Sidee Istanbul uga badbaadday dhulgariirkii ku dhuftay ayadoo aysan cidina ku dhiman

Dhulgariirkii cabirkiisu ahaa 6.2 ee ka dhacay Badda Marmara 23-kii Abriil ayaan sababin burbur weyn ama khasaare nafeed oo ka dhacay Istanbul.

Sida ay muujinayso xogta rasmiga ah, 291 dhulgariir ayaa la diiwaan geliyey ka dib dhulgariirka ka dhacay Istanbul.

Wasiirka Deegaanka, Magaalooyinka iyo Isbadalka Cimilada Murat Kurum ayaa ku dhawaaqay in 1,399 farriimo ah laga helay dadka deggan Istanbul, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ iyo Yalova maalin kadib dhulgariirka.

Hay'adda ayaa sheegtay in 7 dhismo laga helay burbur yar.

Wasiirka caafimaadka Kemal Memişoğlu ayaa sheegay in aysan jirin dhaawac weyn ah oo ka dhashay dhulgariirka.

Memişoğlu, ayaa sheegay in dad ay ku dhaawacmay dhulgariirka ka dib intii ay cararayeen, kuwaasoo uu sheegay in isbitaallada lagu daweeyey, gaar ahaan dad gaaraya 60. Wasiirka ayaa intaa ku daray in aysan jirin wax khatar ah oo dhanka nolosha ah.

Dhimasho iyo burbur ayaa ka dhacay dhulgariir aad u baaxad weyn oo hore uga dhacay dalka Turkiga.

Haddaba sidee Istanbul iyo nawaaxigeeda uga badbaadeen dhul-gariirkii 23-kii April iyadoon wax khasaare nafeed ahi ka dhalan, isla markaana aanu noqon masiibo weyn?

Khubarada oo la hadlay laanta Turkishka ee BBC ayaa sheegay in wax ka badan hal qodob loo baahan yahay in la tixgeliyo si loo helo jawaabta su'aashan.

Isagoo la hadlayay laanta Turkishka ee BBC ayaa xubin ka tirsan Akadeemiyada Sayniska, ahna Injineer Cilmiga Jiyoolajiga Prof. Dr. Okan Tüysüz wuxuu sheegay in tan ugu horreysa ay tahay masaafada u dhexeysa xudunta dhulgariirka iyo magaalada.

Sida laga soo xigtay AFAD, dhulgariirka, oo ka dhacay qiyaastii 23 km u jirta Silivri, ayaa lahaa qoto dheer oo 7 km ah.

Tüysüz wuxuu yiri "marka aad ka sii fogaato xuddunta dhulgariirku waxaa sii yaraanaya sida uu kuu saameynayo: Ma jiraan lakabyo firfircoon oo gudaha Istanbul ah, lakabyada waxaa laga helaa badda Marmara".

Sida laga soo xigtay xogta ay bixiyey Tüysüz, qodobka labaad ee saameeya burburka suurtagalka ah waa xajmiga dhulgariirka iyo dhererka lakabyada dillaacay.

"6.2 waxaa loo tixgelin karaa baaxadda meelaha uusan ka jirin wax burbur ah marka loo eego xaaladaha caadiga ah, halkaasoo (saameynta burburka) ay hadda bilaabeyso" ayuu yiri.

Sida laga soo xigtay AFAD, dhulgariirka, oo ka dhacay qiyaastii 23 km u jirta Silivri, ayaa lahaa qoto dheer oo 7 km ah.

Tüysüz wuxuu yiri "marka aad ka sii fogaato xuddunta dhulgariirku waxaa sii yaraanaya sida uu kuu saameynayo: Ma jiraan lakabyo firfircoon oo gudaha Istanbul ah, lakabyada waxaa laga helaa badda Marmara".

Sida laga soo xigtay xogta ay bixiyey Tüysüz, qodobka labaad ee saameeya burburka suurtagalka ah waa xajmiga dhulgariirka iyo dhererka lakabyada dillaacay.

"6.2 waxaa loo tixgelin karaa baaxadda meelaha uusan ka jirin wax burbur ah marka loo eego xaaladaha caadiga ah, halkaasoo (saameynta burburka) ay hadda bilaabeyso" ayuu yiri.

Dhulgariirkii 23-kii Abriil wuxuu socday wadar ahaan 13 ilbiriqsi. Tüysüz waxa uu ku nuuxnuuxsaday in muddada dhulgariirku ay si toos ah ula siman tahay baaxaddiisa.

"Haddii dhulgariirku weyn yahay, inta badan wuxuu socdaa waqti dheer, dhulgariirkii ugu horreeyay ee Agoosto 17 iyo dhulgariirkii Febraayo 6 waxay socdeen wax ka badan hal daqiiqo".

Waxaa la sheegay in cabirka 6.2 uusan ahayn tijaabo lagu eegayo tayada dhismaha ee Istanbul.

"Waxaan u maleynayaa in xitaa dhulgariir yar ama dhexdhexaad ah oo kaliya 10 km uu qodan yahay lakabkiisa, kaas oo dhererkiisu dhan yahay 100 km uu dillaaco, dhismayaal badan ayaa waxyeelloobi doona," Cemal Gökce, oo xubin ka ah guddiga maamulka ee Hay'adda Dhulgariirka Turkiga, ayaa u sheegay BBC Turkish.

Gökçe ayaa ka digay in wararka waxyeelada ee ku saleysan warbixinada kaliya ay noqon karaan kuwo aan dhameystirneyn, iyo in qoysaska qaar laga yaabo inaysan soo sheegin waxyeelada inkastoo burburku jiro.

Khubarada ayaa aaminsan in halista dhulgariir cabirkiisu yahay 7 ama ka sareeya ka dhici kara Istanbul uu yahay mid weli suurtogal ah.

Marka loo eego wararka qiyaasta khasaaraha dhulgariirka ee suurtagalka ah ee Istanbul oo ay diyaarisay Dawladda Hoose ee Istanbul 2019, gaar ahaan haddii uu dhulgariir cabirkiisu yahay 7.5 ka dhaco magaalada, ku dhawaad 50 kun oo dhisme ayaa la fili karaa inuu soo gaaro burbur daran.

Waxaa lagu qiyaasaa in ku dhawaad 150 kun oo dhismo ay soo gaari doonaan burbur dhexdhexaad ah.

Isagoo la hadlayay BBC Turkish, Nusret Suna, oo ah Guddoomiyaha Guddiga Agaasimayaasha Midowga Rugaha Injineerrada iyo Injineerada Turkiga (TMMOB) ee Rugta Injineerada Madaniga ah, ayaa sidoo kale ku doodaya in xaaladda dhismayaasha marka la eego aan la damaanad qaadi karin inay dhulgariir ka badbaadayaan.

Suna ayaa sheegay in si dhismayaasha Istanbul loogu tixgeliyo inay yihiin kuwo ka bedqaba dhulgariir, loo baahan ayahay inay diyaar u ahaadaan xaaladaha dhulgariirka ee 7 iyo wixii ka sareeya.

Sida ay qabaan khubarada, arrin kale oo lagu go'aamiyo saameynta burburka dhulgariirka ayaa ah karaarka dhulgariirka.

Prof. Dr. Okan Tüysüz waxa uu ku qeexay karaarka inuu yahay "xoogga ay hirarka dhulgariirka u adeegsadaan dhismayaasha joog iyo gudub".

Sidaas awgeed, karaarka dhulgariirku wuxuu si toos ah ugu dhigan yahay baaxaddiisa iyo, inta badan, dhererka lakabka. Dhanka kale, kullamaa uu dhulka daciif yahay ayaa waxaa sii xoogaysanaya karaarka.

Tüysüz wuxuu sheegay in karaarka dhulgariirkii Abriil 23 lagu qiyaasay 0.2g.

Waxa uu ku nuuxnuuxsaday in tani ay tahay "mid aad u hooseysa" karaarka xaaladaha caadiga ah, "oo u dhiganta aagga dhulgariirka heerka saddexaad".

"karaarka la filayo ee Istanbul ee khariidadda khatarta dhulgariirka waa 0.6g, waxaana loo baahan yahay in dhismayaasha loo dhiso si waafaqsan" ayuu raaciyay.

Professorka oo xubin ka ah Guddiga Sayniska, ayaa qiyaasay in aysan suurtagal ahayn in aan la arkin burbur haddii dhulgariir leh karaar sare uu ka dhaco Istanbul.

Tüysüz wuxuu ku nuuxnuuxsaday in tobanaan kun oo dhismo ah ay halis ugu jiraan burbur xooggan.

"Dhulgariirkii wuu dhammaaday, waa inaan ka niyad jabin inaan dhulgariir dambe dhici doonin" ayuu ka digay.