احمد زیدآبادی کارشناس مسائل خاورمیانه

	بیشتر نیروهای اسرائیلی سحرگاه دوشنبه از نوار غزه عقب نشینی کردند

پیش از این، اهود اولمرت نخست وزیر اسرائیل گفته بود که حملات علیه نوار غزه حتی برای یک ثانیه نیز متوقف نخواهد شد. از این رو، به رغم عقب نشینی نیروهای زمینی ارتش اسرائیل از نوار غزه، حملات هوایی و توپخانه ارتش اسرائیل به این منطقه همچنان ادامه دارد.

ارتش اسرائیل از اواخر هفته گذشته، به تلافی حمله موشکی نیروهای حماس به شهر عسقلان، به حمله سنگینی علیه نوار غزه دست زد که طی آن بیش از ۱۱۰ فلسطینی که حدود نیمی از آنان غیر نظامی از جمله زن و کودک بودند، به قتل رسیدند. دو سرباز اسرائیلی نیز در این عملیات کشته شدند.

از نگاه اسرائیل، شلیک موشک به شهر عسقلان به معنای افزایش برد موشک‌های قسام است که به تدریج می‌تواند امنیت شمار بیشتری از شهرهای اسرائیلی را به خطر اندازد. موشک‌های قسام قدرت تخریبی اندکی دارند، اما می‌توانند امنیت ساکنان شهرک‌های اسرائیلی نزدیک به نوار غزه را مختل کنند.

رویدادهای خونین چند روز گذشته در نوار غزه نشان می‌دهد که اسرائیل قصد دارد به هر قیمتی، مانع شلیک موشک‌های قسام به خاک خود شود و حماس نیز به نوبه خود نمی‌خواهد بدون به دست آوردن امتیاز مشخصی از جمله رفع محاصره نوار غزه، به حملات موشکی علیه اسرائیل خاتمه دهد

حمله گسترده اسرائیل به نوار غزه با واکنش جامعه بین‌المللی روبرو شد. بان کی مون دبیر کل سازمان ملل، ضمن تقبیح شلیک موشک‌های قسام به خاک اسرائیل، حملات تلافی جویانه این کشور به نوار غزه را «نامتناسب» دانست و آن را محکوم کرد. اتحادیه اروپا نیز موضع مشابهی گرفت.

برخی از کشورهای عربی از جمله دولت خودگردان فلسطین نیز با مقایسه حملات ارتش اسرائیل با قتل عام یهودی‌ها در اردوگاههای آلمان هیتلری، مواضع لفظی شدیدی علیه آن اتخاذ کردند.

با این همه، دولت اسرائیل، حمله به نوار غزه را «دفاع از خود» دانست و بر ادامه آن تاکید کرد.

بسیاری از کشورهای جهان نیز با سکوت خود در مقابل حملات اسرائیل، عملا در کنار اسرائیل قرار گرفتند.

در این میان شورای امنیت سازمان ملل نیز به علت اختلاف‌های داخلی از صدور قطعنامه در باره تحولات نوار غزه خودداری کرد و تنها خواستار پایان دادن به خشونت در این منطقه شد.

به هر حال رویدادهای خونین چند روز گذشته در نوار غزه نشان می‌دهد که اسرائیل قصد دارد به هر قیمتی، مانع شلیک موشک‌های قسام به خاک خود شود و حماس نیز به نوبه خود نمی‌خواهد بدون به دست آوردن امتیاز مشخصی از جمله رفع محاصره نوار غزه، به حملات موشکی علیه اسرائیل خاتمه دهد.

این تضاد آشکار، بدون وجود چشم‌اندازی از یک توافق سیاسی بین دو طرف، به مفهوم تشدید درگیری‌ها در روزهای آینده است، درگیری‌هایی که به تدریج ممکن است برای هر یک از دو طرف محتوم و گریزناپذیر شود.

همانطور که برخی از مقام‌های اسرائیلی از جمله اهود باراک وزیر دفاع این کشور گفته‌اند، دولت اسرائیل یک استراتژی سه مرحله‌ای را در برابر نوار غزه در پیش گرفته است. هدف کوتاه مدت اسرائیل، قطع حملات موشکی از نوار غزه به شهرک‌هاست. هدف میان مدت، متزلزل کردن حکومت حماس در نوار غزه و یا سرنگونی آن است و هدف بلند مدت نیز قطع پیوندهای اقتصادی نوار غزه با اسرائیل است.

قتل هدفمند رهبران سیاسی حماس اقدامی مغایر با قوانین بین‌المللی شناخته می‌شود و قاعدتا با واکنش شدید جامعه جهانی روبرو می‌شود. حمله گسترده زمینی برای اشغال دوباره نوار غزه نیز تلفات انسانی بسیاری بویژه در بین غیر نظامیان به جا می‌گذارد و بازتاب گسترده‌ای در سطح منطقه و جهان پیدا می‌کند

مشکل اصلی اسرائیل در این میان اما این است که تاکنون با هیچ وسیله‌ای نتوانسته است به هدف کوتاه مدت خود یعنی جلوگیری از شلیک موشک‌های قسام به خاک خود دست یابد.

در واقع، حملات ضربتی ارتش اسرائیل به پایگاههای شبه نظامیان، هدف قرار دادن فرماندهان گروههای مسلح و قطع منابع حیاتی ساکنان نوار غزه هیچکدام نتوانسته است سبب توقف حملات موشکی به خاک اسرائیل شود.

از این رو، به نظر می‌رسد دولت اهود اولمرت خود را برای دستیابی به هدف میان مدت یعنی سرنگونی حکومت حماس آماده می‌کند، هدفی که در صورت تحقق می‌تواند هدف کوتاه مدت را نیز تامین کند.

سرنگونی دولت حماس نیز ظاهرا جز از طریق حمله گسترده و همه جانبه به نوار غزه و یا بازگشت به سیاست «قتل هدفمند» رهبران حماس امکانپذیر نیست.

قتل هدفمند رهبران سیاسی حماس اقدامی مغایر با قوانین بین‌المللی شناخته می‌شود و قاعدتا با واکنش شدید جامعه جهانی روبرو می‌شود. حمله گسترده زمینی برای اشغال دوباره نوار غزه نیز تلفات انسانی بسیاری بویژه در بین غیر نظامیان به جا می‌گذارد و بازتاب گسترده‌ای در سطح منطقه و جهان پیدا می‌کند.

سابقه عملکرد دولت اسرائیل اما نشان می‌دهد که وقتی این کشور، اقدام جنگی خاصی را در جهت حفظ امنیت یا منافع بنیادی خود می‌داند، چندان به پیامدهای بین‌المللی آن اعتنا نمی‌کند.

حمله ارتش اسرائیل به شهر جنین در دوران نخست وزیری آریل شارون و پیشروی نظامیان اسرائیلی تا مقر یاسر عرفات رهبر فقید سازمان آزادیبخش فلسطین در رام‌الله، که منجر به محاصره دفتر وی و نابودی تمام دستاوردهای پیمان اسلو شد، نمونه‌ای از این نوع رفتار اسرائیل تلقی می‌شود.

از این رو، اسرائیل برای تغییر شرایط در نوار غزه کاملا مصمم به نظر می‌رسد و ظاهرا از پرداخت بهای چنین اقدامی نیز ابایی ندارد.

تحرکاتی برای دستیابی به آتس بس بین دو طرف در جریان است، اما عنصر خوش بینی در بحران خاورمیانه با واقع بینی فاصله ای عمیق گرفته است

در این میان، حماس با نوع انتخاب خود می‌تواند جهت تحولات آینده را تغییر دهد.

در حقیقت، موافقت رسمی حماس با آتش بس با اسرائیل، عملا به صورت مانعی در راه اجرای طرح سه مرحله‌ای دولت آقای اولمرت عمل خواهد کرد.

در داخل دولت اسرائیل، چهره‌های قدرتمندی وجود دارد که از آتس بس با حماس حمایت می‌کنند و چنانچه پیشنهاد آتش بس از سوی حماس مطرح شود، دولت اهود اولمرت قادر به رد آن نخواهد بود.

در این میان آیا کشورهایی نظیر مصر، اردن و قطر برای میانجیگری بین حماس و اسرائیل دست به کار می‌شوند و حماس نیز با توجه به تجربه جنگ جاری با این میانجیگری و دستیابی به آتش بس موافقت می‌کند و یا آنکه چرخه خشونت با شدتی بیش از پیش ادامه خواهد یافت؟

قرائن نشان می‌دهد که تحرکاتی برای دستیابی به آتس بس بین دو طرف در جریان است، اما عنصر خوش بینی در بحران خاورمیانه با واقع بینی فاصله ای عمیق گرفته است.