Xog la yaab leh oo ku saabsan CIA-da Mareykanka

Hay'adda Dhexe ee Sirdoonka (CIA) waxaa la aasaasay sanadkii 1947 waana hay'ad ay leedahay dowladda Mareykanka.

CIA ayaa xog sirdoon ka uruurisa arrimaha caalamka iyo dalal gaar ah, taas oo lala wadaago madaxweynaha, Golaha Ammaanka Qaranka Mareykanka, iyo hay'ado kale. Xogtan sirdoon ayaa waxay gacan ka geysataa go'aannada ammaanka dalkaas.

Waxaa ka mid ah la dagaallanka argagixisada, ka hortagga horumarinta nukliyeerka iyo hubka aan ku jirin heshiiska Qaramada Midoobay, in dalka laga difaaco basaasiinta shisheeye iyo in lagu basaaso dalalka kale.

CIA wuxuu saldhiggeedu yahay gobolka Virginia ee dalka Mareykanka. William J. Burns ayaa haatan agaasime ka ah. Agaasimaha ayaa waxaa doorta madaxweyneyaasha Mareykanka, waxaana kaddib ansixiya Senate-ka. Agaasimaha CIA ayaa wuxuu warbixin siiyaa agaasimaha hay'adda sirdoonka qaranka.

Waa maxay qorshe maaliyadeedka CIA?

Gudaha Mareykanka, qorshaha sanadlaha ah ee Barnaamijka Sirdoonka Qaranka ayaa la meel mariyaa. Lacagta waxaa qeybsada 16 hay'ado sirdoon oo Mareykanka ah oo kala duwan. Waxaa ka mid ah CIA.

Sanadkii 2020, lacag dhan 762.7 bilyan ayaa loo qoondeeyay Barnaamijka Sirdoonka Qaranka.

Qorshe maaliyadeedkan kuma jiro Barnaamijka Sirdoonka Militariga. Lacag kale oo gaar ah ayaa loo qoondeeyaa, taas oo ah in ka badan 20 bilyan oo doollar sanadkii. Waxaa jira in ka badan 100 dal oo dunida ku yaalla oo dakhligooda sanadlaha ah uu ka yar yahay qorshe maaliyadeedka Barnaamijka Sirdoonka Qaranka ee Mareykanka.

Mareykanka weligiis muusan shaacin inta ay la ek tahay lacagta la siiyo mid walba oo hay'adaha sirdoonka ka tirsan.

Sanadkii 2013, wargeyska Washington Post ayaa soo xigtay Edward Snowden oo dhowr mar ka hadlay qorshe maaliyadeedka sirdoonka Mareykanka. Wargeyska ayaa sheegay in lacagta loo qoondeeyay sanadkii 2013 652.6 bilyan oo doollar. CIA keligeed waxay lacagtaas ku leedahay 2615.74000 oo doollarka Mareykanka ah.

Sida laga soo xigtay wargeyska, CIA ayaa ilaa shan bilyan oo doollar ku kharash gareysa basaasidda, iyadoo basaasiin kala duwan oo magacyo kale isticmaala ku leh adduunka.

Howlgallada aan la ogeyn ee CIA

Weerarkii dhiigga ugu badan uu ku daatay wuxuu dhacay 11-kii September, 2001. Dagaal-yahannadii weerarka soo qaaday ayaa labo diyaaradood oo rakaab ah oo Mareykanka laga leeyahay ku dul burburiyay Daarta Ganacsiga Adduunka ee ku taalla New York. Boqollaal qof ayaana ku dhintay weerarradaas.

Osama bin Laden, oo ahaa hoggaamiyihii ururka Al-Qaacida, ayaa waxaa ogaatay CIA kaddib weerarkaas. Mareykanka ayaana howlgal gaar ah oo ka dhacay Paksitan 2-dii May 2011 ku dilay Osama.

Hay'adda CIA ayaa door muhiim ah ka cayaartay arrimo badan oo ay ka mid tahay qabashadii Osama bin Laden iyo in xukunka laga tuuro dowlado badan.

Adeegsiga qoolley ee howlgallada sirta ah

In qoolley loo adeegsado farriimaha waa hannaan soo jiray kumannaan sano. Si kastaba, in loo adeegsado basaasnimo waxaa markii ugu horreysay la bilaabay Dagaalkii Koowaad ee Adduunka.

Qoolleyda ayaa la geeyay meelo xasaasi ah oo ka tirsanaa Midowgii Soofiyeetka waxaana loo tababaray inay si qarsoodi ah u qaadaan sawirro.

Howlgalka loo yaqaanno 'Takana' ayaa waxaa sidoo kale lagu tababaraa xayawaanno kale. Waxaa sidoo kale la ogaaday in CIA ay nibiri u tababartay in shey qaadkiisu yahay 40 garaam uu ka dusiyo daaqadda dhisme.

Xogta la helay laga soo bilaabo sanadihii 1960-meeyadii ayaa muujineysa in CIA ay sidoo kale hoombaro u adeegsatay inay u basaasto dekadaha dalal la;e. Hoombarada ayaa loo tababaray inay diyaaradaha cadowga ku weerarto Galbeedka Florida.

Waxaa intaa dheer, hoombarada ayaa loo tababaray inay nukliyeer ka baarto badda hoosteeda iyo hub kale.

CIA ayaa in ka badan 600,000 oo doollarka Mareykanka ah ku kharash gareysay saddex barnaamij tan iyo sanadkii 1967. Tan waxaa ka mid ah in hoombaro loo adeegsado basaas ahaan, sidoo kalena shimbiraha, eeyaha iyo mukulaal.

CIA waxaa lagu eedeeyay 'inay tacaddiyo kula kacaan' maxaabiista

Markii uu xilka hayay Madaxweyne George W. Bush, CIA waxaa lagu eedeeyay inay si xun ula dhaqmaan maxaabiista.

Warbixin uu soo saaray Senate-ka Mareykanka ayaa lagu sheegay in CIA ay adeegsan jireen xabsiyo qarsoodi ah si ay su'aalo u weydiiyaan maxaabiista.

Hannaankooda su'aalo weydiinta waxaa ka mid ahaa in maxaabiista la dhex geliyo biyo aad u qabow iyo in madaxa derbiga looga garaaco.

Warbixinta Senate-ka Mareykanka ayaa waxay ku saleysneyd baaritaan faahfaahsan oo lagu sameeyay CIA sanadkii 2009.

Sarkaal ayaa sheegay in dhammaanba warbixinnada muhiimka ah uu ka helay Abu Zubaydah, oo ahaa xubin looga shakisanaa Al-Qaacida kahor inta aan 83 jeer lagu quusin biyo qabow.