้ปลูก รวมทั้งปริมาณที่สามารถครอบครองที่ถูกต้องตามกฎหมายได้แทน

เบนเข็มมาปลูกกัญชง แทนกัญชาเพื่อหาตลาดใหม่

ด้วยข้อจำกัดทางกฎหมาย ประกอบกับผลกระทบจากการระบาดของโรคโควิด-19 ที่ทำให้ทางการต้องสั่งล็อกดาวน์ในหลายเมืองที่สำคัญ ส่งผลให้ร้านอาหารถูกสั่งปิดเป็นระยะเวลานานหลายเดือน ทำให้การสั่งซื้อส่วนพืชกัญชาสำคัญ ๆ ต่อธุรกิจที่กำลังเป็นกระแสต้องหยุดลงตามไปด้วย

เสมา ศรีใส กรรมการผู้จัดการ บริษัท มินิกริป (ประเทศไทย) และที่ปรึกษาของวิสาหกิจชุมชนพืชสมุนไพรชุมชนมาบข่า อ.กิ่งอำเภอนิคมพัฒนา จ.ระยอง มองว่าอุปสรรคใหญ่สำหรับกัญชาก็คือ การตลาด ถึงแม้ว่าจะเปิดเสรีแล้ว แต่ยังติดกับ พ.ร.บ. ยาเสพติด อยู่ ทำให้ผลผลิตที่สำคัญอย่างช่อดอก ยังไม่มีตลาดมารองรับ โดยเฉพาะเกษตรกรรายย่อยที่ต้องส่งช่อดอกทั้งหมดให้กับกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก และมองว่าการจำหน่ายใบหรือส่วนอื่น ๆ ของต้นกัญชา เป็นเพียงผลพลอยได้เท่านั้น

"เหมือนกับการปลูกข้าวเราต้องการข้าว เราปลูกกัญชา เราก็ต้องการช่อดอกกัญชา แน่นอนว่านี่เป็นเงื่อนไขของการปลูกที่ทางราชการที่กำหนดมาว่าจะต้องส่งมอบให้กับกรมการแพทย์แผนไทยฯ" เขาอธิบาย

นักธุรกิจและเกษตรกรรายนี้ประเมินว่า กัญชงสามารถทำตลาดเชิงพาณิชย์ได้กว้างกว่ากัญชา เพราะใครที่นำเข้าเมล็ดพันธุ์ได้ก็สามารถปลูกได้ ลงนามทำเกษตรพันธสัญญา (contract farming) ได้ ถึงแม้ว่าราคาต่อหน่วยจะน้อยกว่ากัญชา แต่ผลผลิตรวมถือว่าดีกว่า นอกจากนี้ยังมีโรงรับสกัดหลายแห่ง ทำให้เกษตรกรหลายรายหันมาให้ความสนใจกัญชงมากขึ้น

เสมาเองก็เตรียมพื้นที่ไว้ถึง 3 ไร่ ทั้งสำหรับการปลูกกัญชงและกัญชา

"ผมเองก็จะปลูกกัญชงเหมือนกัน ถึงแม้จะลงนามในบันทึกข้อตกลงความร่วมมือกับกรมการแพทย์แผนไทยฯ ไปแล้ว และกำลังทำโรงเรือนอยู่ พอทราบว่ามีบางอย่างที่ไม่ราบรื่นดีระหว่างการขออนุญาต (ปลูกกัญชา) ผมก็เลยจะไปปลูกกัญชงก่อน แต่ว่ากัญชายังไม่เลิก เพียงขอให้สถานการณ์ดีกว่าที่เป็น" เขาให้เหตุผล

นอกจากเกษตรกรแล้ว บริษัทยักษ์ใหญ่ของไทยหลายแห่งก็เริ่มขยับเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในอุตสาหกรรมกัญชงของไทย เนื่องจากยังมีอนาคตที่สดใส

ศูนย์วิจัยกรุงศรีออกงานวิจัยประมาณการณ์ เมื่อเดือน ก.ค. ที่ผ่านมาว่า อุตสาหกรรมกัญชงในไทยมีมูลค่าราว 600 ล้านบาทในปี 2564 แบ่งเป็นอุตสาหกรรมเครื่องดื่ม 280 ล้านบาท ตามมาด้วยผลิตภัณฑ์อาหารจากกัญชง 240 ล้านบาท ยาและอาหารเสริมจากกัญชง 50 ล้านบาท เครื่องแต่งกายที่ทำด้วยใยกัญชงอีก 30 ล้านบาท และส่วนที่เหลือเป็นผลิตภัณฑ์ดูแลส่วนบุคคล

นอกจากนี้ยังประเมินว่าผลิตภัณฑ์กัญชงไทยจะเติบโตอย่างมากในช่วง 5 ปีแรกหลังรัฐปลดล็อคการประกอบธุรกิจ โดยตลาดกัญชงไทยจะมีมูลค่าสูงถึง 15,770 ล้านบาทในสิ้นปี 2568 ด้วยอัตราการเติบโตเฉลี่ย 126% ต่อปี

สัญญาจากภูมิใจไทยกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริง

"ปลูกกัญชาขาย ได้กิโล (กรัม) ละ 7 หมื่น (บาท) ใช้รักษารักษามะเร็งได้อีก ไม่ดีตรงไหน ตัวอย่างก็มี แคลิฟอร์เนียโมเดลไง กัญชาไทย ปลูกได้เสรี พืชแก้จนของคนไทย นโยบายสร้างรายได้ให้ประชาชน" นี่คือส่วนหนึ่งของวลีในวิดีโอหาเสียงเลือกตั้งปี 2562 ของพรรคภูมิใจไทย

คำมั่นสัญญานี้มีต่อประชาชนทั้งก่อนการเลือกตั้งและต่อเนื่องมาหลังจากที่พรรคภูมิใจไทยได้ร่วมรัฐบาลคือผลักดันนโยบายกัญชาเสรีเพื่อให้พืชชนิดนี้เป็น "พืชแก้จน" อย่างเป็นรูปธรรม

"ยืนยันว่า เราต้องได้เห็นปลูกกัญชาบ้านละ 6 ต้นอย่างแน่นอน เพราะพรรครู้มาตลอดว่านโยบายนี้ทำให้พรรคได้รับโอกาสเข้ามาในสภาครั้งนี้ ถ้าทำไม่ได้ ก็ไม่มีพรรคภูมิใจไทยสมัยหน้า" อนุทินกล่าวไว้เมื่อวันที่ 10 ก.ค. 2562

หลังจากได้รับความไว้วางใจจาก พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ให้นั่งเป็นเจ้ากระทรวงสาธารณสุข อนุทินขับเคลื่อนนโยบายดังกล่าวผ่านหน่วยงานสำคัญของกระทรวงที่เขาคุมได้สำเร็จจนมีการออกประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่องระบุชื่อยาเสพติดให้โทษในประเภท 5 เพื่อปลดล็อกส่วนของกัญชาและกัญชงให้สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ โดยไม่จัดเป็นยาเสพติดได้สำเร็จและมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 15 ธ.ค. 2563

แต่ในความเป็นจริงก็คือ ประชาชนยังไม่สามารถ "ปลูกกัญชาบ้านละ 6 ต้น" อย่างที่อนุทินกล่าว เพราะติดที่เงื่อนไขที่ว่า ต้องรวมตัวกันเป็นวิสาหกิจชุมชนให้ได้เสียก่อนและยังคงต้องเผชิญกับอุปสรรคและข้อจำกัดนานับประการดังที่เกษตรกรและผู้ประกอบการกล่าวในข้างต้น

"หากถามผมว่า การปลูกกัญชาจะมีอนาคตไหม ผมบอกเลยว่ามี แต่ไม่ได้เรืองรองตามที่คาดหวังไว้ที่จะดึงเงินเข้าประเทศปีละหลายล้านล้านบาท ผมมองว่าการปลูกนี้ก็เพื่อเป็นพืชสมุนไพรชนิดหนึ่ง เหมือนกับฟ้าทะลายโจรเท่านั้น" รองประธานกลุ่มสหกรณ์เกษตรอินทรีย์ ต. เขาไม้แก้ว อ. กบินทร์บุรี จ. ปราจีนบุรี กล่าว

อนุทินชี้ นโยบายกัญชา เดินหน้าเป็นรูปธรรมแล้ว

ล่าสุดเฟซบุ๊กเพจ "สถาบันกัญชาทางการแพทย์" เผยแพร่คำให้สัมภาษณ์ของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข ซึ่งกล่าวภายหลังการตรวจเยี่ยมโครงการพัฒนาศูนย์เรียนรู้กัญชาทางการแพทย์ฯ เขตสุขภาพที่ 8 จ.บึงกาฬ วิสาหกิจชุมชน เกษตรอินทรีย์และแปรรูปสมุนไพร ต.โนนสมบูรณ์ อ.เมือง จ.บึงกาฬ เมื่อวันที่ 6 ต.ค. ที่ผ่านมาว่า นโยบายกัญชา เดินหน้าเป็นรูปธรรมแล้ว

อนุทินบอกว่า ขณะนี้มีวิสาหกิจชุมชนจำนวนมากทั่วประเทศ รวมตัวกันปลูกกัญเพื่อส่งสถานพยาบาลนำไปสกัดเป็นยารักษาโรค ประชาชนนิยมอย่างมาก ประเทศไทย มีคลินิกกัญชาหลายร้อยแห่งทั่วประเทศ มีผู้เข้าใช้บริการไม่ขาดสาย รู้สึกยินดี ที่คนไทยเปิดรับกัญชามากขึ้น

"เป้าหมายคือ ต้องให้กัญชาเป็นได้ทั้งพืชเศรษฐกิจ และยารักษาโรค ซึ่งเราเข้าใกล้เป้าหมายในทุกวัน ในเรื่องการสาธารณสุข สถานพยาบาลของกระทรวงสาธารณสุข และของหน่วยงานอื่นไปจนถึงเอกชน ได้ให้บริการตำรับยากัญชาแล้ว จากที่เมื่อก่อน เรื่องแบบนี้ไม่สามารถเกิดขึ้นได้ เช่นเดียวกับในแง่เศรษฐกิจ ที่ ร้านอาหาร ร้านเครื่องดื่ม ก็จำหน่ายผลิตภัณฑ์ ที่มีส่วนผสมของกัญชาแล้ว"

อนุทินยอมรับว่าขั้นตอนอาจจะวุ่นวายบ้าง แต่ขอให้เข้าใจว่า กัญชา ยังเป็นยาเสพติด และยังติดกฎหมายระหว่างประเทศ ตรงนี้ ต้องค่อยเป็น ค่อยไป และกำลังพยายาม หาช่องทางคลายล็อกการใช้กัญชา ให้มากกว่าที่เป็นอยู่ ให้ประชาชน ได้ประโยชน์สูงที่สุด

ในขณะเดียวกัน เขาบอกว่าพรรคภูมิใจไทย ก็กำลังผลักดันกฎหมายที่สำคัญ คือ พ.ร.บ. ยาเสพติดฉบับแก้ไข ไปจนถึงการกฎหมายการตั้งหน่วยงานกลาง ขึ้นมารวบรวมตัวเลขการผลิต และการใช้กัญชา เพื่อให้สอดรับกับความต้องการตามสัญญาระหว่างประเทศ ซึ่งกฎหมายเหล่านี้ เมื่อผ่านสภา นี่จะเป็นความคืบหน้าที่สำคัญของนโยบาย ประชาชนจะเข้าถึงกัญชาได้มากขึ้น พร้อมกับยอมรับว่าเรื่องกัญชามีข้อจำกัดมาก รู้ตั้งแต่ตอนหาเสียง