මහර බන්ධනාගාරය: 'උද්ඝෝෂණය හටගත්තේ වැලිකඩ සිට කොරෝනා රෝගීන් ගෙන ඒම නිසා' - ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිසම

මහර බන්ධනාගාරයේ උද්ඝෝෂණය හටගත්තේ කොරෝනාවෛරසය ආසාදිත රැඳවියන් පිරිසක් වැලිකඩ බන්ධනාගාරයේ සිට මහර බන්ධනාගාරයට මාරුකිරීම හේතුවෙන් බව ජාතික මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව පවසයි.

සිරකරු උද්ඝෝෂණය සහ ඉන් අනතුරුව හටගත් ගැටුමට ප්‍රධාන වශයෙන්ම එහි පැවති තදබදය ඇතුළු කරුණු තුනක් හේතු වී තිබෙන බව ද කොමිසමේ මූලික නිගමනය වී තිබේ.

ගැටුම පිළිබඳ පරීක්ෂණ පැවැත්වීම පිණිස මානව හිමිකම් කොමිසම නොවැම්බර් 30 සහ දෙසැම්බර් 01 යන දිනවල එහි ගොස් තිබේ.

"අපි එතැනට යන කොටත් එතැන කිසිම පිළිවෙලක්, 'සිස්ටම්' එකක්, තිබුණේ නෑ. එතැන දේවල් සිද්ද වෙන්නේ කොහොමද?, තීන්දු ගන්නේ කවුද? කියල කිසිම පිළිවෙලක් තිබුණේ නෑ," මානව හිමිකම් කොමිසමේ කොමසාරිස් රමණී මුත්තෙට්ටුවේගම බීබීසී සිංහල සේවය සමඟ කියා සිටියාය.

"ඇත්තටම එතැන තිබුණේ 'පිස්සිගේ පලා මල්ලක්' වගෙයි."

මේ අතර පසුගිය සෙනසුරාදා උතුරු කොළඹ මහ රෝහලේ අධ්‍යක්ෂ, වෛද්‍ය ෂෙල්ටන් පෙරේරා වෙත ලිපියක් යොමු කරන කොමසාරිස්වරිය, ගැටුමේ දී මරා දමන ලද රැඳවියන් 11 දෙනා සම්බන්ධ පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ නිමාවන තුරු ඔවුන්ගේ සිරුරු ආදාහනය නොකරන ලෙස දැනුම් දී තිබිණ.

"මොකද? ඒ මළ සිරුරු 11 තමා සාක්කියට තියෙන්නේ," කොමසාරිස් රමණී මුත්තෙට්ටුවේගම කියා සිටියාය.

ඔවුන්ගෙන් 8 දෙනෙකුට කොරෝනා වෛරසය ආසාදනය වී තිබුණ බව මාධ්‍ය වාර්තා මගින් දැකගන්නට ලැබුන බව සිය ලිපියේ සඳහන් කරන කොමසාරිස්වරිය වැඩිදුරටත් පවසන්නේ, සෞඛ්‍යාරක්ෂිත ක්‍රම අනුගමනය කරමින් වෝහාරික පරීක්ෂණ සඳහා එම සිරුරු පරීක්ෂා කිරීමට ද හැකි සෑම අවස්ථාවකම අවසර දිය යුතු බවය.

පොලිස්පති චන්දන වික්‍රමරත්න, බන්ධනාගාර කොමසාරි ජනරාල් තුෂාර උපුල්දෙණිය, කැළණිය විශ්විද්‍යාලයේ වෝහාරික වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය අනුරුද්ධි එදිරිසිංහ සහ උතුරු කොළඹ මහා රෝහලේ විශේෂඥ අධිකරණ වෛද්‍ය නිලධාරී හඳුන් සී විජේවර්ධන වෙත ද එම ලිපියේ පිටපත් යොමුකර තිබුණි.

මරා දැමුණු රැඳවියන්ගේ සිරුරු පුළුස්සා දැමීමේ සූදානමට එරෙහිව සිරකරු අයිතිවාසිකම් සුරැකීමේ කමිටුව ඉදිරිපත් කළ මෝසමක් විමසා බැලීමට අධිකරණය තීන්දු කර ඇතැයි ද මාධ්‍ය වාර්තාවල දැක්වේ.

පරීක්ෂණ පැවැත්වීම පිණිස තමන් එහි ගිය අවස්ථාවේ මුලින් ව්‍යාකූල තත්වයක් පැවතිය ද පසුව රිමාන්ඩ් රැඳවියන් විසින් කොමිසම වෙත සිය අදහස් ඉදිරිපත් කිරීම පිණිස 12 දෙනෙකු තෝරාගත් බව කොමසාරිස් රමණී මුත්තෙට්ටුවේගම බීබීසී සිංහල සේවය සමඟ කියා සිටියාය.

"ඒගොල්ල හැමෝම එක හඬින් කීවේ, අපිව මෙහාට ගෙනාපු එක වැරදියි, අනික අපට ඇප දෙන්නේ නැති එක වැරදියි කියල."

ගැටුමට හේතු මොනවාද?

කොමසාරිස්වරිය පවසන පරිදි,

රැඳවියන් 11 දෙනෙකුවත් මරා දමමින් මහර බන්ධනාගාරයේ හටගත් ගැටුමට හේතු වූ ප්‍රධාන කරුණු බව ඒ සම්බන්ධයෙන් ජාතික මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව විසින් පවත්වන ලද පරීක්ෂණයේ මූලික නිගමනය වී තිබේ.

"වෙලා තියෙන්නේ කොරෝනා ප්‍රශ්නේ නිසා බන්ධනාගාර බලධාරීන් මේක ගැන ඩීල් කරන්න බයෙන් හිටියේ," කොමසාරිස්වරිය සඳහන් කළාය.

ගැටුම් වැළැක්වීම පිණිස නිර්දේශ

නොවැම්බර් 29 දින හටගත් ගැටුම පිළිබඳව නොවැම්බර් 30 සහ දෙසැම්බර් 01 යන දිනවල මානව හිමිකම් කොමිසම එහි ගොස් කරන ලද විමසීම්වලින් අනතුරුව මූලික වාර්තාවක් නිකුත් කර තිබේ.

මහර බන්ධනාගාරය ඇතුළු බන්ධනාගාරවල තදබදය අඩු කිරීමට වහාම පියවර ගත යුතු බව එම වාර්තාවේ දැක්වෙන එක් ප්‍රධාන නිර්දේශයකි.

මානව හිමිකම් කොමිසමේ අනෙක් නිර්දේශ අතර වේ.

'මෙච්චර තදබදයක් කොහෙවත් දැකල නෑ'

"අනිත් සේරම පැත්තකට දැම්මත්, දැරිය නොහැකි මට්ටමේ සංඛ්‍යාවක් රඳවා තැබීම (overcrowding) ලොකුම ප්‍රශ්නයක්. මම කොයි තරම් ඔය වගේ තැන්වලට ගිහින් තියෙනවද ඒත් මෙච්චර තදබදයක් කොහෙවත් දැකල නෑ," රමණී මුත්තෙට්ටුවේගම කියා සිටියාය.

"මහර රිමාන්ඩ් එකේ සිරකරු ධාරිතාව (capacitiy) 1000 යි, හැබැයි එතැන 2500 ක් ඉන්නවා. අනික මේ කෝවිඩ් කාලේ."

කොමසාරිස්වරිය පවසන්නේ, මානව හිමිකම් කොමිසම සහ ක්‍රියාධරයන් විසින් කරන ලද ඉල්ලීම් සලකා බලා කෝවිඩ් වසංගතය හේතුවෙන් අප්‍රේල් මාසය අවසන් වනවිට බන්ධනාගාර ජනගහනය 30% කින් අඩු කිරීමට ආණ්ඩුව කටයුතු කළ නමුත්, සැප්තැම්බර් මාසය වනවිට යළිත් එම තීන්දුව වෙනස් කළ බවය.

"බන්ධනාගාර බලධාරීන් කෙලින්ම කිවුව - 'ඉන්න අයට PCR කරන්නෙත් නෑ, ඇතුළට එන අයට පීසීආර් කළෙත් නෑ' - කියලා."

'කුළුණුවල සිට වෙඩි තැබුවාද'

ගැටුම අවස්ථාවේ සිදු වූ බව පැවසෙන තවත් බරපතල කරුණක් පිළිබඳව කොමසාරිස්වරිය අවධානය පළ කරන්නීය.

"සමහර රැඳවියන් සඳහන් කළා සමහර ටවර්වල (මුර කුළුණුවල) ඉඳල වෙඩි තිබ්බා කියල. අපි තාම දන්නේ නෑ ඒක ඇත්තද? කියල ඒ නිසා පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණ වාර්තාව එනතුරු බලාගෙන ඉන්නේ," රමණී මුත්තෙට්ටුවේගම සඳහන් කළාය.

"එහෙම කළා නම් ජීව උණ්ඩවලින් මිනිස්සුන්ට වෙඩි තියපු එක වැරදියි. ඒක අවම බලය නෙමෙයි."

බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ මානව හිමිකම්

මේ ගැටුමේදී රැඳවියන්ගේ හිමිකම් සම්බන්ධයෙන් බොහෝ දෙනාගේ අවධානයට යොමු වුව ද බන්ධානාගාර නිලධාරීන්ගේ මානව හිමිකම් ගැන වැඩි අවධානයක් යොමු වී නොමැති බවත් මානව හිමිකම් කොමිසම පෙන්වා දෙයි.

"මේකත් හරිම වැදගත්. බන්ධනගාර අධිකාරීවරයා සඳහන් කළා - 'වැලිකඩින් රැඳවියන් 120 ක් අරගෙන එන්න එපා' - කියල දනුම්දුන් බව.''

"- 'ඇයි අපි ගැන හිතන්නේ නැත්තේ, මගේ නිලධාරීන්ගේ ජීවිතත් අවදානමේ. එයාලටත් දැන් කොරෝනා හැදිල' - කියල බන්ධනාගාර අධිකාරීවරයා කිවුව," රමණී මුත්තෙටුවේගම සඳහන් කළාය.

"ගොඩක් බන්ධනාගාර නිලධාරීන් හරිම තරහින් ඉන්නේ ... 'ටෙස්ට් කරන්න දෙන්නේ නෑ. මේ මිනිස්සුන්ට ඇප දෙන්නේ නෑ' කියල එයාල කියනවා."

මහර බන්ධනාගාරයේ සිටි ඇතැම් රැඳවියන්ට පහසුවෙන්ම ඇප දිය හැකිව තිබුණ බවත් කොමසාරිස්වරිය සඳහන් කළාය.

මව්වරුන්ගේ විලාපය

ගැටුමෙන් අනතුරුව රැඳවියන්ගේ මවුවරුන් ඇතුළු ඥාතීන් මහර බන්ධනාගාරය වෙත පැමිණ වැළපුන ආකාරය සිහිපත් කරන ප්‍රගතිශීලී කාන්තා එකමුතුවේ නීතිඥ නිරූපා සේරසිංහ, "රැඳවියන්ගේ ජීවිතය ඉල්ලලා කාකි ඇඳුම් ගාව කකුල් දෙක අල්ලලා වඳින අම්මලා දැක්ක මේ රටේ ජනතාව කිවුවේ එහෙම පුත්තු හදපු අම්මලාට ඔහොම වෙලා මදි - ඒ අම්මලාටත් වෙඩි තියන්න ඕන කියල," යනුවෙන් කියා සිටියාය.

"අන්න එහෙම තැනකට මේ රටේ ජනතාව ගෙනිච්චේ මේ රටේ දේශපාලකයා," යනුවෙන්ද නීතිඥ නිරූපා සේරසිංහ කියා සිටියාය.

ගැටුම අවස්ථාවේ මතු වූ ඒ තත්වය ගැන අදහස් දක්වමින් රමණී මුත්තෙටුවේගම පවසන්නේ, "පවුල් දන්නේ නෑ කාටද අසනීප?, කවුද මැරුණේ? කියල. කිසිම දෙයක් දන්නේ නෑ."

"මේ මිනිසුන්ට හිතක් පපුවක් නැද්ද ? තමන්ගේ දෙමව්පියන් මතක් වෙන්නේ නැද්ද?," යනුවෙන් ද ඇය ප්‍රශ්න කරන්නීය.

වගකීම කාගේද?

මේ අතර සිරකරුවන් මරා දැමීමට විරෝධය පාමින් සිරකරු අයිතිවාසිකම් සුරැකීමේ කමිටුව විසින් වැලිකඩ බන්ධනාගාරය ඉදිරිපස පැවැත්වීමට සැලසුම් කළ උද්ඝෝෂණයක් පොලිසිය විසින් වලක්වනු ලැබ තිබේ.

ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී සුනන්ද දේශප්‍රියගේ 'ට්විටර්' පණිවුඩයක දැක්වෙන්නේ ඒ සඳහා පොලිසිය මහේස්ත්‍රාත් නියෝගයක් ලබාගෙන ඇති බවය.

බන්ධනාගාර තුළ කෝවිඩ් 19 රෝගය පැතිරයාම වැළැක්වීම පිණිස පියවර ගන්නා මෙන් මාර්තු 16 වෙනිදා සිට තමන් ආණ්ඩුවෙන් ඉල්ලා සිටි නමුත්, රජයෙන් එයට කිසිදු සාධනීය ප්‍රතිචාරයක් ලැබී නැතිබව 'සිරකරු අයිතිවාසිකම් සුරැකීමේ කමිටුවේ' සභාපති නීතිඥ සේනක පෙරේරා බීබීසී සිංහල සේවයට පැවසීය.

බන්ධනාගාරයේ හෝ රජයේ වෙනත් ආයතනයක අත්අඩංගුවේ පසුවන ඕනෑම පුද්ගලයකුගේ ආරක්ෂාව සහතික කිරීම ආණ්ඩුවේ වගකීමක් බවත් කමිටුව අවධාරණය කරයි.

මේ අතර 'සමබිම' පුවත්පතට ලිපියක් සපයමින් මාධ්‍යවේදිනී ජයනි අබේසේකර පවසන්නේ, දෙවැනි කෝවිඩ් රැල්ල පැතිරීම පාලනය කිරීමට නොහැකිවීම වටහාගත හැකි වුවත්, "රජයේ සම්පූර්ණ පාලනය යටතේ පවතින බන්ධනාගාර ආශ්‍රිතව කෝවිඩ් පැතිරීම පාලනය කර ගැනීමට නොහැකි වීමත් සිය සෞඛ්‍යාරක්ෂාව ඉල්ලා සිටි රැඳවියන් ඝාතනය කිරීමක් දක්වා වන තැනකට එය තල්ලු වීමත් සම්බන්ධයෙන් රජයට සහ බන්ධනාගාර බලධාරීන්ට සරල පිළිතුරක් නැති බව අවධාරණය කළ යුතුය," යනුවෙනි.

මනෝ සමාජයීය සහයෝගයක්

බීබීසී සිංහල සේවය සමඟ වැඩිදුරටත් කරුණු දැක්වූ මානව හිමිකම් කොමිසමේ කොමසාරිස් රමණී මුත්තෙට්ටුවේගම, ගැටුම හේතුවෙන් දැඩි මානසික කම්පනයකට මුහුණ දී සිටින බව දක්නට ලැබෙන රැඳවියන්ගේ මෙන්ම බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ ද මානසික සෞඛ්‍යාරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් පියවර ගැනීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කළාය.

"ඇතැමුන් හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතා ගැන සඳහන් කළ අතර, ගැටුමේ දී හටගත් තුවාල ගැන තව සමහරුන් සඳහන් කළ," බව මානව හිමිකම් කොමිසම නිකුත් කළ මූලික වාර්තාවේ දැක්වේ.

"ගැටුමේ දී මියගිය 'සහෝදරයන්' ගැන අදහස් දක්වන්න සිරකරුවන්ට අපහසු වුනා. මේ ගැටුමේ දිගු කාලීන බලපෑම අවප්‍රමාණ කිරීමට නම් ඔවුන්ට මනෝ සමාජයීය සහයෝගයක් (psycho social support) ලබාදීම අත්‍යවශ්‍ය වේ," යනුවෙන් ද වාර්තාවේ දැක්වේ.

මහර බන්ධනාගාරයේ ගැටුම සම්බන්ධයෙන් නිවේදනයක් නිකුත් කරන විනිසුරුවන් නියෝජනය කරන ජාත්‍යන්තර කොමිසම (ICJ) ඒ සම්බන්ධයෙන් පූර්ණ, ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කර තිබිණ.

කෝවිඩ්-19 රෝගය වැළඳීම හේතුවෙන් ජීවිතය අහිමිවීමේ අවදානමට මුහුණ දී සිටින රැඳවියන් මෙන්ම සුළු වැරදි වෙනුවෙන් දඬුවම් ලබමින් සිටින සිරකරුවන් නිදහස් කිරීමට පියවර ගන්නා ලෙස ද ICJ සංවිධානය ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුවෙන් ඉල්ලා සිටියි.

ඒ පිළිබඳව නොවැම්බර් 30 වෙනි දින පාර්ලිමේන්තුවේ දී අදහස් දක්වමින් බන්ධනාගාර ප්‍රතිසංස්කරණ රාජ්‍ය ඇමතිනී, වෛද්‍ය සුදර්ශනී ප්‍රනාන්දුපුල්ලේ කියා සිටියේ, බන්ධනාගාරවල තදබදය අඩු කිරීමට ආණ්ඩුව දැනටමත් පියවර ගෙන තිබෙන බවය.

කොරෝනාවෛරසය ආසාදිත සිරකරුවන් වැලිකන්ද රෝහලට ඇතුළත් කොට තිබෙන බව කියා සිටි රාජ්‍ය ඇමතිනිය, කෝවිඩ් ආසාදිත සියලු සිරකාරියන් කන්දකාඩු පුනරුත්තාපන කඳවුර වෙත යොමුකරන ලද බවත් සඳහන් කළාය. ඇමතිනිය වැඩිදුරටත් කියා සිටියේ, මත්ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ සුලු වැරදි සඳහා අත්අඩංගුවට ගනු ලැබූ පුද්ගලයන්ට ඇප ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙලක්ද ක්‍රියාවට නගා ඇති බවය.

කියවන්න: