Czy katastrofy lotnicze zdarzają się teraz częściej?

Po serii głośnych katastrof niektórzy użytkownicy mediów społecznościowych sugerują, że wypadki lotnicze stają się coraz częstsze.

29 grudnia 2024 r. zginęło 179 osób, gdy samolot linii Jeju Air rozbił się podczas lądowania w Korei Południowej.

Miesiąc później helikopter wojskowy i samolot pasażerski zderzyły się w Waszyngtonie, zabijając 67 osób.

Niedawno samolot Air India rozbił się tuż po starcie w Ahmadabadzie — zginęli niemal wszyscy spośród 261 pasażerów poza jedną osobą.

Choć dostępne dane sondażowe są ograniczone, badanie Associated Press z lutego sugeruje, że szokujące nagrania wypadków w internecie wpłynęły na spadek zaufania części Amerykanów do latania.

Jednak z analizy danych w USA i na świecie przeprowadzonej przez BBC Verify wynika, że w ciągu ostatnich dwóch dekad liczba wypadków lotniczych zmalała.

W USA dane o wypadkach lotniczych gromadzi Narodowa Rada Bezpieczeństwa Transportu (NTSB), najnowsze obejmują okres do końca stycznia 2025 r.

Dane NTSB pokazują ogólny spadek liczby wypadków lotniczych w USA w latach 2005-2024, pomimo znacznego wzrostu ogólnej liczby lotów w tym okresie.

Dane wskazują również, że liczba ta w styczniu 2025 r. (52) była niższa niż w styczniu ubiegłego roku (58) i w styczniu 2023 r. (70).

Z danych Międzynarodowej Organizacji Lotnictwa Cywilnego (ICAO), agencji ONZ monitorującej wypadki lotnicze, wynika także wyraźny trend spadkowy w liczbie wypadków na milion startów między 2005 a 2023 rokiem.

Definicja wypadku lotniczego według ICAO jest szeroka i obejmuje nie tylko przypadki, w których dochodzi do poważnych obrażeń lub śmierci pasażerów lub załogi, ale również incydenty, w których samolot ulega uszkodzeniu i wymaga naprawy, bądź zaginie.

Dane dotyczące liczby ofiar śmiertelnych w katastrofach lotniczych również pokazują spadek w tym samym okresie, choć w niektórych latach odnotowano skoki związane z poważnymi katastrofami.

W 2014 r. dwa takie wydarzenia przyczyniły się do znacznego wzrostu.

W marcu samolot Malaysia Airlines MH370 zniknął w locie z Kuala Lumpur do Pekinu z 239 osobami na pokładzie.

W lipcu inny samolot Malaysian Airlines, MH17, został zestrzelony przez rosyjski pocisk rakietowy nad wschodnią Ukrainą, zabijając prawie 300 osób.

Jak powiedział BBC Verify prof. Sir David Spiegelhalter, emerytowany profesor statystyki z Uniwersytetu Cambridge, takie dane mają tendencję do nagłych wahań.

„Jeśli zliczamy ofiary śmiertelne, a nie same wypadki, liczby te będą bardzo zmienne i zależne od pojedynczych dużych katastrof,” wyjaśnił.

„Zdarzenia losowe nie rozkładają się równomiernie, często występują w skupiskach. Dlatego niestety wypadki lotnicze mogą sprawiać wrażenie powiązanych, mimo że tak nie jest.”

Jeśli chodzi o ostatnie głośne katastrofy, były szef fińskiej komisji badania wypadków lotniczych Ismo Aaltonen powiedział BBC Verify, że nie oznaczają one spadku bezpieczeństwa.

„To duży pech, że doszło do tak różnych wypadków w ostatnim czasie, ale nie należy wyciągać z tego wniosków, bo każda z tych sytuacji była inna,” powiedział.

Zauważył, że część zdarzeń była nieprzewidywalna, np. katastrofa samolotu linii Azerbaijan Airlines w Kazachstanie w grudniu po trafieniu rosyjskim pociskiem przeciwlotniczym.

Marco Chan, były pilot i starszy wykładowca Buckinghamshire New University, powiedział BBC Verify, że wzrost świadomości na temat katastrof lotniczych jest dodatkowo wzmacniany przez "coraz większą obecność tych wypadków w mediach społecznościowych".

Jeden z filmów krążących na TikToku, który został wycięty z filmu o Supermanie, pokazuje bohatera powstrzymującego odrzutowiec przed uderzeniem w stadion.

Klipowi towarzyszy podpis: "Pete Buttigieg każdego dnia przez ostatnie cztery lata, sądząc po bieżących wydarzeniach".

Popularny filmik sugeruje, że liczba katastrof lotniczych wzrosła, odkąd były sekretarz transportu USA opuścił urząd w styczniu.

Seria incydentów z ostatnich lat z udziałem samolotu Boeing 737 Max przyciągnęła dużą uwagę mediów i użytkowników mediów społecznościowych – zwłaszcza po tym, jak w styczniu 2024 r. w trakcie lotu wypadły drzwi.

Obawy związane z tym oraz innymi wypadkami sprawiły, że niektórzy klienci zaczęli bojkotować samoloty produkowane przez Boeinga, a kursy akcji firmy spadły.

Eksperci powiedzieli BBC Verify, że tego typu incydenty, podobnie jak poważne katastrofy, są dokładnie badane przez odpowiednie organy.

Nowe dane i szczegóły z wypadków trafiają do symulatorów treningowych dla pilotów, aby mogli przygotować się na podobne scenariusze w przyszłości.

"Jeśli spojrzeć na dzisiejsze symulatory, to są one tak zaawansowane, że wyglądają jak prawdziwe samoloty", powiedział Ismo Aaltonen.

„To zupełnie coś innego niż wtedy, gdy zaczynałem latać ponad 40 lat temu.”

Organy regulacyjne mogą również nakładać kary za naruszenia przepisów dotyczących bezpieczeństwa, w tym grzywny, zawieszenie licencji oraz ograniczenia operacyjne.

Linie lotnicze mogą też zostać objęte zakazem lotów do niektórych krajów lub regionów, jeśli nie spełniają wymagań bezpieczeństwa.

Mimo ostatnich serii incydentów, podróż lotnicza nadal pozostaje zdecydowanie najbezpieczniejszym środkiem transportu.

Według najnowszych danych amerykańskiego Departamentu Transportu, w 2022 roku ponad 95% wszystkich zgonów związanych z transportem w USA miało miejsce na drogach.

Mniej niż 1% było związanych z podróżami lotniczymi.

A jeśli spojrzeć na statystyki w przeliczeniu na liczbę przejechanych kilometrów, bezpieczeństwo lotów staje się jeszcze bardziej oczywiste.

Według najnowszych danych National Safety Council (NSC), amerykańskiej organizacji pozarządowej, w 2022 r. na pokładzie linii lotniczych zginęło zaledwie 0,001 pasażera na 100 000 000 mil (ok. 160 934 395 km), w porównaniu z 0,54 w pojazdach osobowych.

NSC analizuje również prawdopodobieństwo śmierci w wyniku różnych wypadków i chorób w USA.

Choć ryzyko śmierci w wypadkach drogowych jest istotne, prawdopodobieństwo śmierci w katastrofie lotniczej zostało uznane za zbyt niskie, by je statystycznie obliczyć.

Oczywiście drogi w niektórych krajach są bardziej niebezpieczne niż w innych.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oszacowała wskaźnik śmiertelności w wypadkach drogowych na podstawie danych z 2021 roku.

Najbardziej niebezpiecznymi krajami na świecie pod względem liczby ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych były: Gwinea (37,4 zgonów na 100 000 osób), Libia (34,0) i Haiti (31,3).

Jednak niezależnie od tego, gdzie mieszkasz, rada Ismo Aaltonena dla podróżnych jest jasna.

„Uważaj, jak jedziesz na lotnisko,” powiedział.

„To najniebezpieczniejsza część podróży w porównaniu z samym lotem.”

Niniejszy tekst został pierwotnie opublikowany w lutym 2025 r. i został zaktualizowany w związku z ostatnimi wypadkami lotniczymi.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Nicole Frydrych i Kamila Koronska