دیدارهای هوگو چاوز و محمود احمدینژاد گرم و پرشور بود
-"زیر چمنهای اون تپهی پشت کاخ ریاستجمهوری یه بمب اتمی بزرگ قایم کردم... حالا بلندگوهای امپریالیستی میخوان بگن که من و احمدینژاد میریم تو زیر زمین، آمریکا رو هدف میگیریم و بعد توپ و موشکهامون رو شلیک میکنیم طرفش..."
...هر دو رئیسجمهور میخندند.
هوگو چاوز، رئیسجمهور ونزوئلا که سه شنبه این هفته درگذشت، یک سال پیش در مراسم استقبال از محمود احمدینژاد، رئیسجمهور ایران هنوز آنقدری سر حال بود که چنین شوخیهایی بکند.
دو رئیسجمهور بارها یکدیگر را ملاقات کردند و دیدارهایشان گرم و پرشور بود. هر دو بارها دیگری را مورد ستایشهای پر آب و تاب خود قرار داده بودند و یکدیگر را دوستان نزدیک میدانستند.
علاقه محمود احمدینژاد به هوگو چاوز تا جایی است که در سوگش او را "مردی بزرگ از تبار عدالتطلبان و آزادیخواهان" و "نقطه اتکای روحی و پشتیبان همه انقلابیون و آزادیخواهان منطقه و جهان" خواند.
محمود احمدینژاد و هوگو چاوز بارها با یکدیگر ملاقات کردند
سر دادن شعارهای تند و تیز ضدآمریکایی و دفاع سرسختانه از عدالت اجتماعی دو رئیسجمهور را به هم شبیه میکرد. اما هوگو چاوز چه قدر شبیه محمود احمدینژاد بود؟
آمریکاستیزی
رابطه ونزوئلا و آمریکا به ترتیبی بود که هوگو چاوز پس از به قدرت رسیدن در سال ١٩٩٨ برای دیدار با بیل کلینتون، رئیسجمهور وقت ایالات متحده، راهی واشنگتن شد.
اما دیری نگذشت که موضع آقای چاوز در برابر آمریکا، به ویژه با ریاستجمهوری جورج بوش و سیاست خارجی تهاجمی او، تغییر کرد.
به جز رهبران ایران که سه دهه است ایالات متحده آمریکا را "شیطان بزرگ" مینامند، هوگو چاوز جزو معدود رهبرانی بود که یک رئیسجمهور ایالات متحده را "شیطان" خواند.
"در سال ٢٠٠٨ آمریکا مشتری حدود ۴۰درصد کل صادرات ونزوئلا بود و همچنین نزدیک به یک چهارم کل واردات ونزوئلا را به خود اختصاص میداد"
آقای چاوز به غیر از شیطان نامیدن جورج بوش، او را یک "الاغ خطرناک" هم خطاب کرد.
ضدیت آقای چاوز با آمریکا فراتر از به کار بردن الفاظ تند بود، مخالفان آمریکا متحدان خارجی او را تشکیل میدادند و سیاستهای اقتصادی او، در تجارت خارجی و از جمله در اوپک، انتقاد مقامهای آمریکا را برانگیخت.
با این همه در تمام مدت ریاستجمهوری هوگو چاوز ایالات متحده بزرگترین شریک تجاری ونزوئلا بود.
به عنوان نمونه در سال ٢٠٠٨ آمریکا مشتری حدود ۴۰درصد کل صادرات ونزوئلا بود و همچنین نزدیک به یک چهارم کل واردات ونزوئلا را به خود اختصاص میداد.
در سال ٢٠١٢ حجم صادرات ونزوئلا به آمریکا نزدیک به ٣٩ میلیارد دلار و وارداتش از این کشور هم بیش از ١٧ میلیارد دلار بود.
مخالفان آمریکا متحدان خارجی اصلی هوگو چاوز بودند
محمود احمدینژاد هم با وجود شعارهای تندی که مانند اغلب مقامهای جمهوری اسلامی علیه آمریکا میداد، نامههایی برای روسای جمهور آمریکا فرستاد و در سال پایانی ریاستجمهوری خود از احتمال بهبود رابطه با آمریکا گفت.
در حالی که سایه هوگو چاوز بر رابطه آمریکا و ونزوئلا سنگینی میکرد، رابطه ایران و آمریکا پیچیدهتر از آن بوده که محمود احمدینژاد به تنهایی بتواند تغییر چشمگیری در آن ایجاد کند.
عدالت اجتماعی
محمود احمدینژاد پس از به قدرت رسیدن دولت خود را "دولت عدالتمحور" نامید. هوگو چاوز هم با شعار عدالت اجتماعی و حمایت از اقشار فقیر به قدرت رسید.
"وجود شباهت شعارها، عملکرد اقتصادی دولتهای هوگو چاوز و محمود احمدینژاد آنقدرها شبیه به هم نبود"
علاوه بر این هر دوی آنان به دفعات بر فساد اقتصادی و انحصار عدهای از نخبگان بر منابع کشورهایشان تاخته بودند. اما هیچ یک در مبارزه با فساد اقتصادی کارنامه موفقی نداشتند.
"آوردن نفت به سر سفره مردم" از شعارهای معروف آقای احمدینژاد در انتخابات بود و هوگو چاوز هم سودای این داشت که با کمک ثروت نفت، وضعیت مردم کشورش را بهبود ببخشد.
اما با وجود شباهت شعارها، عملکرد اقتصادی دولتهای هوگو چاوز و محمود احمدینژاد آنقدرها شبیه به هم نبود.
هوگو چاوز پس از به قدرت رسیدن شرکتهای بزرگ نفت، پتروشیمی و فولاد و سیمان را ملی کرد. سرمایهگذاری هنگفتی در بهداشت و آموزش کرد و با بازتوزیع درآمدها، شکاف طبقاتی را در ونزوئلا به طور چشمگیری کاهش داد.
محمود احمدینژاد با شعار حمایت از محرومان به قدرت رسید
در مقابل، دوران ریاستجمهوری محمود احمدینژاد با اجرای سیاستهای خصوصیسازی، در قالب اجرای فرمان اصل ۴۴ قانون اساسی آیتالله خامنهای و همچنین حذف سوبسید انرژی و کالاهای اساسی با پرداخت مبلغی نقدی برای جبران آن همراه بود.
درباره این که سیاستهای اقتصادی محمود احمدینژاد به کم کردن شکاف طبقاتی در ایران کمک کرده باشد اختلاف نظر جدی وجود دارد و حتی برخی از تحلیلگران اقتصادی میگویند در دوره او در حالی که امکان دستیابی به درآمدهای هنگفتی برای اقشار بالایی فراهم شد، نه تنها فقر از میان نرفت که بخشهایی از اقشار متوسط هم فقیرتر شدند.
اجرای طرح هدفمند کردن یارانهها توسط دولت آقای احمدینژاد با نگاه مثبت صندوق بینالمللی پول همراه بود، نهادی که هیچ گاه از تیغ تیز نقد هوگو چاوز در امان نبود.
با این که ونزوئلا یکی از اعضای سازمان تجارت جهانی بود، هوگو چاوز مانند دیگر رهبران چپگرای آمریکای لاتین منتقد سرسخت سیاستهای "جهانیسازی" و برنامههای اقتصادی بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول بود.
سیاستهای چپگرایانه چاوز آشکارا سوسیالیستی بود و مارکسیسم یکی از منابع الهام اصلی او به شمار میرفت. در حالی که محمود احمدینژاد مارکسیسم را پدیدهای به تاریخ پیوسته و نظام اجتماعی مارکسیستی را شکستخورده میداند.
دموکراسی
هوگو چاوز در ۱۵ سالی که در قدرت بود چهار بار در انتخابات ریاستجمهوری شرکت کرد و هر چهار بار پیروز شد.
او در دوره اول ریاستجمهوری خود رفراندومی برای اصلاح قانون اساسی برگزار کرد که با اکثریت چشمگیر ٨٨درصد در آن به پیروزی رسید.
"میتوانم بگویم در میان ٩٢ انتخاباتی که در سراسر جهان جزو ناظرانش بودهام، ونزوئلا بهترین ساز و کار انتخاباتی را دارد"
جیمی کارتر، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده و ناظر انتخابات ونزوئلا
البته در سال ۲۰۰۴ هم رفراندوم دیگری برای مادامالعمر شدن ریاستجمهوری خود برگزار کرد که در آن شکست خورد.
جیمی کارتر، رئیسجمهور پیشین ایالات متحده که چند بار به عنوان ناظر مستقل انتخاباتی در ونزوئلا حاضر شده بود، پیروزی سال ۲۰۰۶ هوگو چاوز را "قاطع و عادلانه" خوانده بود.
آقای کارتر در سال ٢٠١٢ هم گفت: "میتوانم بگویم در میان ٩٢ انتخاباتی که در سراسر جهان جزو ناظرانش بودهام، ونزوئلا بهترین ساز و کار انتخاباتی را دارد."
در مقابل، هر دو انتخاباتی که محمود احمدینژاد در آن به قدرت رسید، جنجالبرانگیز بود و تردیدهای جدی درباره صحتش مطرح شد.
مهدی کروبی در اعتراض به نتایج دور اول انتخابات ریاستجمهوری سال ١٣٨۴ نامهای به آیتالله خامنهای، رهبر ایران نوشت و درباره احتمال مداخله برخی نیروها در انتخابات هشدار داد.
هوگو چاوز محبوبیت چشمگیری در ونزوئلا داشت
پس از دور دوم آن انتخابات هم اکبر هاشمی رفسنجانی در نامهای گفت که شکایت خود از تخلفات انتخاباتی را نزد خدا میبرد.
انتخابات ریاستجمهوری سال ١٣٨٨ از این هم مناقشهبرانگیزتر بود. نامزدهای رقیب شکست خود را نپذیرفتند و هزاران نفر از شهروندان ایرانی در اعتراض به نتایج اعلام شده به خیابانها ریختند و شعارهای تندی علیه محمود احمدینژاد، که به عنوان برنده انتخابات معرفی شده بود، سر دادند.
در ونزوئلا مخالفان هوگو چاوز آزادی بیان وسیعی داشتند، تا جایی که گستره و قدرت رسانههای منتقد او از رسانههای طرفدار دولت به طور قابل ملاحظهای بیشتر بوده است.
در مقابل در ایران، در شرایطی که آن دسته از محافظهکاران حاکم که منتقد آقای احمدینژاد هستند به راحتی مخالفتهای تندی با او ابراز میکنند، رسانههای مستقل آزادی عمل چندانی ندارند.
با همه این تفاوتها و شباهتها، محمود احمدینژاد که به دیدار مکرر هوگو چاوز عادت داشت دیگر او را نخواهد دید، و شرکتش در مراسم ادای احترام به چاوز در کاراکاس پایان دوستی چند ساله این دو است.
