احمد زیدآبادی کارشناس مسايل خاورميانه

	استقبال آمریکا از بیانیه سران عرب در مورد حل مساله اسراییل و فلسطینیان گرم بوده است

دولت اسراییل انتظار داشت که سران عرب در ریاض برخی از مفاد مصوبه سال 2002 خود را بویژه بند مربوط به حق بازگشت آوارگان فلسطینی به زادگاهشان را اصلاح کنند، اما دولت آمریکا اعلام کرد که در تماس خود با سران میانه رو عرب، از آنها نخواسته است تا ابتکار صلح پیشین خود را تغییر دهند.

سران عرب در بیانیه خود در ریاض، عقب نشینی اسراییل به مرزهای پیش از جنگ شش روزه در سال 1967 و تشکیل کشور مستقل فلسطینی به پایتختی بیت المقدس شرقی را شرط عادی سازی روابط خود با دولت عبری اعلام کردند و خواستار "حل عادلانه" مشکل آوارگان فلسطینی شدند.

دولت اسراییل با عقب نشینی کامل از کرانه باختری رود اردن، اعطای حق حاکمیت به فلسطینی ها بر بیت المقدس شرقی و بازگشت آوارگان به زادگاهشان مخالف است، اما به نظر می رسد که برای عادی سازی روابط با اعراب، حاضر است در مورد دو موضوع نخست از خود انعطاف نشان دهد، اما در باره بازگشت آوارگان به هیچوجه آماده سازش نیست.

اعراب با تاکید دوباره بر طرح صلح خود، بحث نابودی اسراییل را کنار نهاده اند. آنها در مقابل از اسراییل انتظار دارند که با عقب نشینی به خطوط مرزی پیش از جنگ چهارم ژوئن 1967 از موضع یک کشور اشغالگر در خاورمیانه، به جایگاه شریکی برای آنان تغییر جهت دهد

اگر قرار باشد آنچه در ظاهر جریان دارد، ملاک داوری قرار گیرد، بیانیه اجلاس ریاض، پیشرفت محسوسی در روابط اعراب و اسراییل نسبت به سال 2002 نشان نمی دهد، اما استقبال گرم آمریکا از ابتکار عمل سران عرب و برخورد ملایم اسراییل می تواند نشانگر آن باشد که آنچه در ظاهر جریان دارد، تمام مساله نیست و موضوعات ظریفی در پشت پرده در جریان است.

سران عرب در اجلاس ریاض، در مورد مساله آوارگان بر "حل عادلانه" موضوع تاکید کرده اند. به نظر می رسد تاکید بر عبارت "حل عادلانه" و خودداری از تصریح بر حق بازگشت بی قید و شرط تمام آوارگان به منظور باز گذاشتن راه تفسیر عبارت فوق صورت گرفته باشد.

از نگاه اسراییل، پرداخت غرامت به برخی از آوارگان و بازگشت نامحدود آنان به کشور آینده فلسطینی، "حل عادلانه" مشکل آوارگان تلقی می شود و همین تلقی ممکن است مبنایی برای مذاکره بر سر موضوع و دستیابی به راه حل های میانه ای که مورد نظر اتحادیه اروپا و آمریکاست، منجر شود.

افزون بر این، سران عرب در ریاض خواستار تشکیل کمیته های کاری از بین اعضای اتحادیه عرب برای توجیه ابتکار صلح خود در بین کشورهای گوناگون جهان شده اند. این کمیته ها برای انجام ماموریت خود ظاهرا از اختیاراتی برای تشریح ملایمتر طرح صلح عربی در نزد سران کشورها برخوردارند.

به نظر می رسد تاکید بر عبارت "حل عادلانه" و خودداری از تصریح بر حق بازگشت بی قید و شرط تمام آوارگان در بیانیه سران عرب به منظور باز گذاشتن راه تفسیر عبارت فوق صورت گرفته باشد

در واقع، تشکیل کمیته های کاری می تواند از سوی اسراییل و آمریکا به عنوان روندی که کشورهای میانه رو عرب بخصوص عربستان را درگیر تماس با اسراییل می کند، تعبیر و تفسیر شود.

به عبارت دیگر، اسراییل و آمریکا خواهان آنند که تشکیل کشور مستقل فلسطینی، نه به عنوان پیش شرطی برای عادی سازی روابط سیاسی اعراب با اسراییل، بلکه به عنوان پایه ای برای مذاکرات چند جانبه و پیشرفت تدریجی در روابط تل آویو و عرب های میانه رو تلقی شود.

تشکیل کمیته های کاری در واقع به معنای ورود اعراب به چنین روندی است، روندی که مورد علاقه اسراییل و متحدان آن است.

بر این اساس، احتمال اینکه برخی از کشورهای عرب در روزهای آینده، تفسیر منعطفی از ابتکار صلح عربی ارائه کنند و اسراییل نیز به نوبه خود استقبال گرمتری از طرح صلح عربی نشان دهد، کم نیست.

در واقع، اعراب با تاکید دوباره بر طرح صلح خود، بحث نابودی اسراییل را کنار نهاده اند. آنها در مقابل از اسراییل انتظار دارند که با عقب نشینی به خطوط مرزی پیش از جنگ چهارم ژوئن 1967 از موضع یک کشور اشغالگر در خاورمیانه، به جایگاه شریکی برای آنان تغییر جهت دهد تا آنها بتوانند با تهدیدی که از جانب بنیادگرایی افراطی در خاورمیانه احساس می کنند، مقابله کنند.