فوتبال زنان: از لیگ ایران تا لیگ‌های جهانی

طبق برخی از اسناد فوتبال زنان در ایران در دهه ۴۰ شمسی، پاگرفت. جایی‌که زنان برای نخستین‌‌بار در برخی از شهرها به عنوان دروازه‌بان و گاهی بازیکن وارد تیم‌های محلی و خیابانی مردان شدند. اما در سال ۱۳۴۹، زنان برای اولین‌بار به صورت رسمی توانستند حق فوتبال بازی کردن پیدا کنند و محلی برای تمرین به آنها اختصاص یافت. در همین سال باشگاه تاج تهران، به عنوان اولین باشگاه ایرانی، تیم زنان تشکیل داد و پس از آن تیم‏های پرسپولیس، دیهیم و عقاب نیز این روند را ادامه دادند. در میان تیم‏های فوتبال زنان، تیم تاج به دلیل حمایت‏های مالی بهتر، شرایط مناسب‏تری داشت.

با افزایش تعداد تیم‏های زنان و استقبال دختران از بازی فوتبال در نهایت تیم ملی فوتبال زنان نیز رسما اعلام موجودیت کرد. فعالیت زنان در رشته فوتبال اما چندان طولانی نبود. با وقوع انقلاب اسلامی در ایران، نه تنها بازی فوتبال برای دختران به مدت حدود چهارده‌سال ممنوع شد، بلکه زنان از ورود به استادیوم‏های فوتبال برای تماشای مسابقات منع شدند، محدودیتی که با گذشت چهل سال از عمر انقلاب، هنوز ادامه دارد.

پس از انقلاب

در سال ۱۳۷۱و بعد از ۱۴ سال ممنوعیت، مسابقات فوتبال داخل سالن زنان توسط دانشگاه الزهرا راه‎اندازی شد. آتوسا حجازی، دختر ناصر حجازی از چهره‌های مطرح فوتسال زنان در اواسط دهه ۷۰ بود.

پس از راه یافتن تیم ملی فوتبال مردان به جام جهانی در سال ۱۳۷۶ در جریان یک بازی دراماتیک در برابر استرالیا، علاقه به فوتبال در میان دختران به شدت افزایش پیدا کرد. پس از رای مردم در دوم خرداد و روی کار آمدن محمد خاتمی سخت‌گیری تا حدودی در این حوزه کمتر شد و زنان آرام آرام توانستند علاوه بر فوتسال، بازی کردن در فضای باز را نیز تجربه کنند.

سرانجام یازده‌ سال پیش فوتبال زنان در ایران رسما آغاز به کار کرد.

بیشتر بخوانید:

لیگ فوتبال زنان ایران

لیگ فوتبال زنان، هم‎اکنون با حضور دوازده تیم از شهرهای مختلف برگزار می‎شود. نکته جالب این است که برخلاف فوتبال مردان که تیم‏های تهرانی، از محبوبیت زیادی میان فوتبالدوستان برخوردارند و بودجه کلانی به آنها تعلق می‎گیرد، در فوتبال زنان تیم‎های شهرستانی عملکرد بهتری دارند و معمولا مقام قهرمانی در دوره‏های گذشته به این تیم‎ها تعلق گرفته است. شهرداری سیرجان، شهرداری بم و ملوان از جمله تیم‏هایی هستند که در دوره‌های گذشته موفق به کسب مقام قهرمانی در این لیگ شده‎اند.

در این لیگ ۱۲ تیمی در حال حاضر تیم شهرداری بم با ۴۶ امتیاز و تفاضل گل ۷۷، صدرنشین است و هر سال دو تیم انتهای جدول به رده پایین‌تر سقوط می‌کنند. با این اوصاف امسال بعد از سقوط دو تیم به دسته اول، تیم‎های نهم و دهم جدول در شرایطی در لیگ برتر باقی خواهند ماند که تاکنون در ۱۶ مسابقه تنها توانسته‎اند ۱۲ و ۶ امتیاز به دست آورند و تفاضل گل‌شان ۳۲- و ۶۴- است.

این موضوع نشان می‌دهد که سطح برگزاری لیگ برتر در دسته زنان چندان بالا نیست. در لیگ زنان، گاهی تیم‏های ضعیف‎تر حتی توانایی مالی سفر به دیگر شهرها و انجام بازی را ندارند، به همین دلیل بسیاری از مسابقات در این لیگ برگزار نمی‌شود و با رأی فدراسیون نتیجه آن تعیین می‎شود. این مشکل البته فقط مختص به فوتبال نیست، در فوتسال زنان نیز مساله‌ای مشابه وجود دارد. اتفاقی که شاید بشود گفت فقط در ایران اتفاق می افتد.

کمبود امکانات و عدم سرمایه‏گذاری در فوتبال زنان

عدم رعایت استانداردهای لازم در لیگ برتر فوتبال زنان، علاوه بر کاستن از توانایی بازیکنان باعث فاصله بسیار زیاد تیم‎ها از یکدیگر نیز شده است. فدراسیون فوتبال نیز در این سال‏ها عوض اندیشیدین به راه حلی برای کاستن از مشکلات مالی تیم‌های زنان و برگزاری بازی‌ها در شرایط استاندارد، تنها به صدور دستورالعمل‌های پوششی پرداخته است. درحالی که به گفته بسیاری از بازیکنان و مربیان شاغل در لیگ فوتبال زنان، با رقم قرارداد یک بازیکن متوسط فوتبال مردان، می‏توان هزینه سالیانه یک تیم در بخش زنان را تأمین کرد، اما به نظر می‏رسد عدم پوشش رسانه‏ای فوتبال زنان باعث شده است تا اسپانسرها چندان رغبتی برای سرمایه‏گذاری در این حوزه نشان ندهند.

ساعت برگزاری مسابقات در لیگ برتر فوتبال زنان دیگر موضوعی است که همواره مورد اعتراض بازیکنان بوده است. بازی‎های زنان برخلاف مردان، همیشه در ساعات اول صبح برگزار می‎شود. سال‎هاست که همه تیم‎ها هم در رده فوتبال و هم فوتسال این مسأله را به ناچار پذیرفته و بازی‎هایشان را پیش از ظهر برگزار می‏کنند. در حالی که گفته می‌شود در این ساعت بدن انسان آمادگی انجام فعالیت ورزشی سنگینی مانند فوتبال را ندارد، و از طرف دیگر برگزاری مسابقات در این ساعت روز و در روزهای میانی هفته موجب می‌شود تا تماشاگران علاقمند نیز نتوانند به ورزشگاه بروند، اما فدراسیون فوتبال امنیت بازیکنان به دلیل زن بودن آنها را دلیل برگزاری بازی در ساعات اولیه صبح دانسته است.

نبود اسپانسر، مشکلات مالی، زمین‏های نامناسب، امکانات ناکافی و البته مساله حجاب از دلایلی هستند که در این سال‌ها امکان رشد فوتبال زنان را از بین برده است.

تیم ملی فوتبال زنان ایران

تیم فوتبال زنان ایران برای اولین‌بار در سال ۲۰۰۵ توانست، در بازی‌های قهرمانی غرب آسیا شرکت کند، پس از آن در سال ۲۰۱۱ تیم فوتبال زنان به خاطر استفاده از حجاب از سوی فیفا اجازه حضور در بازی‎های بین‎المللی را از دست داد، این مشکل البته پس از رایزنی‏های فدراسیون فوتبال با فیفا در نهایت حل شد و اکنون زنان فوتبالیست ایران، امکان حضور در تورنمنت‎های بین‎المللی را دارند. در یک ماه گذشته تیم ملی زنان و همچنین تیم ملی نوجوانان در رقابت‏های مقدماتی المپیک و قهرمانی زیر ۱۶ سال آسیا شرکت کردند که در هر دو مورد از رسیدن به مرحله بعدی بازماندند.

تیم ملی زنان تاکنون در چندین دوره مسابقات قهرمانی غرب آسیا حاضر شده است و چندین بازی دوستانه نیز با تیم‏های مختلف برگزار کرده است. در سال ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷، دختران ایران در جریان دو بازی دوستانه به مصاف تیم‎های ملی سوئد و اوکراین رفتند.

تیم ملی فوتبال زنان ایران پس از انقلاب هرگز نتوانسته است در ورزشگاه آزادی به میدان برود و این ورزشگاه همچنان پس از چهل سال هم در زمین و هم روی سکوها، مردانه باقی مانده است.

چهار لیگ برتر فوتبال زنان در جهان

بی‎توجهی به فوتبال زنان احتمالا تنها مختص به ایران نیست. اگر به صفحات ورزشی رسانه‏های مختلف نگاه کنید، به ندرت می‏توانید اخباری در مورد لیگ‏های حرفه‏ای فوتبال زنان بیابید. این درحالی است که در سال‏های حدود ۱۹۲۰، فوتبال زنان در انگلستان محبوبیت فراوانی داشت. در این دهه حدود ۱۵۰ باشگاه فوتبال زنان در بریتانیا فعالیت می‏کردند. اما در سال ۱۹۲۱ مجمع فوتبال انگلستان -"فا"- در بیانیه‏ای استفاده زنان از استادیوم‎های حرفه‏ای فوتبال را ممنوع اعلام کرد و فوتبال را برای زنان نامناسب دانست. این اتحادیه فوتبال بازی کردن را تهدیدی برای اخلاقیات در جامعه دانست و به مدت ۵۰ سال کلیه فعالیت‌های رسمی فوتبالی از سوی زنان را تعطیل کرد.

این ممنوعیت تأثیر خود را بر فوتبال زنان گذاشت. در این مدت تیم‏های فوتبال مردان به قدری مورد توجه قرار گرفته و پرطرفدار شدند که دیگر کمتر کسی در انگلستان و اروپا، از تیم‏های فوتبال زنان یاد می‏کرد. حتی امروز هم با وجود اینکه لیگ‌های حرفه‏ای فوتبال زنان در کشورهای مختلف وجود دارند، اما همچنان میزان توجه به آنها به شدت پایین است.

هم اکنون چهار لیگ برتر فوتبال زنان در جهان به ترتیب زیر هستند. با نگاهی به تعداد تماشاگران و میزان درآمد سالیانه بازیکنان می‎توان به روشنی تفاوت آن را با فوتبال مردان تشخیص داد.

۱. انگلستان: لیگ حرفه‎ای این کشور در سال ۲۰۱۰ کار خود را آغاز کرده است. و تعداد تیم‏های حاضر در این لیگ ۱۰ تیم است. تعداد متوسط تماشاگران در هر بازی هزار نفر و متوسط درآمد سالیانه بازیکنان ۳۴ هزار دلار است.

۲. فرانسه: در این کشور لیگ زنان از سال ۱۹۷۵ کار خود را آغاز کرده، با این حال از سال ۲۰۰۹ به سمت حرفه‏ای شدن حرکت کرده است. در لیگ فرانسه متوسط تماشاگران برای هر بازی حدود ۲۰ هزارنفر و متوسط درآمد سالیانه بازیکنان ۴۵ هزار دلار است.

۳. آلمان: در لیگ آلمان دوازده تیم حضور دارند و این لیگ از سال ۱۹۸۸ فعالیت خود را شروع کرده است. متوسط تعداد تماشاگران در هر بازی زیر هزار نفر است و درآمد متوسط سالیانه بازیکنان حدود ۴۴ هزاردلار عنوان شده است.

۴. سوئد: لیگ فوتبال زنان سوئد از سال ۱۹۸۸ آغاز به کار کرده است. تعداد تیم‎های این لیگ ۱۲ است و درآمد سالیانه بازیکنان حدود ۱۵ هزار دلار است.