مسعود بهنود روزنامه نگار مستقل

	مهم ترين پيام اعدام ديکتاتور سابق عراق برای عراقی ها شايد دست کم اين باشد که ديگر معامله ای در کار نيست و صدام برنمی گردد و بیهوده اميد به بازگشت وی نبندند و يا بيمناک از آن نباشند

شايد بتوان گفت شرقی ها بيش از ديگران در ادبيات و مثل ها و گفته های روزمره خود از "عبرت" دم می زنند، اما نگاهی گذرا به تاريخ شرق نشان می دهد که آنها کمتر از غربی ها، از گذشته خود و ديگران عبرت می گیرند. نه فقط تاريخ ادبيات ايران پر است از شرح کارگاه کوزه گری، و سفارش به نشستن در کنار جو و نگريستن به گذر عمر، يا نظر به برگ ريزان درختان پائيزی بلکه ادبيات پربار شرق بطور کل سرشارست از اين گونه اشارات.

کاخ مدائن که شاعر بزرگ ايرانی به رهگذران نصيحت کرده است که سرگذشت اين ايوان ويران شده را "آينه عبرت" بگيرند و پندهای نو را در گوشه و کنار هر قصر ببينند، در عراق واقع است. اما صدام نه که چنان نکرد بلکه شايد پنجاه قصر ديگر هم بين دجله و فرآت ساخت و گاه در ايوان اين قصرهای مجلل با ديگر پادشاهان و رهبران عرب نشست و شايد اشعار عبرت آموز شاعران عرب را هم خواهد؛ تا صبح روز شنبه (30 دسامبر) که خودش هم عبرت آموز شد تا باز هم شاعران بيايند و از نسل های بعدی بخواهند که از سرگذشت قصرهای صدام عبرت بگيرند.

برخی از جامعه شناسان در علت عبرت نگرفتن شرقيان از "نکته های عبرت آموز روزگار"، يکی هم اين را می دانند که ظاهرا صاحبان قدرت در شرق تصوير دقيقی از خود ندارند و معمولا خود را ديکتاتور و خودکامه نمی دانند بلکه با عنوان هائی مانند "پدر مهربان ملت" يا "ميراث دار تاريخ"، خود را در طبقه بندی فرضی ديگری جا می دهند که نيازی به عبرت گرفتن ندارد.

وعلت ديگری که برای تکرار حوادث مشابه در تاريخ شرق به ميان می آيد شايد علاقه ای است که در شرقیان برای ماندگاری در قدرت وجود دارد. علاقه ای دو جانبه – هم از سوی حاکمان و هم محکومان که مردم باشند. قدرتمداران را شيفتگی به قدرت [که معمولا علاقه به خدمت تبليغ می شود] از عبرت گيری باز می دارد و مردم را آسان بودن زندگی در زير سايه استبداد.

به نظر می آيد ساکنان اين سرزمين ها کمتر از مردمان ساکن کشورهای مردم سالار زحمت مسووليت و دغدغه حيات دارند. همه اختيارات از آن ديکتاتورهاست و همه مسووليت ها هم.

اعتياد زيان آور

به قول يک نويسنده ايرانی می توان فهميد که چرا عده ای در قرون پيشين برای مثال سر بر دامن شهریاران و حاکمان مقتدر می نهادند، همه چيز را از وی می خواستند و در مقابل به او تعظيم می کردند و دستش را می بوسیدند. اما بعد از دوران روشنگری که انسان به مسووليت و اختيارات خود واقف آمده است، آن تعظيم و دستبوسی را می توان فقط نوعی اعتياد زيانبار تعبير کرد.

اين "اعتياد زيان آور" به زندگی در زير سايه اقتدار يک مقتدر همان است که مردم عراق بدان خو داشتند و اکثريت مردم خاورميانه نيز هنوز بر همين مدار زندگی می کنند و چرخشی شدن قدرت را به معنای "ضعف" قدرت مرکزی می بينند، و کدام جامعه است که در ضعف قدرت مرکزی به هرج و مرج نيفتد.

کم نبوده اند ناظران خارجی که در دو سال اخير در سفر به عراق گزارش داده اند که بخش بزرگی از عراقی ها هنوز باور ندارند که صدام باز نخواهد گشت. آنان بر اساس توهم توطئه که در شرق زمينه بسيار دارد به خبرنگاران می گويند "صبر کنيد تا ببینیم تصميم های پشت پرده چه می شود". آن ها با اين گفته احتمال می داده اند که اگر نه شخص صدام، "سيستم جبار بعثيون" بازگردد.

مهم ترين پيام اعدام ديکتاتور سابق عراق برای عراقی ها شايد دست کم اين باشد که ديگر معامله ای در کار نيست و صدام برنمی گردد و بیهوده اميد به بازگشت وی نبندند و يا بيمناک از آن نباشند.

در رسانه های ايران، در دو سال اخير به دفعات نوشته شده صدام نوکر آمريکاست و به دستور آنان با قدرت حکمرانی کرد و به دستور آنان زنده ماند و به خواست آنها از پناهگاهش زنده بيرون کشيده شد.

اما نمی توان ناديده گرفت که پايان کار صدام در برابر دوربين ها و چشم افکارعمومی جهان، بيش از آن چه در گذشته بر سر ديکتاتورها و اميران و حکام شرقی آمده عبرت آموز خواهد شد.

چرا که شايد اين بار فيلمی باشد که وی را نشان دهد وقتی که پس از ورود ارتش تحت فرماندهی آمريکا به عراق، به گوشه ای از يکی از محلات بغداد رفت و برای چهل پنجاه نفری که برايش دست می زدند سخن گفت، بر دوش يکی بلند شد و دست تکان داد تا به محمد سعيد الصحاف سخنگوی حکومتش امکان دهد که بگويد هيچ اتفاقی نيفتاده است.

فيلم هائی هست از جراثقالهايی که مجسمه های صدام را می انداخت که واکنش مردم را هم ثبت کرده است که با لنگه دمپائی بر سر مجسمه او می زدند، و فيلم هائی از هنگام دستگيری وی، دادگاهش و سرانجام موقعی که حلقه زمخت طناب دار بر گردنش افتاد . سرنوشتی که او برای هزاران تن رقم زد.

گويا اين بار برای عبرت پذيری شرايط فراهم ترست.