'روز پیروزی' در روسیه چیست و چرا ۹ مه اینقدر مهم است؟

روسیه پیروزی در جنگ جهانی دوم را یک روز پس از اکثر نقاط اروپا جشن می‌گیرد و این جشن يک روز تعطیل "بی‌همتاست". همچنین این روز فرصت مهمی برای دولت در مسکو است تا روایت خود را در مورد درگیری‌های گذشته و حال ترویج کند.

در روز ۹ مه روسیه پیروزی در جنگ جهانی دوم را جشن می‌گیرد - جشنی ملی که نظیری ندارد، برای بسیاری از خانواده‌ها عمیقاً شخصی است، اما همچنین فرصتی بزرگ برای تبلیغات دولتی است. امسال این روز یک تاریخ کلیدی برای ارتش روسیه است، زیرا گمان می‌رود ولادیمیر پوتین می‌خواهد از این فرصت برای اعلام دستاوردهای جنگ اوکراین استفاده کند.

اهمیت این روز چیست؟

جنگ جهانی دوم بزرگترین درگیری مسلحانه جهان تا به امروز بوده است. این جنگ با حمله به لهستان در سپتامبر ۱۹۳۹ آغاز شد (اگرچه روسيه اين تاریخ را آغاز آن نمی‌داند) و در سال ۱۹۴۵ به پایان رسید.

ده‌ها میلیون نفر جان خود را از دست دادند و میلیون‌ها نفر دیگر در سراسر جهان آواره شدند.

اتحاد جماهیر شوروی بخشی از ائتلاف گسترده کشورهایی بود که آلمان نازی را در این جنگ شکست داد و شاید بدترین آسیب را متحمل شد، زیرا بسیاری از نبردها در قلمرو این کشور اتفاق افتاد.

در ماه مه ۱۹۴۵ آلمان نازی تسلیم بی قید و شرط خود را در جنگ جهانی دوم امضا کرد و شکست خود را در اروپا پذیرفت. این سند حقوقی به خصومت‌ها در این قاره پایان داد، اگرچه جنگ علیه ژاپن در آسیا تا اوت همان سال ادامه داشت.

تسلیم رسمی و قطعی در پايان روز ۸ مه در نزدیکی برلین امضا شد و آلمانی‌ها رسماً تمام عملیات خود را در ساعت ۲۳:۰۱ به وقت محلی - که در مسکو بعد از نیمه‌شب بود - متوقف کردند.

در نتيجه روز پیروزی که به نام VE (پیروزی در اروپا) نیز شناخته می‌شود، در اکثر کشورهای اروپایی و در ایالات متحده در روز ۸ مه و در روسیه، صربستان و بلاروس در روز ۹ مه جشن گرفته می‌شود.

روز پیروزی به جنگ طولانی و خونینی پایان داد که در آن اکثر خانواده‌ها در اتحاد جماهیر شوروی عزیزان خود را از دست دادند، اما دیری نگذشت که این روز از هدف خود برای بزرگداشت فراتر رفت و به ابزار ایدئولوژیکی کلیدی برای دولت تبدیل شد.

نزدیک به دو دهه پس از پایان جنگ، روز ۹ مه در اتحاد جماهیر شوروی تعطیل ملی نبود و تنها در شهرهای بزرگ با آتش‌بازی و مراسم جشن محلی از آن تجلیل می‌شد.

در سال ۱۹۶۳ رهبر وقت اتحاد جماهیر شوروی، لئونید برژنف، سیاستی را برای ایجاد یک کیش پیروزی در جنگ علیه آلمان نازی آغاز کرد که احتمالاً برای تقویت پایه ایدئولوژیک رو به زوال کشور و احساسات میهن پرستانه بود.

این شامل مراسم ملی در سراسر کشور، رژه نظامی در میدان سرخ و - یک روز تعطیل در ۹ مه بود.

در اوایل قرن بیست و یکم، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، برای تقویت معنای روز پیروزی، حتی تلاش بیشتری کرد تا آن را به بخشی جدایی‌ناپذیر از روس بودن تبدیل کند.

جشن‌های روز پیروزی بزرگتر شد، اما هر سال تعداد کمتری از جانبازان جنگ و شاهدان عینی وجود داشت که هنوز زنده بودند و می‌توانستند در جشن‌ها شرکت کنند.

روایت نقش کلیدی روسیه در شکست نازیسم نیز در اصلاحات قانون اساسی روسیه در سال ۲۰۲۰ گنجانده شد.

در میان سایر تغییرات، که بر ارزش‌های محافظه‌کارانه و ملی‌گرایی تأکید داشت، شهروندان روسیه از زیر سؤال بردن روایت تاریخی رسمی درباره پیروزی منع شدند.

اولگ بودنیتسکی، مدیر مرکز بین المللی تاریخ و جامعه شناسی جنگ جهانی دوم در مدرسه عالی اقتصاد مسکو به بی‌بی‌سی گفت: "کیش پیروزی در روسیه در دهه ۲۰۰۰ با زرق و برقی حتی بیشتر از دوران شوروی بازسازی شد. به همین دلیل است که پیروزی‌گرایی همچنان هم در رسانه‌ها و هم در آگاهی توده‌ها حاکم است."

این کارشناس می‌گوید: "این کار پیامدهای مثبتی داشت: به عنوان مثال، تمرکز بیشتر بر مطالعه تاریخ این جنگ. میلیون‌ها سند، عمومی و دیجیتالی شد." و با اشاره به شعار "ما می‌توانیم دوباره این کار را انجام دهیم" که در دهه گذشته در جشن‌های روز پیروزی روسیه ظاهر شد و به احتمال زیاد به این اشاره می‌کند که ارتش روسیه می‌تواند مانند سال ۱۹۴۵ نیمی از اروپا را تصرف کند، می‌افزاید: "اما از سوی دیگر - ما شاهد افزایش نظامی شدن توده‌ها هستیم."

جشن‌های دسته جمعی میهن پرستانه دانش واقعی بیشتری به همراه نداشت. مورخان خاطرنشان می‌کنند که روایت جنگ جهانی دوم، یا آن‌طور که در روسیه شناخته می‌شود 'جنگ بزرگ میهنی' ، اغلب عناصر کلیدی، مانند تلفات انسانی بزرگی که اتحاد جماهیر شوروی در توقف تهاجم آلمان متحمل شد، را کم اهمیت جلوه می‌دهد.

بر اساس یک نظرسنجی دولتی در سال ۲۰۲۰، اکثریت روس‌ها اطلاعات چندانی نداشتند که بستگانشان ایام جنگ را چگونه و کجا سپری کرده‌اند.

کمتر از یک سوم جوانان ۱۸ تا ۲۴ ساله می‌دانستند که 'جنگ بزرگ میهنی' چه زمانی آغاز شد (زمانی که آلمان نازی در ژوئن ۱۹۴۱ به اتحاد جماهیر شوروی حمله کرد).

از سال ۲۰۱۴ و آغاز تنش‌ها در شرق اوکراین، رسانه‌های دولتی تأکید خود را بر مؤلفه میهن‌پرستانه مبارزه با نازی‌ها افزایش داده‌اند.

مقامات روسیه به دروغ ادعا کردند که جناح راست افراطی در اوکراین به قدرت رسیده است و در عین حال بر نقش تاریخی روسیه در شکست فاشیسم تأکید کردند.

برخی از ابتکارات مدنی مردمی برای یادبود کشته‌شدگان جنگ توسط دولت تصرف شد. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۱ گروهی از روزنامه‌نگاران مستقل در شهر تومسک سیبری یک مراسم ابتکاری محلی را برای بزرگداشت کشته‌شدگان جنگ آغاز کردند و نام آن را "هنگ جاویدان" گذاشتند.

ایده این بود که مردم در روز پیروزی با در دست داشتن عکس‌هایی از کشته‌شدگان جنگ راهپیمایی کنند و به این ترتیب یک "هنگ" یادبود ایجاد کنند. این حرکت ابتکاری به سرعت در سایر نقاط روسیه گسترش یافت و به یک پدیده ملی تبدیل شد.

در سال ۲۰۱۵ یک سازمان دولتی با همین نام ایجاد شد، اما نامی از بنیانگذاران جنبش اصلی در ميان نبود.

"هنگ جاویدان" به یک ابتکار دولتی تبدیل شد که در آن کارگران بخش دولتی، دانش‌آموزان مدارس و رسانه‌های دولتی، گاهی به صورت اجباری، درگیر بودند. به این ترتیب به نظر می‌رسید که مقامات روسیه می‌خواستند اين را نشان بدهند تنها روش حکومتی بزرگداشت روز پیروزی، روش درست است..

در سال ۲۰۲۰ جشن هفتاد و پنجمین سالگرد پیروزی در جنگ جهانی دوم به دلیل همه‌گیری کووید-۱۹ باید از ماه مه به پایان ژوئن منتقل می‌شد، اما همچنان به یکی از مجلل‌ترین جشن‌هایی تبدیل شد که روسیه تا به حال به خود دیده است.

بیش از ۲۰ هزار پرسنل، صدها هواپیما و خودروی زرهی در این رژه نظامی عظیم شرکت کردند و جدیدترین ابزار نظامی این کشور را به نمایش گذاشتند که هدف آن تحت تاثیر قرار دادن جهان با توانایی نظامی روسیه بود.

کمتر از دو سال بعد، این کشور درگیر تهاجم تمام عیار به اوکراین شد و کمابیش از همان ابزار استفاده خشونت آمیز شد. اهداف روسیه، همانطور که پوتین بیان کرد، "غیر نظامی کردن" و "نازی‌زدایی" اوکراین بود..

از آنجایی که کارزار نظامی نتوانست نتایج سریعی را به همراه داشته باشد - برای مثال، تصرف کی‌یف یا سرنگونی دولت اوکراین - تصور می‌شود تاریخی که فرماندهان روسی برای آن اصرار داشته‌اند ۹ مه بوده است.

اگر تا آن روز روسیه موفق به دستیابی به دستاوردهای ارضی قابل توجهی شده باشد، مسکو قادر خواهد بود یک بار دیگر روز پیروزی را برای اهداف تبلیغاتی دوباره ابداع کند.

جشن‌های روز پیروزی احتمالاً به فرصتی برای مقامات حکومتی تبدیل خواهد شد برای تکرار این ادعای‌شان که "عملیات ویژه" روسیه در اوکراین یک تجاوز جنگی نیست، بلکه مبارزه‌ای برای ریشه کن کردن نازیسم است - ادعایی که رویدادهای روزانه در ميدان نبرد و دنيای واقعی آن را تأیید نمی‌کند.