Haweenka Kenyaanka ah ee go'aansaday inaysan carruur dhalin oo gebi ahaanna iska xiraya uur-qaadista

Intiiba ay Nelly Naisula Sironka xusuusan karto weligeed ma dooneyn caruur - hal go'aan oo aan laga laaban karinna gabadhan 28 jirka ah ee Kenya u dhalatay waxay ku hubisay inaysan weligeed uur qaadi doonin.

Bishii October ee lasoo dhaafay, waxay qaadday taallabada saxda ahayd ee ay ku maraysay nidaamka loo yaqaanno xiridda tuubbada - taas oo si kama dambeys ah u xirtay albaabka hooyonimada.

"Waxaan dareemayaa in aan xor ahay," gabadhan khabiirka ku ah horumarinta ururrada ayaa u sheegtay BBC, iyadoo intaa raacisay inay hubisay in mustaqbalkeedu uu hadda yahay mid iyada oo keligeed ah.

Qalliinku wuxuu ka hortagayaa uurka isagoo xiraya tuubooyinka ilmagaleenka haweeneyda, waxaana mararka qaarkood loo yaqaannaa "tubadaada oo la xiro".

Intii u dhaxaysay 2020 iyo 2023, ku dhowaad ​​16,000 oo haween ah oo ku nool dalkan Bariga Afrika ku yaalla ayaa la mariyey qalliinkan tubada lagu xirayo, sida ay sheegtay wasaaradda caafimaadka Kenya.

Ma cadda inta haweenkan ka mid ah oo aan horay carruur u yeelan.

Haddana Dr Nelly Bosire ayaa sheegeysa in noocyada haweenka doonaya in dhalmada laga xiro ee Kenya ay isbeddelayaan.

"Caadi ahaan, dadka ugu badan ee qalliinka dhalmo-xirista sameyn jiray waxay ahaayeen haween horay u lahaa caruur badan," ayay dhaqtaradda haweenka ee Nairobi fadhigeedu yahay u sheegtay BBC.

"Laakiin hadda, waxaan aragnaa haween badan oo caruur yar leh oo dooranaya nidaamka."

In qofka laga dhigo madhalays waxaa lagula talinayaa oo kaliya dumarka huba in aanay doonayn in ay mustaqbalka dhalaan carruur, maaddaama dib u celintu ay adag tahay.

"Dhaqaatiirtu sida caadiga ah ma dhiirrigeliyaan xiridda tubada sababtoo ah heerka guusha dib uga laabashada ayaa aad u liidata," ayay tiri Dr Bosire.

In kasta oo ay ka timid qoys ballaaran, Ms Sironka waxa ay sheegtay in aanay waligeed dareemin in lagu cadaadiyay in ay iskeed u sameysato qoys - in kasta oo xeerarka bulshada Kenya ay rajo ka qabaan in dumarku carruur dhalaan.

Waxay uga mahad naqeysaa aabbaheed mawqifkeeda sida uu ugu dhiirrigeliyay inay diiradda saarto waxbarashada - una jecleysiiyay wax akhrinta.

Buugaag ay qoreen qoraayaasha dumarka u dooda ee Maraykanka sida Toni Morrison, Angela Davis iyo bell hooks waxay ahaayeen kuwo sida waxyi ah.

"Waxaan la falgalay sheekooyinka nolosha haweenka ee aan haba yaraatee ka muuqan carruurta," ayay tiri Ms Sironka, oo hadda ah madaxa hawlgallada ee Feminists in Kenya, oo ah urur ka shaqeeya joojinta xadgudubyada jinsiga.

"Waxay i dareensiisay in noloshan oo kale ay suurtagal tahay."

Muddo sanado ah ayay ku fikiraysay in ay noqoto qof aan wax dhaleyn, laakiin waxa ay go'aansatay in ay ku dhaqaaqdo ka dib markii ay kaydisay lacagtii qalliinka oo ay heshay shaqo la isku hubo oo u saamaxday in ay fasax qaadato.

Isbitaal gaar loo leeyahay ayaa waxaa kaga baxday 30,000 oo shilinka Kenya ah una dhiganta (£190; $230).

Ms Sironka waxa ay dareentay in xuquuqda haweenka la baabi'inayo adduunka oo dhan - gaar ahaan markii haweenka Mareykanka ay waayeen xuquuqdii dastuuriga ahayd ee ilmo iska soo rididda 2022, taas oo sidoo kale saameyn ku yeelatay go'aankeeda.

Waxay gayeysiisay inay ka baqdo in xuquuqda haweeneydu ay ku maamusho jirkeeda ay meesha ka baxdo - iyo inay sameyso nidaamka inta ay weli awooddo.

"Afrika iyo Ameerika gudaheeda, waxaa kor u kacay faashiistaha iyo maamullada kali-taliska ah, tusaale fiican oo noocaas ah waa Kenya," ayay ku doodday.

Markii ay reerkeeda u sheegtay, kuma ay noqon wax la yaab leh, maaddaama ay weligeed aad u hadal haysay rabitaankeeda nolol xor ka ah carruur.

Iyo sida shukaansi iyo xiriirkana?

"Weli waan ka fakarayaa," ayay tiri iyada oo garbaheeda kor u qaadday oo shaki muujineysa.

Ms Sironka kaligeed kuma aha doorashada nolol xor ka ah caruur, taas oo caqabad ku ah filashada dhaqameed ee dumarnimada.

Guud ahaan baraha bulshada, waxaa jira kuwa si bareer ah uga hadlaya dookhooda ah in aysan carruur dhalin oo maraya qalliinka uur-qaadista looga xirayo.

Waxaa ka mid ah Muthoni Gitau, naqshadeeye iyo podcaster.

Waxay ku wadaagtay safarkeeda tubbo iska xiridda muuqaal 30-daqiiqo oo YouTube-ka ah bishii Maarso ee la soo dhaafay, iyadoo sharraxaysa go'aankeeda ah inay raacdo nidaamka.

"Waxaan u maleynayaa markii ugu horreysay abid ee aan sheego...in aanan rabin inaan caruur dhalo, waxaan jiray ilaa 10," ayay u sheegtay BBC.

Hooyadeed waqtigaas xaamilo culus ayay hayd, su'aal guud oo ku saabsan mustaqbalkeeda ayaa sheekada soo dhex gashay.

"Waxaan arkay lammaane suurtagal ah, waxaan arkay safar iyo dalxiis, weligay ma arag carruur," ayay tiri.

Sida Ms Sironka oo kale, go'aanka Ms Gitau waxaa gayeysiiyay xukun adag oo ah in ay ku noolaato nolosheeda iyada oo raaceysa shuruudaheeda.

Ka dib markii ay isku dayday kaniiniyada ka hortaga uurka, oo ay sheegtay in ay lalabbo ku dareentay, waxay raadisay xal waara.

Markii ugu horreysay ee ay u tagtay dhaqtar sababo la xiriira tubbo iska soo xiridda iyadoo 23 jir ah, waxay la kulantay iska caabin.

Waxaa la siiyay wax la u muuqday wacdi ku saabsan sida carruurtu u yihiin nimco xagga Eebbe ka timid.

"Wuxuu i weydiiyey, 'ka warran haddaan la kulmo qof caruur raba?'" ayay tiri.

Dhaqtarku wuxuu u muuqday mid tixgelin badan u haya "qof khayaali ah" halkii uu ka ahaan lahaa bukaanka dhabta ah ee hortiisa fadhiya, ayay tiri.

Ms Gitau ayaa sheegtay in diidmadu ay ahayd "mid qalbi-jab ah". Waxay ku qaadatay toban sano oo kale ka hor inta aan rabitaankeeda la aqbalin ugu dambeyntii.

Dr Bosire waxay ay tilmaantay in caqabad weyn oo ka jirta Kenya ay tahay in dhaqaatiirtu ay maskaxdooda beddelaan oo ay si dhab ah u qiimeeyaan xaqa bukaanku u leeyahay in uu go'aanno ka gaaro caafimaadkiis.

"Tani waxay ku xiran tahay dhaqankeenna, halkaasoo dadku ay aaminsan yihiin in aysan caadi ahayn in haweenku ay rabaan tubbo iska xiridda," ayay tiri.

Khabiir kale oo ku takhasusay cudurrada haweenka ee Kenya, Dr Kireki Omanwa, ayaa qiray in arrintu ay tahay arrin ay ka doodeen asxaabta iyo goobaha caafimaadka.

"Weli waa mid aan natiijo laga gaarin," ayuu u sheegay BBC.

Balse Ms Gitau kama aysan niyad jabin oo sanadkii hore waxay la xiriirtay dhaqtar kale - markan hay'ad aan dowli ahayn oo bixisa adeegyada qorsheynta qoyska.

Waxay ku hubaysanayd liis dheer oo ah sababaha taageeraya go'aankeeda waxayna ku faraxsanayd inay ogaatay inaysan jirin wax dib u laabasho ah: "Dhaqtarku aad buu u naxariis badnaa."

Iyada oo hadda keligeed nool, waxay si farxad leh ugu nooshahay go'aankeeda, taas oo ay dareemayso inay siinayso maamulka nolosheeda.

Gabadhan 34 jirka ah ayaa sidoo kale ku faraxsan falcelinta muuqaalkeeda - waxayna ku faraxsan tahay in aysan jirin dhaleeceyn weyn.

Waxay sheegtay in inta badan dadka online-ka ay ku farxeen, taasoo keentay in kalsoonideeda ay korto.

"Haweenku waxay wax ugu soo kordhin karaan adduunka siyaabo kale oo badan," ayay tiri.

"Ma aha in ay noqoto iyada oo loo marayo korinta bini'aadam dhan. Waan ka mahadcelinayaa inaan ku dhex noolaado jiil ay doorashadu tahay shay."