08/01/2023

Dohajydh da, ha Bledhen Nowydh da. Dynnargh dhe dhyllans a’n seythen ma ‘An Nowodhow’ war BBC Radyo Kernow.

*

Ni a dhalleth an seythen ma gans posow owth enebi gonisyow Gwaluster ha Goredhom yn Kernow.

Asrannow Gwaluster ha Goredhom y’n Soth West re beu yn-dann “bosow digrysadow”, herwydh chifys yeghes.

Klavji Kernow Riel yn Truru re beu owth oberi orth nivel hwarvedhyans troboyntel a-dhia an ugensves a vis Kevardhu.

Konygyon vedhegel re warnyas posow war wonisyow yeghes dhe vos gwaytys dhe wethhe yn mis Genver, dres “an kalessa gwav bythkweth”.

Doktour James Gagg, kaderyer soth west a’n Kollji Riel a Vedhegieth Goredhom, a leveris bos shyndys yeghes a’n dus neb usi ow kwaytya klavkerri hag a’n re na gans edhom bos amyttys dhe glavji.

Doktour Gagg a leveris y kewsis ev dhe baravedhegyon neb re dhrehedhsa gwelyow ha kavos godhevysi neb re “varwsa seulabrys”.

Ev a leveris bos gwaytys y hwra an studh gwethhe y’n seythennyow ha misyow a dheu.”

Doktour Toby Slade, kussulyer asran goredhom ha kes-kevarwodher medhegel rag gwith yniadow yn Klavji Kernow Riel, a leveris: “an gwav ma re beu an kalessa bythkweth, ha henn yw savon pur ughel.”

Ev a leveris bos peryl kressys a dhregyn dhe wodhevysi neb yw dyghtys yn asrannow hag yw leun a dus.

Ev a geworras, “ni a assay gul puptra a yllyn yn asrann rag may fo henna lehes, mes ni a wor an posow ma dhe nasya gwith godhevysi.”

Marie Grubb, dhyworth Ponswad, ha dew vloodh ha peswar ugens hy oos, a waytyas unnek our warn ugens rag klavkarr wosa hi dhe godha war leur hy hegin ha terri hy felvys.

Hi a leveris “nerth bodh” dh’y gweres hi der an termyn mayth esa res dhedhi gortos.

Nigel Acheson, sodhek chif NHS Dewnans a leveris bos “kesunyans a “flou, Kovid, norovirus, Strep A hag ynklevyans anella erel re gawysyas “poos”, gwethhes gans kleves mayni.

Ev a geworras bos an dra gomplethhes yn pella awos edhom dhe dhiberthi godhevysi Kovid ha flou.

Mester Acheson, ha Professor Mark Hamilton, kevarwodher medhegel dhe Drest Glavjiow Pennskol NHS Aberplymm, a bysis an bobel a brederi gans rach kyns attendya asrannow goredhom.

An governans a leveris y vos ow moghhe dalghuster NHS a’n kemmys ha seyth mil gweli, gans arghas pymp kans milyon rag gwellhe termynow diskargans klavji, ha kans ha hanterkans milyon rag gonis klavkarr.

*

Yma kapten skath dhyworth Sweden, Fredrik Lunde y hanow, ow tevisya kavos gwreck gorhel karg, hag a sedhis y’n keth nos avel an terosa Skath Sawya Pennlegh.

Yth eth MV Mark yn kaletter mes a Bennsans, nownsegves a vis Kevardhu, mil naw kans onan ha peswar ugens [1981], hag a sewyas dhe vernans hwegh a’n para.

Ny veu an gorhel kevys hag aswonnys, kyn feu kevys remenantys.

Lunde a leveris, y fynn ev kavos an gorhel ha kavos moy kedhlow rag an teyluyow a’y vayni.

An gorhel karg, kergys gans pri China, a borthas fyllans jynn, ha kelli kestav gans gwithysi an alsyow.

Taklow, grugys-sawya y’ga mysk a neuvellas war dreth. An grugys lemmyn yw kregys orth an fos yn diwotti leel, The Dock yn Pennsans.

An sedhes a hwarva yn keth nos may feu danvenys an skath sawya Pennlegh – Solomon Browne hy hanow - dhe weres Union Star.

Derivasow paper nowodhow y’n eur na a dherivas bos kellys dew vewnans warn ugens an nos na – eth dhyworth Union Star, eth dhyworth Solomon Browne, ha hwegh dhyworth MV Mark.

Mester Lunde, neb re beu yn Kernow a-dhia vis Ebrel, a leveris bos MV Mark didheurek dhodho wosa tus leel dh’y gedhla yn y gever.

Ev a leveris y tewlis golya mes yn y worhel sawyans treylys Norghaghek, Jorgen Amundsen y hanow, ha re beu treylys ganso dhe worhel hwithrans – dhe eksamnya tyller gwreck possybyl, hanterkans meter y dhownder, a-dro dhe seyth mildir morek (hag yw a-dro dhe dredhek kilometer) mes a Bennsans.

Mester Lunde a leveris derivasow a-dro dhe’n sedhes, kedhlow kewar, ha skan an tyller yn dew vil ha hwetek “dhe akordya gans possybylita bos MV Mark ena.”

Ev a geworras ev dhe gestava teyluyow a’n para MV Mark, ha gwaytya kavos moy kedhlow a-dro dhe’n gwreck ragdha.

*

Yth esowgh hwi ow koslowes orth ‘An Nowodhow’ war BBC Radyo Kernow. An dowlen an seythen ma a veu skrifys genev vy Duncan McIntosh, an pennskrifer o Steve Harris. Bys dy’Sul nessa, dohajydh da dhywgh hwi oll.