احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل خاورمیانه

	چنی در سفرش به خاور میانه، موضوعات بسیار مشکلی را در دستور کار خود دارد

عمان نخستین کشوری است که آقای چنی به آن سفر می کند. وی سپس به عربستان سعودی، اسرائیل، مناطق فلسطینی و ترکیه می‌رود.

کمک به پیشبرد مذاکرات صلح بین اسرائیل و فلسطینی‌ها و تشویق کشورهای عرب به گسترش روابطشان با دولت عراق، مهمترین اهداف سفر دیک چنی به خاور میانه به شمار می‌رود.

با این حال، وضعیت سوریه، بن بست سیاسی لبنان، چگونگی مقابله با نفوذ ایران در خاورمیانه و بخصوص برنامه اتمی این کشور و سرانجام، بررسی‌ راههای کاهش بهای نفت نیز از جمله موضوعاتی است که معاون رئیس جمهور آمریکا در باره آنها با برخی از میزبانان خود مذاکره خواهد کرد.

در مورد مذاکرات صلح اسرائیل و فلسطینی‌ها، آقای چنی قاعدتا رهبران دو طرف را تحت فشار خواهد گذاشت تا به تعهدات خود بر اساس طرح بین‌المللی "نقشه راه" عمل کنند.

کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا در دیدار اخیر خود از منطقه، هر دو طرف اسرائیل و دولت خودگردان فلسطین را به عملی نکردن تعهدات متقابلشان متهم کرد.

طبق نقشه راه، اسرائیل موظف است پایگاه های غیر قانونی شهرک های یهودی را از کرانه غربی برچیند، ایستگاههای بازرسی را در این منطقه کاهش دهد و هر نوع ساخت و ساز شهرک‌های یهودی نشین را به طور کامل متوقف کند.

در مقابل، فلسطینی‌ها نیز بر مبنای نقشه راه، موظفند که ساختارهای "تروریسم" در سرزمین‌های تحت کنترل خود را برچینند.

دولت اهود اولمرت نخست وزیر اسرائیل تا کنون ایستگاههای بازرسی را به طرز محسوسی کاهش نداده، از برچیدن اغلب پایگاههای غیر قانونی شهرک نشینان خودداری کرده و ساخت و ساز صدها واحد مسکونی در شهرک‌های اطراف بیت‌المقدس را تصویب کرده است.

از نقطه نظر قوانین بین المللی تمام شهرک‌های یهودی نشین در سرزمین‌های فلسطینی، غیر قانونی تلقی می‌شوند، اما برخی از پایگاههایی که شهرک نشینان بعد از سال ۲۰۰۰ میلادی در کرانه غربی احداث کرده‌اند، طبق قوانین داخلی اسرائیل نیز غیر قانونی محسوب می‌شوند.

شهرک های یهودی نشین برخی از پایگاههایی که شهرک نشینان بعد از سال ۲۰۰۰ میلادی در کرانه غربی احداث کرده‌اند، طبق قوانین داخلی اسرائیل نیز غیر قانونی محسوب می‌شوند

جورج بوش رئیس جمهور آمریکا که علاقمند است در مدت باقی مانده از ریاست جمهوری خود، شاهد دستیابی اسرائیل و فلسطینی ها به یک توافق تاریخی باشد، از اینکه دولت آقای اولمرت، بهبودی در شرایط زندگی روزمره ساکنان کرانه غربی ایجاد نکرده، ناراضی است.

به نظر می ‌رسد که هر دو طرف مناقشه، به اجرای تعهدات خود بر مبنای نقشه راه، بی علاقه نباشند، اما از توانایی لازم برای انجام آنها برخوردار نیستند.

در واقع دولت آقای اولمرت تا اندازه زیادی به صورت گروگان حزب مذهبی شاس در آمده است. این حزب که در ائتلاف حاکم بر اسرائیل حضور دارد، شرط حمایت از دولت را ادامه ساخت و ساز در شهرک‌های یهودی نشین اطراف بیت‌المقدس اعلام کرده است.

دولت اهود اولمرت برای بقای خود ناچار است که به برخی از خواست‌‌های حزب شاس تن در دهد، اما چنین اقدامی دقیقا مغایر تعهداتی است که اسرائیل بر مبنای نقشه راه به عهده دارد.

در حقیقت، دولت اسرائیل در انتخاب بین جلب رضایت حزب شاس و عمل به تعهدات خود گرفتار شده است و انتخاب هر یک از آنها، برایش در دو حوزه داخلی و خارجی بحران ساز خواهد بود.

مشکل دیگر دولت آقای اولمرت، اهود باراک وزیر دفاع اسرائیل است که محمود عباس رئیس دولت خودگردان فلسطین وی را به دشمنی شخصی با خود و سنگ اندازی در راه مذاکرات صلح متهم می‌کند.

طبق نظر آقای عباس، اهود باراک از اینکه رهبران فلسطینی‌ در سال ۲۰۰۰ میلادی با دولت تحت ریاست وی به توافق صلح نرسیدند، از آنها خشمگین است و از طریق اخلال در مذاکرات غیر مستقیم آتش بس با حماس، می‌کوشد تا دستیابی به توافق در دوره نخست وزیری آقای اولمرت را ناکام گذارد.

	فلسطینی ها به ادامه ساخت و سازها در حاشیه بیت المقدس معترض هستند

این در حالی است که حضور آقای باراک که ریاست حزب کارگر را به عهده دارد، در کابینه آقای اولمرت اهمیت حیاتی دارد و نخست وزیر اسرائیل نمی‌تواند علیه وی اقدامی انجام دهد.

در مجموع چنین به نظر می‌رسد که آقای اولمرت فقط در صورتی می‌تواند به تعهدات خود بر مبنای نقشه راه عمل کند که آمادگی بروز بحران در ائتلاف حاکم را داشته باشد. بروز بحران در ائتلاف نیز ممکن است کابینه را به سقوط بکشاند و یا آن را به گونه‌ای فلج کند که امکان انجام وظایف خود را نداشته باشد.

با چنین وضعیتی، از آقای چنی چه کار مهمی برای متقاعد کردن رهبران اسرائیل به عمل به تعهداتشان بر می‌آید؟ به نظر می ‌رسد که دیک چنی نفوذی بر تصمیم‌ های حزب شاس نداشته باشد، اما او می‌تواند اهود باراک را برای همراهی بیشتر با آقای اولمرت تحت فشار بگذارد.

در مورد فلسطینی‌ها نیز، دولت آمریکا خواستار مبارزه دولت تحت رهبری سلام فیاض نخست وزیر دولت خودگردان با نفوذ حماس در کرانه غربی است. از نظر آمریکا، حمله مسلحانه یک جوان فلسطینی به مدرسه یهودیان مذهبی تندرو در بیت‌المقدس غربی، نشانه‌ای از عدم پایبندی کامل دولت خودگردان به تعهداتش به شمار می‌رود، حمله‌ای که هنوز مشخص نیست از سوی چه گروهی سازماندهی و اجرا شده است.

در واقع، دولت آقای فیاض در ماههای گذشته شماری از شبه نظامیان وابسته به حماس را در کرانه غربی رود اردن بازداشت کرده است و با توجه به محدودیت‌های فراروی آن بعید است که قادر به اقدام‌ بیشتری در این مورد باشد.

به نظر می‌رسد که آقای چنی در دیدار با رهبران فلسطینی افزایش کمک‌های نظامی و فنی آمریکا به نیروهای امنیتی دولت خودگردان را مطرح کند، اما تا زمانی که حماس و اسرائیل به توافق آتس بس دست نیابند و اسرائیل نیز از محدودیت‌های خود علیه کرانه غربی نکاهد، بعید است که درخواست آقای چنی از آقای فیاض برای مهار بیشتر شبه نظامیان فلسطینی نتیجه‌ای داشته باشد.

به هر حال، آقای چنی در سفرش به خاور میانه، موضوعات بسیار مشکلی را در دستور کار خود دارد.