احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل خاورمیانه

اوضاع نوار غزه در چند روز اخیر تقریبا آرام بوده است، به طوری که نه فلسطینی‌ها از این منطقه به شهرک‌های اسرائیلی موشک شلیک کرده‌اند و نه ارتش اسرائیل عملیاتی علیه اهداف حماس در نوار غزه انجام داده است.

این آرامش ناگهانی، سبب انتشار گزارش‌هایی مبنی بر احتمال توافق اسرائیل و حماس برای توقف حملات متقابل، در مطبوعات خاورمیانه شده است.

محمود عباس اما طی دو روز گذشته دو بار به طور جداگانه نسبت به دستیابی حماس و اسرائیل به توافق آتش بس با لحنی مطمئن سخن گفته است. به گفته آقای عباس، رهبران حماس و جهاد اسلامی فلسطین در ازای دریافت مصونیت از سوی اسرائیل برای در امان ماندن از قتل، با توقف شلیک موشک به خاک اسرائیل موافقت کرده‌اند.

محمود عباس گفته است که دو طرف به توافق دست یافته‌اند و این موضوع به زودی اعلام خواهد شد.

در مقابل، اهود اولمرت گفته است که توافقی با حماس بر سر اعلام آتش بس وجود ندارد. آقای اولمرت در عین حال هرگونه مذاکره مستقیم و غیر مستقیم با حماس را تکذیب کرده است.

اهود باراک نیز با اعلام اینکه در حال حاضر توافقی با حماس در مورد آتش بس وجود ندارد، از عدم شلیک موشک به شهرک‌های اسرائیلی و استقرار آرامش در آنها استقبال کرده است.

در این میان رهیران حماس، ضمن تایید میانجی‌گری مصر برای اعلام آتس بس بین این گروه و اسرائیل تاکید کرده اند که نظر این گروه در باره آتس بس با اسرائیل تغییر نکرده است.

محمد نصر از مقام‌های حماس در نوار غزه در این باره گفته است که هر گونه آتس بس باید دوجانبه و فراگیر باشد.

طی دو سال گذشته، برخی از رهبران حماس از اعلام آتس بس موقت با اسرائیل حمایت کرده‌اند به شرطی که این آتس بس کرانه غربی رود اردن را هم در برگیرد.

اسرائیل هر گونه آتس بس مشروط با حماس را رد و این گروه را متهم می‌کند که شرایط آتس بس را به گونه‌ای پیشنهاد می‌کند که امکان قاچاق سلاح از خارج از سرزمین‌های فلسطینی و تقویت شبه نظامیان وابسته به خود را داشته باشد.

با این حال، طی ماههای اخیر، حمایت از آتس بس با حماس در داخل کابینه اسرائیل بخصوص بین وزیرانی که سابقه نظامی و امنیتی دارند، افزایش یافته است. به باور این افراد، دستیابی به آتس بس با حماس بهترین راه تامین امنیت شهرک‌های اسرائیلی نزدیک به نوار غزه است.

در شرایط حاضر به نظر می‌رسد که دولت اهود اولمرت به آتس بس با حماس به نحوی که سبب تقویت نظامی این گروه نشود، علاقمند است. محمود عباس و کشورهای عرب حامی او نیز از چنین توافقی حمایت می‌کنند.

ظاهرا محمود عباس اعلام آتس بس بین حماس و اسرائیل را از دو جهت لازم و مفید می‌داند.

از نگاه وی و دیگر رهبران فتح، اعلام آتس بس بین حماس و اسرائیل سبب منزوی شدن جناح تندرو حماس و تضعیف کلی موقعیت سیاسی این گروه در بین هوادارانش می‌شود و این برای فتح مفید است.

از سویی، فتح برای مذاکره با اسرائیل نیازمند استقرار آرامش در سرزمین ‌های فلسطینی بخصوص نوار غزه است تا به بی‌تفاوتی نسبت به سرنوشت فلسطینی‌های تحت حملات نظامی اسرائیل متهم نشود. آتس بس بین حماس و اسرائیل این امکان را برای فتح فراهم می‌کند.

در این میان اما به نظر می‌رسد حماس درباره مزایا و مضرات اعلام آتس بس با اسرائیل به جمع بندی مشخصی نرسیده است.

در حقیقت، حملات گسترده نظامی اخیر اسرائیل به مواضع حماس در نوار غزه که بیش از ۱۳۰ کشته و صدها زخمی از جمله در بین غیر نظامیان به جا گذاشت، با هدف وادار کردن حماس به پذیرش آتس بس با شرایط خاص اسرائیل صورت گرفت.

فتح برای مذاکره با اسرائیل نیازمند استقرار آرامش در سرزمین ‌های فلسطینی بخصوص نوار غزه است تا به بی‌تفاوتی نسبت به سرنوشت فلسطینی‌های تحت حملات نظامی اسرائیل متهم نشود

حملات فوق در واقع حماس را متقاعد کرد که ادامه شلیک موشک به شهرک‌های اسرائیلی می‌تواند زیان‌های هنگفتی برای این گروه در پی داشته باشد، اما اینکه آیا زیان‌های ناشی از این امر، ارزش پذیرش آتس بس با شرایط مورد دلخواه اسرائیل و تحمل پیامدهای آن را برای حماس دارد یا خیر، هنوز از سوی این گروه قطعی نشده است.

به هر حال، حماس می‌داند که در صورت پافشاری بر ادامه حملات مسلحانه علیه اسرائیل، نه فقط مجبور به پرداخت هزینه‌های مربوط به حملات سنگین ارتش اسرائیل خواهد شد، بلکه خشم کشورهای محافظه کار و میانه ‌رو عرب از جمله مصر را نیز بر خواهد انگیخت.

از این رو، حماس برای بقای خود نیاز به دوره‌ای آرامش با اسرائیل و همراهی با مصر دارد، گو اینکه برای تصمیم‌گیری در این باره مردد به نظر می‌رسد.

شاید مشکل واقعی حماس این باشد که مشخص نیست چه شخصیتی در این گروه حرف نهایی را می‌زند، اسماعیل هنیه نخست وزیر دولت حاکم بر نوار غزه، خالد مشعل، رهبری تبعیدی در دمشق یا احمد جباری فرمانده گردان‌های عزالدین قسام شاخه نظامی حماس؟

آقای هنیه معمولا به عنوان چهره‌ای میانه رو که می‌خواهد روابط متعادلی با مصر داشته باشد، شناخته می‌شود. آقای مشعل نیز به همراهی با سیاست‌های سوریه و ایران در بحران خاورمیانه متهم است و آقای جباری نیز به عنوان چهره‌ای تندرو و سازش ناپذیر شهرت دارد.

قاعدتا توافق این سه چهره بر روی فرمولی از آتس بس که هم نظرات همه آنها را تامین کند و هم با سیاست حامیان داخلی و خارجی آنان هماهنگ باشد و هم مورد قبول دولت اسرائیل قرار گیرد، غیر ممکن به نظر می‌رسد.

بنابراین، آتس بس بین حماس و اسرائیل به گونه‌ای که مورد رضایت هر دو طرف قرار گیرد، شاید سرابی بیش نباشد. ممکن است تنها انشعاب در صفوف حماس و یا تغییر سیاست دولت اسرائیل تحت فشارهای داخلی و خارجی، شانسی برای آتس بس بین دو طرف پدید آورد.