تهدید به خشم و آتش؛ ترامپ در شیپور جنگ می‌دمد؟

این روزها اخبار بحران كره شمالى باز هم خبرساز شده است. بحرانى كه نه تنها مى‌تواند ثبات فعلى حاكم بر شبه جزيره كره را از بين ببرد و به جنگى فاجعه‌بار منجر شود، مى‌تواند برجام را نيز تحت‌تاثير قرار دهد.

" کره شمالی دیگر آمریکا را تهدید نکند. این کشور با آتش و خشم آن طور که جهان هرگز ندیده روبرو خواهد شد".

این جملات تازه‌ترین موضع دونالد ترامپ علیه کره شمالی است. حملاتی بی‌سابقه و آن گونه که به نظر می‌رسد از پیش تعیین‌نشده که فرصت حل مسالمت‌آمیز تنش‌ها با کره شمالی را محدودتر می‌کند.

یک سخنگوی ارتش کره شمالی هم در بیانیه‌ای اعلام کرده که این کشور در حال بررسی حمله پیشگیرانه موشکی به پایگاه ایالات متحده در گوام است.

همه این تحولات در حالی صورت می‌گیرد که تنها چند روز از تصویب تحریم‌های جدید شورای امنیت سازمان ملل متحد علیه کره شمالی می‌گذرد. تحریم‌هایی که در پی آزمایش‌های موشکی و هسته‌ای اخیر کره شمالی صورت گرفت و بنا بود کره شمالی را از انجام اعمال تحریک‌آمیز بازدارد.

بیشتر بخوانید:

تهدیدات لفظی و تشدید تنش ها

ایالات متحده بر این باور است که کره شمالی اکنون حدود ۶۰ سلاح هسته‌ای در اختیار دارد. اما هدف کره شمالی دستیابی به سلاح هسته‌ای مینیاتوریزه شده (کوچک‌سازی شده) است که بتواند بر روی موشک قاره‌پیما نصب شود. این تحریم‌ها که مهمترین متحد کره شمالی یعنی چین نیز به آن رای مثبت داد، تخمین زده می‌شود که به کاهش سالیانه حدود ۱ میلیارد دلار از سود صادرات این کشور بینجامد.

البته باید در نظر داشت که این محاسبه‌ها بر روی کاغذ است و مدتی زمان لازم است تا اثر حقیقی آنها بر اقتصاد شکننده کره شمالی مشخص شود. گرچه هدف این تحریم‌ها (با تحت فشار قراردادن اقتصاد شکننده این کشور) وادار کردن رهبر کرده شمالی، کیم جونگ اون، به دست کشیدن از اهداف نظامی هسته‌ای‌اش است، اما بیشتر کارشناسان بر این باورند که این تحریم‌ها تنها می‌تواند دستیابی کره شمالی به سلاح‌های هسته‌ای پیشرفته‌تر را چندی به تعویق بیاندازد. کره شمالی در دو دهه گذاشته، علیرغم مخالفت جامعه جهانی، قطعنامه‌های شورای امنیت، تحریم‌ها و حملات تخریبی پنهان ایالات متحده توانسته است برنامه اتمی و موشکی خود را به پیش برد.

اما آنچه در روزهای گذشته بیش از پیش به نگرانی‌ها دامن زده است گزارش‌هایی از منابع ژاپنی و همین‌طور آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا (توسط واشنگتن پست) است که حاکی از آن است که کره شمالی موفق به مینیاتوریزه کردن کلاهک هسته‌ای شده است. اگر این تحلیل‌های کارشناسان اطلاعاتی آمریکا و ژاپن صحت داشته باشد، کره شمالی نه تنها خط قرمزها را رد کرده است که عملا به قدرت هسته‌ای تبدیل شده است.

البته باید در نظر داشت که از آنجایی که دسترسی به کره شمالی بسیار محدود است و آزمایش‌های هسته‌ای این کشور در زیر زمین انجام می‌شود، تصویر دقیقی از قدرت هسته‌ای نظامی این کشور در دست نیست. کارشناسان با اندازه‌گیری نسبی کیلوتن در مقیاس ریشتر قدرت بمب‌های هسته‌ای آزمایش‌ شده را تخمین می‌زنند. اما محاسبه دقیق اندازه این بمب‌ها دشوار است. به علاوه، برخی کارشناسان مستقل حتی برآورد تعداد بمب‌های هسته‌ای کره شمالی توسط دولت ایالات متحده که ماه گذشته اعلام شد را بیشتر از آنچه واقعا پیونگ‌یانگ در اختیار دارد، می‌دانند.

در روزهای اخیر، علیرغم تلاش وزیر امور خارجه چین، روسیه و حتی ایالات متحده، برای کاهش تنش‌ها و باز گذاشتن راه‌ مذاکره با کره شمالی، موضع‌گیری‌های دونالد ترامپ رئيس جمهور ایالات متحده منجر به افزایش جدی تنش‌ها و درگیری‌های لفظی میان ایالات متحده و کره شمالی شده است.

با آنکه ایالات متحده در پیاده‌سازی سیاست‌های بازدارنده در مناقشات هسته‌ای تجربیات بسیاری دارد، که در طول جنگ سرد میان آمریکا و شوروی آزموده شده‌اند، اما شیوه برخورد رئیس جمهور جدید دولت آمریکا، دونالد ترامپ، حفظ ثبات فعلی حاکم در شبه‌ جزیره کره که از طریق «بازدارندگی» تاکنون تامین شده‌ است را دشوار کرده است.

سوالی که این روزها مطرح است این است که آیا دونالد ترامپ برای کنترل اوضاع آشفته دولتش با اتخاذ تصمیمی سیاسی و نه لزوما منطقی از نظر نظامی، به کره شمالی حمله پیشگیرانه خواهد کرد؟ یا آنکه کیم جونگ اون، آنگونه که در رسانه‌های کره شمالی اعلام شده است، به پایگاه نیروهای آمریکایی در گوام حمله خواهد کرد؟ در هر دو صورت ثباتی که سال‌ها است در شبه‌ جزیره کره برقرار بوده از هم خواهد گسست.

تنها پیامد ‌شکست سیاست بازدارندگی با تشدید تنش‌ها، احتمال جنگ هسته‌ای با تلفات انسانی فاجعه‌بار نیست. از هم پاشیده شدن رژیم کنونی کره شمالی نیز عواقب جدی با خود به همراه خواهد داشت. کره شمالی در حال حاضر حدود ۲۵ میلیون جمعیت دارد. در صورت از هم پاشیدن رژیم کره شمالی، آیا کره جنوبی توانایی و خواست اتحاد دو کره را دارد؟‌ آیا ادغام کردن میلیون‌ها جمعیتی که دهه‌ها تحت رژیم کره شمالی زندگی کرده‌اند، با کره جنوبی امکان‌پذیر است؟ چه کسی مسئولیت امن‌سازی و کنترل بمب‌های هسته‌ای که اکنون کره شمالی در اختیار دارد را خواهد داشت؟ چین به عنوان تنها قدرت هسته‌ای فعلی منطقه آیا می‌‌تواند یک کره متحد به رهبری کره جنوبی و با سلاح هسته‌ای را بپذیرد؟ واکنش ژاپن چه خواهد بود؟

نبودن پاسخی مشخص برای این سوالات از دلایلی است که کارشناسان و سیاستمداران سال‌ها است معتقدند راه‌حل مناسبی برای حل و فصل معضل کره شمالی در دست نیست. از همین رو است که سیاست بازدارنگی تا کنون بهترین راه تامین امنیت شبه‌ جزیره کره بوده است و در چند دهه گذشته نیز توانسته است ثبات این منطقه را حفظ کند. اما این ثبات شکننده است. تهدیدات لفظی و تو خالی، تشدید بدون نقشه تنش‌ها، و نداشتن استراتژی بلند مدت، کمکی به پیشبرد و حفظ «بازدارندگی هسته‌ای» نمی‌کنند.

برجام و کره شمالی

از آن سو، این روزها خبرها نشان از تلاش دولت ترامپ برای یافتن راهی برای ملغی کردن برجام دارد. رویکرد دولت جدید آمریکا رویکردی سلبی به برجام است. از صدور گواهی عدم پایبندی ایران به برجام در سومین دوره تایید پایبندی ایران به این قرارداد در دولت جدید ایالات متحده تا وادار کردن ایران به خروج از این توافق بین‌المللی.

حامیان برجام، با اشاره به بحران کره، این دستاورد دیپلماتیک را نمونه‌ای موفق یک راهکار برای حل مناقشات بین‌المللی می‌دانند. از این‌ها گذشته، اگر ایالات متحده سعی در لغو یک‌جانبه برجام داشته باشد، با شرایط کنونی بحران کره، به دشواری بتواند سایر کشورهای گروه ۵+۱ (انگلستان، فرانسه، چین، روسیه و آلمان) را به همراهی با خود قانع کند. به علاوه، چنانچه برجام با مشکل روبه‌رو شود، جامعه جهانی با دو بحران توامان در مناقشات هسته‌ای روبه‌رو خواهد بود.

درست است که برای دستیابی به چنین توافقی با کره دیگر احتمالا دیر شده باشد، اما به هر حال تنها راه جلوگیری از جنگ، باز گذارشتن در مذاکره با کره شمالی است، و چنانچه برجام با مشکل روبه‌رو شود، به سختی بتوان با کره شمالی و حتی بحران‌های آینده با کشورهای دیگر، راه مذاکره را پیش گرفت.

چنانچه هدف ایالات متحده، جلوگیری از دستیابی پیونگ‌یانگ از دستیابی به موشک قاره‌پیما مجهز به کلاهک هسته‌ای باشد، ایجاد تنش در پیاده‌سازی برجام، می‌تواند سبب شود که کره شمالی با جدیت بیشتری دستیابی به چنین موشکی را دنبال کند.