احمد زيدآبادى کارشناس مسائل خاورمیانه

	"ديدار غير منتظره خانم رايس از بيروت و تاكيد او بر لزوم حل موضوع مزارع شبعا ممكن است بخشى از تلاش ديپلماتيك گسترده‌تر بين‌المللى براى حل اين مشكل باشد"

قطعنامه ۱۷۰۱ شوراى امنيت كه به جنگ ۳۳ روزه بين اسرائيل و حزب‌الله لبنان در تابستان سال ۲۰۰۶ پايان داد از دبير كل سازمان ملل مى‌خواهد كه مساله مزارع شبعا را كه در اشغال اسرائيل است، حل كند.

اسرائيل در جنگ شش روزه سال ۱۹۶۷ مزارع شبعا را به عنوان اينكه بخشى از خاك سوريه است، به اشغال خود در آورد و به همين علت، عقب نشينى يكجانبه ارتش اسرائيل از منطقه اشغالى جنوب لبنان در سال ۲۰۰۰، شامل اين مزارع نشد.

اما لبنانى‌ها مزارع شبعا را بخشى از خاك خود مى‌دانند و خواهان حاكميت دولت لبنان بر اين منطقه هستند.

کلاف گره خورده شبعا

در واقع حزب‌الله لبنان با تكيه بر اين نكته كه بخشى از خاك لبنان همچنان در اشغال اسرائيل است، خود را همچنان يك "گروه مقاومت" مى‌داند و حاضر به خلع سلاح نيروهاى شبه نظامى خود نيست.

حزب‌الله خلع سلاح نيروهاى خود را كه در قطعنامه ۱۷۰۱ مورد اشاره قرار گرفته، به باز پس گيرى مزارع شبعا مشروط كرده است.

دولت اسرائيل اعلام كرده است كه حاضر به باز پس دادن مزارع شبعاست، اما به شرطى كه سوريه تعلق اين مزارع را بر اساس يك نقشه رسمى از مرزها بپذيرد.

سوريه تعلق مزارع شبعا به لبنان را تاييد مى‌كند، اما حاضر به ترسيم مرزهاى رسمى خود با لبنان نيست.

به نظر مى‌رسد كه سورى‌ها بيشتر براى توجيه قانونى مسلح ماندن نيروهاى حزب‌الله در جنوب لبنان، بر تعلق مزارع شبعا به لبنان تاكيد مى‌كنند، اما هنگامى كه نوبت به تعيين تكليف نهايى اين زمين‌ها برسد، شايد به راحتى از اين مزارع چشم نپوشند.

نقش میشل سلیمان

به هر حال، ميشل سليمان پس از ورودش به كاخ بعبدا به عنوان رئيس جمهور جديد لبنان، تحركاتى را براى بازگردان مزارع شبعا به خاك لبنان آغاز كرده است تا بدين وسيله مفاد قطعنامه ۱۷۰۱ را به اجرا گذارد.

آقاى سليمان در ديدار اخير خود با ديويد ميليبند وزير خارجه بريتانيا در بيروت، اسنادى را به وى ارائه كرد كه به گفته منابع لبنانى، مالكيت لبنان بر مزارع شبعا را اثبات مى‌كند.

آقاى ميليبند به ميشل سليمان وعده داده است كه اسناد فوق را به نهادهاى سازمان ملل منتقل و در جهت حل مساله مزارع شبعا تلاش كند.

ديدار غير منتظره خانم رايس از بيروت و تاكيد او بر لزوم حل موضوع مزارع شبعا ممكن است بخشى از تلاش ديپلماتيك گسترده‌تر بين‌المللى براى حل اين مشكل باشد.

فشار به سوریه، پیروزی بر حزب الله

آمريكا و متحدانش در واقع سوريه را تحت فشار گذاشته‌اند تا به طور رسمى مرزهاى خود را با لبنان ترسيم كند تا بدين وسيله تكليف مزارع شبعا نيز تعيين شود.

	"هدف اصلی از به جريان انداختن مساله مزارع شبعا متقاعد كردن و يا وادار ساختن حزب‌الله به خلع سلاح است"

اگر سورى‌ها تعلق مزارع شبعا به لبنان را بر اساس اسناد رسمى بين‌المللى بپذيرند، اسرائيل امكانى براى طفره رفتن از تخليه اين مزارع نخواهد داشت و بنابراين، مزارع شبعا به لبنان تعلق خواهد گرفت.

حاكميت لبنان بر مزارع شبعا توجيه حزب‌الله را براى حفظ نيروها و تسليحاتش از بين خواهد برد و اين در واقع همان هدفى است كه آقاى سليمان و حاميان منطقه‌اى و بين المللى او از حل مساله مزارع شبعا دنبال مى‌كنند.

به عبارت ديگر، هدف اصلى از به جريان انداختن مساله مزارع شبعا متقاعد كردن و يا وادار ساختن حزب‌الله به خلع سلاح است و ظاهرا آقاى سليمان اين مساله را از طريق رفع عينى توجيهات حزب‌الله براى مسلح بودن نيروهايش دنبال مى‌كند.

اما اين احتمال را هم كه سوريه در آينده نزديك حاضر به ترسيم رسمى مرزهاى خود با لبنان نشود و يا در صورت انجام اين كار، تعلق مزارع شبعا به لبنان را به رسميت نشناسد، قابل طرح است.

تغییر جهت لبنان از اسرائیل به سوریه

قاعدتا اگر سورى‌ها مزارع شبعا را به عنوان بخشى از سرزمين خود معرفى كنند، در آن صورت، منازعه كنونى بر سر اين مزارع رنگ متفاوتى به خود خواهد گرفت و نقش هر يك از كشورهاى درگير در اين ماجرا به گونه‌اى پيچيده متفاوت خواهد شد.

به عبارت روشنتر، در صورت تاكيد سورى ها بر مالكيت خود بر مزارع شبعا، اين مزارع به صورت بخشى از منازعه كلان تر اسرائيل و سوريه در خواهد آمد و از حوزه منازعه لبنانى – اسرائيلى خارج خواهد شد.

با خروج مساله مزارع شبعا از مناقشه لبنانى – اسرائيلى، حزب‌الله باز هم توجيه لازم براى مسلح ماندن را از دست خواهد داد ضمن آنكه روابط سوريه با لبنان نيز بيش از پيش متشنج خواهد شد.

بر اين مبنا، احتمال اينكه سوريه مزارع شبعا را بخشى از خاك خود اعلام كند، بسيار ناچيز است، از اين رو آنها ممكن است در مقابل فشارها، براى ترسيم مرزهاى رسمى با لبنان مقاومت كنند.

مقاومت در برابر فشارها نيز با توجه به ازسرگيرى مذاكرات سوريه و اسرائيل، از مركز ثقل سياست منطقه‌اى سوريه خارج شده است، بنابراين بايد منتظر تحولاتى جدى در جهت اجراى قطعنامه ۱۷۰۱ يعنى بازگشت مزارع شبعا به لبنان و خلع سلاح حزب‌الله در آينده‌اى نه چندان دور بود.