Dawa ambayo marubani hutumia ili wasilale wakiwa safarini

Uchovu wa marubani umeangaziwa wiki hii, baada ya marubani wawili wa ndege moja ya Indonesia kuripotiwa kulala wakiwa safarini.

Lakini wanajeshi wamekuwa wakikabiliana na tatizo hili kwa miongo kadhaa - na wana suluhisho la kushangaza.

Vidonge hivyo vya kuvutia viligunduliwa kwenye mfuko wa Wanazi. Ndege ilidunguliwa juu ya Uingereza katika shambulio wakati wa Vita vya Pili vya Dunia - pamoja na masalio yake ya methamphetamine. Wakati huo, hii ilikuwa ni chaguo kwa marubani waliochoka, inayojulikana kama "chumvi ya rubani".

Madawa yalisafirishwa mara moja kwa majaribio, na muda mfupi baadaye Waingereza walikuwa wakifanyia kazi toleo lao wenyewe.

Kichocheo kilichotolewa kilisambazwa sana, na kilichochea mamia ya misheni za usiku wa manane kote Ulaya. Lakini huu ulikuwa mwanzo tu.

Dawa inayohusiana nayo, dextroamphetamine, ilipata umaarufu tena wakati wa Vita vya Ghuba mwaka wa 1990-91, wakati ilichukuliwa na marubani wengi wa jeshi waliohusika katika mashambulizi ya awali ya mabomu dhidi ya vikosi vya Iraq nchini Kuwait.

Leo kidonge hiki bado kinatumiwa na marubani wa kijeshi wa Marekani. Wanaitumia kutatua shida sawa, uchovu unaoweza kuwaingia marubani wakati wa misheni ndefu na kuhatarisha usalama wao.

Lakini kuna tatizo. Amphetamines zinaweza kulevya sana - na hata katika miaka ya 1940 zilitumiwa vibaya sana. Kwa hiyo, katika miaka ya hivi karibuni, majeshi yamekuwa kwenye utafutaji wa chaguo jingine.

Kwa mfano modafinil, kichocheo kilichotengenezwa awali kwa ajili ya matibabu ya narcolepsy na usingizi wa mchana katika miaka ya 1970.

Haikuchukua muda mrefu kwa watu kugundua kwamba, wakati dawa inaweza kusaidia kuzuia watu kutoka usingizi, inaweza pia kuwa na madhara makubwa.

Dawa hii imeonyeshwa kuboresha upangaji, utambuzi wa muundo, na kumbukumbu ya kufanya kazi, na vile vile kuongeza utendaji wa jumla wa utambuzi, tahadhari na umakini katika hali za uchovu mwingi.

Modafinil ina madhara yake.Madhara yanaweza kujumuisha kutokwa na jasho, maumivu ya kichwa na hata ndoto.

Licha ya hatari hizi, katika hali fulani inaweza kuwa msaada kwa wale wanaohitaji kukaa macho. Katika utafiti mmoja wa mapema dawa hiyo iliwaweka watu macho kwa hadi saa 64 za shughuli, na athari zake zimelinganishwa na kunywa vikombe 20 vya kahawa. Inafanyaje kazi? Na kwa nini inatumika?

Kichocheo chenye nguvu

Katika ulimwengu wa marubani wa kivita, kuna aina mbili za madawa ya kulevya: dawa za kwenda na zisizo za kwenda.

Ya kwanza ni vichangamshi, na huongeza shughuli ya mfumo mkuu wa neva - sababu moja ya amfetamini wakati mwingine hujulikana kwa jina la mitaani "kasi".

Za pili ni vitu vya kufadhaisha, ambavyo hupunguza kasi ya upitishaji wa ujumbe kati ya ubongo na mwili.

Katika hali ambapo muda wa tahadhari na usingizi ni muhimu, vikosi vya hewa wakati mwingine hutumia dawa hizi ili kuamuru mwili kwa ushirikiano.

Kwa hakika, marubani waliotumia wamehusika katika mamia ya operesheni za kijeshi katika muongo mmoja uliopita pekee.

Wanaporuka angani, marubani wa ndege za kivita mara nyingi huwa na sekunde chache tu za kutazama mazingira yao na kuamua jinsi ya kukabiliana na vitisho, hivyo uchovu unaweza kuwa mbaya.

Lakini cha ajabu, safari za ndege nyingi zinazohusisha vita vikali au ujanja sio pekee ambapo marubani huwa na shida za usingizi - kwa kweli, safari za ndege za kuchosha huja na changamoto zao wenyewe.

Tatizo gumu

Bila shaka, kuna madhara makubwa ya kimaadili na kisheria yanayohusika katika kutoa vichocheo kama vile modafinil kwa wanajeshi. Je, nini kingetokea ikiwa mtu atakataa kutumia dawa inayoonekana kuwa muhimu kwa ajili ya mafanikio ya misheni?

Utafiti mmoja kuhusu changamoto zinazoweza kutokea za kuruhusu vichochezi katika jeshi la Canada unaonyesha ukinzani ufuatao: ingawa si halali kumlazimisha mtu kuchukua dawa nchini Canada, ni hitaji la kisheria kwa wanajeshi kufanya "kazi zozote ambazo watahitajika kufanya" wakati wowote, mchana au usiku. Ikiwa ilionekana kuwa muhimu kwa mtu kuchukua modafinil kwa sababu za uendeshaji, wanaweza kukataa, lakini hawana haki ya kushindwa kama matokeo. Na hatari inaweza kuwa kubwa: kulala kwenye ndege kunaweza kusababisha hasara kubwa, ikiwa ni pamoja kwa raia, pamoja na hasara ya ndege zinazogharimu makumi ya mamilioni na kushindwa kwa misheni muhimu.

Na modafinil sio dawa kamilifu. Kama dawa zote, inakuja na madhara, na haya yanaweza kuwa ya akili na kimwili. Tafiti nyingi zimegundua kuwa dawa hiyo inaweza kusababisha watu kujiamini kupita kiasi katika maamuzi yao - jambo ambalo linaweza kuwa hatari wakati wa kuruka kwa kasi ambayo inaweza kufikia kilomita 1,915 kwa saa kwa urahisi.

Na kama amfetamini, modafinil inaweza kulevya - ingawa haina nguvu zaidi. Pia inahusika na unyanyasaji. Dawa hiyo iligeuka kuwa dawa maarufu katika miaka ya 2000, iliyotumiwa na wanafunzi wanaotarajia kukesha usiku kucha ili kusoma, au wafanyikazi walio na wakati wakitarajia kusonga mbele.

Pendekezo tofauti sana

Lakini yote haya yanamaanisha nini kwa marubani wa kibiashara?

Ingawa urefu wa zamu zao mara nyingi hudhibitiwa zaidi kuliko ule wa marubani wa kijeshi, wanaweza kutumia saa 1,000 kila mwaka angani, wakijitahidi dhidi ya ukungu wa kudorora kwa ndege na uchovu mwingi. Utafiti mmoja wa 2023 wa marubani 6,900 wanaofanya kazi barani Ulaya uligundua kuwa asilimia 72.9 walihisi hawakuwa na pumziko la kutosha la kupona kati ya zamu - wakati robo tatu walikuwa na usingizi mdogo walipokuwa kazini mwezi uliopita.

Kwa maoni ya Wingelaar-Jagt, ingawa manufaa ya modafinil kwa marubani wa kijeshi yanaweza pia kutumika kwa usafiri wa anga wa kibiashara, bila shaka hawafai. "Naamini kwa usafiri wa anga ya kibiashara tunapaswa kuwa na mashaka juu ya kile tunachowauliza marubani wetu na jamii yetu. Je, ni kweli tunahitaji marubani wetu wa kibiashara kuruka usiku ili kutufikisha kwenye safari yetu ya jiji, au tunatakiwa kukubali hilo hata wanadamu wana mipaka yao na wanaheshimu hitaji la kulala?" anasema.

Badala yake, Wingelaar-Jagt anapendekeza kuwa modafinil inaweza kuwa na thamani fulani kwa taaluma nyingine zenye saa nyingi, kama vile huduma ya dharura au kuzima moto. "Kwa kazi hizo ni zaidi ya shaka kwamba wanahitaji kuwa na uwezo wa kufanya vyema hata katika nyakati ambazo tayari mtu amechoka," anasema.

Utafiti mmoja uligundua kuwa madaktari ambao walikuwa wamekesha usiku kucha walifanya vyema zaidi kwa kazi mbalimbali ambazo zinaweza kuwa muhimu kwa kazi zao wakati walikuwa wametumia modafinil - walikuwa na ufanisi zaidi katika kutatua matatizo yanayohusisha upangaji na kumbukumbu ya kufanya kazi. Hata hivyo, kama ilivyo kwa marubani wa kijeshi, kuna mikwaruzo ya kimaadili - hasa wasiwasi kwamba wataalamu wa matibabu wanaweza kulazimishwa kuzitumia.

Imetafsiriwa na Jason Nyakundi