بعد از تخریب خانه جفری بوش در فلوریدا، گودال حاصل از نشست زمین ظاهر شد
هفته گذشته جفری بوش در فلوریدای آمریکا زمانی که در خانهاش خواب بود، در یک گودال حاصل از نشست زمین کلیک بلعیده شد. گروههای جستجو بعد از چندین ساعت عملیات برای نجات این مرد، در نهایت گفتند که احتمال زنده ماندن او در عمق زمین، بسیار اندک است و عملیات نجات متوقف شد. اما چطور زمین ناگهان دهان باز میکند و آدمها را میبلعد؟
فرورفتگیهایی که طی روندی طبیعی در عمق و زیر سطح زمین ایجاد میشوند، ابعاد متفاوتی دارند و معمولا شکلگیری آنها هزاران سال طول میکشد.
عمیقترین گودال جهان که به این صورت شکل گرفته است، با حدود ۶۶۲ متر عمق در چین قرار دارد.
یکی از دوستان خانوادگی و برادر جفری بوش در فلوریدا
البته اغلب گودالهای حاصل از نشست طبیعی زمین تنها چند متر عمق دارند.
آنچه باعث شکلگیری این فرورفتگیهای طبیعی میشود، در زمینشناسی فرایند کارستی خوانده میشود، یعنی زمانی که لایهای از سنگها زیر سطح زمین بر اثر عواملی همچون آب اسیدی حل میشود.
به طور معمول، لایهای که حل میشود، از جنس سنگ آهک یا گچ است.
ویژگیهای زمینشناختی منطقه فلوریدا در آمریکا به گونهای است که مستعد شکلگیری چنین گودالهایی است. به ویژه که بیشتر لایههای زیرزمینی این منطقه از سنگ آهک تشکیل شدهاند.
در بیشتر موارد، روند شکلگیری این گودالها اینگونه است که آب باران از دل خاک میگذرد و بعد از جذب دیاکسیدکربن و واکنش با بقایای گیاهان در خاک، عملا به آب اسیدی تبدیل میشود.
وقتی آب اسیدی به سنگهای حل شدنی (آهکی یا گچی) میرسد، روند تدریجی فرسایش شروع میشود و خلل و فرجهای سنگهای زیر سطح زمین کمکم بزرگ و بزرگتر میشود تا در نهایت حفرهای در لایه زیرین زمین شکل میگیرد.
زمانی که این حفره به اندازهای بزرگ شد که خاک یا شن روی سطح زمین دیگر تکیهگاهی برای ثبات نداشت، زمین فرو میریزد. این ریزش زمین میتواند از چند دقیقه تا چندین ساعت طول بکشد.
عملیات پر کردن گودالی که بر اثر نشست زمین در گوانگ ژو در چین سر باز کرد
در مناطقی که احتمال نشست زمین میرود، به ساکنان محلی هشدار داده میشود که علائم خاصی را جدی بگیرند، مثلا اگر درها و پنجرهها درست چفت و بسته نمیشوند یا پی و بنای خانهها ترک برداشته است، ساکنان خانه باید هشیار باشند. در برخی موارد حتی میشود تکانهای لایههای زیر زمین را هم احساس کرد.
چه رخ میدهد؟
- آب باران در خاک نفوذ میکند
- آب حین عبور از خاک، دیاکسیدکربن جذب میکند و با بقایای گیاهان در خاک واکنش نشان میدهد و به آب اسیدی تبدیل میشود
- آب اسیدی به سنگهایی میرسد که در آن حل میشوند، مثل سنگهای آهکی یا گچی
- با تداوم تماس آب با این سنگها، به تدریج خلل و فرج آنها بزرگتر میشود و در نهایت، حفرهای زیر سطح زمین شکل میگیرد که یک روز سر باز میکند
بارش شدید باران یا شبکه ناقص و معیوب فاضلاب هم میتواند به روند ریزش زمین سرعت دهد.
ولی پیشبینی وقوع چنین حوادثی، راحت نیست.
دکتر ونیسا بنکس، از کارشناسان سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی بریتانیا میگوید: "پیشبینی ریزش زمین در چنین وضعیتی میتواند خیلی سخت باشد چون نشانههای خیلی کمی از آنچه زیر زمین میگذرد را میتوان در سطح زمین مشاهده کرد."
او اضافه میکند که در چنین موقعیتهایی، سنگهایی از جنسهای مختلف رفتارهای متفاوتی از خود نشان میدهند.
مدت زمان ریزش زمین هم متناسب با جنس و نوع خاک یا سنگ روی سطح زمین متفاوت است. مثلا سنگهای ماسهای یا سنگریزهها در جای خود ثابت نیستند و احتمال آن که بر اثر تغییرات لایه زیرین خود سریع جابهجا شوند، خیلی بیشتر است.
خانم بنکس اضافه میکند: روند فرسایش زمین ممکن است سالها طول بکشد، ولی نشست زمین احتمالا سریع رخ میدهد.
او میگوید که میزان اسیدیته بودن آبی که زمینهساز نشست زمین میشود هم در سرعت ریزش زمین و بزرگی گودالی که ایجاد میشود، موثر است.
گودال حاصل از نشست زمین در واشنگتن
فعالیتهای انسانی هم میتواند این روند طبیعی را سرعت بخشد.
در ژانویه گذشته نشست زمین در گوانگژو در چین کل یک ساختمان را بلعید. گفته میشود که یکی از دلایل این نشست عملیات ساخت و ساز یک خط مترو در زیر زمین و در نزدیکی محل حادثه بوده است.
خانم بنکس میگوید که بهترین روش برای پیشگیری از بروز چنین حوادثی، بررسی وضعیت زمین منطقه پیش از آغاز هر گونه عملیات ساخت و ساز است.
