Gabadh uu dhalay madaxweyne hore oo wajaheysa eedeymo la xiriira argagixisannimo

Baal cusub oo ku saabsan sheekada Zuma ee muddada dheer Koonfur Afrika ayaa lagu wadaa in uu ku bilaabmo gabadha 43-jirka ah ee uu dhalay madaxweynihii hore oo lagu wado in toddobaadkan maxkamad la soo taago iyadoo loo haysto eedeymo la xiriira argagixisannimo.

Kiiskan oo la rumeysan yahay in uu yahya kii ugu horreeyay dalka, ayaa Duduzile Zuma-Sambudla lagu dacweynayaa wixii ay ku qortay baraha bulshada afar sano ka hor markii ay socdeen mudaaharaadyo ay dad badan ku dhinteen.

Sagaalka sano ee xukunkii madaxweynenimada Jacob Zuma, oo ay hareeyeen muranno, ayaa soo afjarmay 2018-kii iyadoo ay jiraan eedeymo badan oo musuqmaasuq ah - dhamaantood waa la beeniyay.

Kadib 2021 waxa lagu xiray inuu ku guul darraystay inuu ka soo muuqdo baaritaan musuqmaasuq, oo kiciyay mudaaharaadyo iyo dhacdooyinkii ugu xumaa ee rabshadaha dhacay tan iyo ka hor billowgii dimoqraaddiyadda 1994.

Toddobaad fowdo ka jirtay gobollada KwaZulu-Natal iyo Gauteng, oo ay ku jiraan bililiqo iyo gubid guryo, ayaa galaaftay ugu yaraan 300 oo qof waxaana ay sababtay khasaare lagu qiyaasay $2.8bn (£2.2bn).

Dacwad oogayaasha ayaa ku eedeeyay Zuma-Sambudla inay kaalin dhexe ka qaadatay kicinta arrintan.

Maxkamadeyntan gaarka ah ayaa fursad u noqon doonta kooxda sharciga ee gobolka si ay u caddeeyaan kartidooda si guul leh taasoo ku aaddan dacwad qaadista kiisaska la xiriira qalalaasaha 2021, laakiin gabadha eedeysanaha ah waxay u aragtaa isku day lagu xallinayo dhibcooyinka siyaasadeed ee aabbaheed.

Hadda waa hoggaamiye mucaarad ah ka dib markii ay ka tagtay xisbiga African National Congress (ANC) kuna biirtay xisbi ay iska soo horjeedaan oo lagu magacaabo uMkhonto weSizwe (MK).

Sanadihii la soo dhaafay Zuma-Sambudla waxa ay ku caan baxday inay tahay taageeraha ugu adag ee madaxweynihii hore ee sida joogtada ah garabkiisa looga arki jiray. Waxay kaloo noqotay xildhibaan MK ka tirsan.

Sanadkii 2021, way ka carootay xariggiisa, waxaanay soo bandhigtay sawirro laga soo qaaday bililiqada dhacday. Eedeynta ayaa ah in kuwani ay ammaaneen waxa dhacay ayna ku dhiirri galiyeen guutadeeda taageerayaasha baraha bulshada ee gaaraya ilaa 100,000 xilligaas, si ay u sii wadaan qaska.

Zuma-Sambudla ayaa lagu eedeeyay kicinta in la sameeyo falal argagixisannimo iyadoo la raacayo Ilaalinta Dimuqraadiyadda Dastuuriga ah ee ka dhanka ah Argagaxisada iyo Sharciga Hawlaha La Xiriira. Waxaa sidoo kale lagu eedeeyay kicinta rabshado dadweyne.

Way diidday eedeymaha, iyadoo qareenkeeda uu ku tilmaamay kiiska gobolka mid " daciif ah". Waxay adeegsatay dhagaysi habraac ah ka hor maxkamadaynta si ay feker uga sii qaadato, iyada oo xiran shaar si la yaab leh loogu suntay kelmadda ah "Argagixisada Casriga ah".

Dhowr iyo toban qoraal oo laga soo bilaabo July 2021 oo lagu daabacay barta markaas loo yaqaannay Twitter ayaa xuddunta u ah kiiska gobolka ee iyada ka dhanka ah.

Mid ka mid ah barteeda Twitter-ka, ayay ku wadaagtay filim uu ka mid yahay gaadiid xamuul oo gubanaya oo dul saaran baabuur lagu toogtay Mooi Plaza, oo u dhow mid ka mid ah magaalooyinka KwaZulu-Natal ee ay sida aadka ah rabshaduhu u saameeyeen. Iyada oo adeegsaneysa hashtag #FreeJacobZuma waxay ku qortay: "Mooi Plaza…Waan ku aragnaa!!! Amandla", oo ay la socoto saddex emojis gacan feer u duuban tahay.

"Amandla" waxaa loola jeedaa awoodda luqadda Zulu waxayna ahayd halkudhig caan ah oo ay adeegsan jireen dhaqdhaqaaqa iska caabbinta ee ka soo horjeeda xukunka midab-takoorka caddaanka ah ee tirada yar.

Bog kale oo ay ku leedahay Twitter-ka ayay ku wadaagtay boorar ay ku baaqayso "xiridda" KwaZulu-Natal oo ay ku jiraan "wadooyinka, warshadaha, dukaamada [iyo] dawladda" ilaa madaxweynihii hore la sii daayo.

Waxaa kale oo ay ku soo dartay ereyga Zulu ee "azishe" oo micnihiisu yahay "ha gubato" laakiin afka gudaha amaba dhalinyarada wuxuu la micno noqon karaa "ha bilowdo" ama "ha sii socoto".

Xildhibaanaddu waxay ku dhalatay kuna soo barbaartay dalka Mozambique, halkaasoo aabbaheed uu musaafuris ugu noolaa ka dib muddo toban sano ah oo uu maxbuus siyaasadeed ugu maqnaa dalka Koonfur Afrika. Waxay la kortay walaalkeed mataanaha la ah ee Duduzane waxayna ahayd mid ka mid ah shanta carruur ah ee Zuma ay u dhashay xaaskiisa saddexaad ee Kate Mantsho - oo iyadu is dishay sannadkii 2000.

Duduzile iyo Duduzane ayaa la oran karaa waa kuwa ugu caansan ee ka midka ah 20-ka carruur ee Zuma lagu xamanayo inuu ka dhalay dhowr xaas iyo lammaane hore.

Muddo dhowr sano ah, waxay ahayd Duduzane tan inta badan qabsatay warbaahinta ka dib markii uu soo baxay xiriir uu la lahaa qoyska Gupta ee muranka dhaliyay horraantii 2010-meeyadii.

Qoyskaasi ayaa xuddun u ahaa eedeymaha musuqmaasuqa ee hareeyay madaxtinnimada Zuma. Gupta iyo Zuma way diideen inay wax khalad ah sameeyeen.

Marka laga reebo arooskeedii wacnaa ee ay la gashay ganacsade Lonwabo Sambudla oo dhacay 2011-kii, oo loogu magacdaray arooskii sanadka ee xilligaas, Zuma-Sambudla ayaa indhaha bulshada ka qarisay. Waxay inta badan diiradda saartay sidii ay u korin lahayd labadeeda gabdhood iyo inay noqoto xaasle guri joog ah, sida ay u sheegtay mareegaha wararka ee Koonfur Afrika ee Daily Maverick.

Waxay kala tageen ninkeeda sanadkii 2017.

Waxay ahayd waqtigaas markii inta badan lagu arkayay aabbaheed dhinaciisa mar kasta oo uu ka soo muuqdo fagaare, ama maxkamad ama dhacdooyin siyaasadeed - taas oo keentay in diiradda ay iyada saarmaan.

Zuma-Sambudla waxa ay taageertay aabbaheed markii uu ku biiray xisbiga MK. In kasta oo ay ku cusub tahay siyaasadda, haddana waxa ay hadda kursi ku leedahay baarlamaanka, ka dib doorashadii guud ee sannadkii hore, waana qof miisaan ku dhex leh xisbiga inkasta oo aanay wax xil ah ka haynin.

Waxaa sidoo kale loo magacaabay Baarlamaanka Pan-African ee Midowga Afrika.

Marka laga soo tago qoraalkeeda Twitter-ka ee muranka dhaliyay sanadkii 2021, Zuma-Sambudla waxa ay noqotay qof karti u leh adeegsiga akoonnada warbaahinta bulshada si ay u muujiso hab-nololeedkeeda habaysan ee jir dhiska, u iftiimiso nolosheeda gaarka ah oo ay mararka qaar la hadasho dadka ka soo horjeeda siyaasadda.

Magaceeda caanka ka dhex ah dadwaynaha ayaa hadda ka dhigaya kiiska iyada ka dhanka ah "mid aad loo siyaasadeeyey oo leh dano bulsho oo xooggan", Willem Els, oo ka tirsan machadka daraasaadka amniga, ayaa sidaa u sheegay BBC.

Aqoonyahanka cilmiga siyaasadda Prof Bheki Mngomezulu ayaa aaminsan in kiisku yahay mid siyaasadaysan iyo "hab lagula dagaallamayo aabbaheed".

"Haddii aysan ahayn inanta madaxweynihii hore, waxay u badan tahay in eedeymahan la joojin lahaa waqti hore," ayuu ku dooday.

Labada khabiir ayaa sidoo kale su'aal galiyay dib u dhaca dacwaddeeda.

Sheekooyin dheeraad ah oo Koofur Afrika ku saabsan: