احمد زيدآبادی کارشناس مسايل سياسی ايران

اين موقعيت برای آقای رفسنجانی در دوره سوم انتخابات مجلس خبرگان هم، پيش آمده بود و ممکن است تکرار آن در اين دور از انتخابات، در ابتدای امر مساله مهمی تلقی نشود، بويژه اينکه ترکيب مجلس خبرگان چهارم تغيير محسوسی نسبت به مجلس خبرگان سوم نکرده است.

با اين همه، پيشتازی آقای رفسنجانی در انتخابات اخير مجلس خبرگان، از نقطه نظر موقعيت سياسی شخص او دارای اهميت بسيار است و اين مساله چه بسا در روند تحولات سياسی ايران نيز تاثيرگذار باشد.

هر چند که به نظر نمی رسد آقای رفسنجانی بتواند در چارچوب مجلس خبرگان چهارم نقشی فراتر از مجلس خبرگان سوم بازی کند، اما رای بالای او در انتخابات به نسبت ساير نامزدها، نقش او را در بازی قدرت بين جناح های سياسی در ايران برجسته خواهد کرد.

در واقع، شکست آقای رفسنجانی در برابر محمود احمدی نژاد در انتخابات رياست جمهوری سوم تير ۱۳۸۴ موقعيت او را در دستگاه حکومتی ايران تضعيف کرد به گونه ای که آقای احمدی نژاد تصميم گرفت تا نفوذ ياران آقای رفسنجانی و شخص او را در دستگاه اجرايی کشور محدود و يا در صورت امکان قطع کند.

پيام انتخابات؛ موقعيت سياستمردان

به نظر می رسد که رای بالای آقای رفسنجانی از يک سو وناکامی نسبی طرفداران آقای احمدی نژاد در انتخابات شوراها از سوی ديگر، رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام را برای به چالش کشيدن سياست های دولت آقای احمدی نژاد مستحکم تر کند

قاعدتا يکی از عواملی که سبب شده بود آقای احمدی نژاد در برابر آقای رفسنجانی، احتياط را کنار بگذارد، تصور او از عدم محبوبيت شديد رئيس تشخيص مصلحت نظام در بين توده مردم بود، اما اينک رای بالای آقای رفسنجانی و فاصله قابل توجه آرای او حتی نسبت به علی مشکينی رئيس مجلس خبرگان سوم، و بخصوص دو برابر بودن رای وی در مقابل محمد تقی مصباح يزدی، از معدود روحانيون حامی آقای احمدی نژاد، تصور افت شديد محبوبيت آقای رفسنجانی در بين توده مردم را از بين برده است.

به هر حال، به نظر می رسد که رای بالای آقای رفسنجانی از يک سو وناکامی نسبی طرفداران آقای احمدی نژاد در انتخابات شوراها از سوی ديگر، رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام را برای به چالش کشيدن سياست های دولت آقای احمدی نژاد مستحکم تر کند.

از سخنان ماههای گذشته آقای رفسنجانی که عموما در قالبی ديپلماتيک بيان شده است، چنين استنباط می شود که وی نسبت به سياست های داخلی و خارجی دولت آقای احمدی نژاد بيمناک است و می کوشد تا از تاثير اين سياست ها در دو عرصه داخلی و خارجی بکاهد.

به نظر می رسد آقای احمدی نژاد برای برای پيشبرد برنامه های داخلی و خارجی خود مانعی بزرگتر از آقای رفسنجانی وتکنوکرات های حامی او در بدنه اجرايی کشور نمی شناسد و به روش های گوناگون می کوشد تا آنان را از بدنه دولت حذف کند

زبان ديپلماتيک آقای رفسنجانی در برابر دولت آقای احمدی نژاد البته ترديدهايی نسبت به ميزان جديت وی در مخالفت با سياست های دولت پديد آورده بود، اما نزاع لفظی دو طرف بر سر دانشگاه آزاد، از ميزان خشم آقای رفسنجانی نسبت به عملکرد آقای احمدی نژاد پرده برداشت، زيرا در اين مورد خاص، رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام، تعارفات ديپلماتيک را کنار گذاشت و با لحنی بی پرده، آقای احمدی نژاد را به «موذی گری» متهم کرد.

اين در حالی است که به نظر می رسد آقای احمدی نژاد نيز برای برای پيشبرد برنامه های داخلی و خارجی خود که از منظر بسياری از ناظران امور ايران، افراطی و جنجالی تلقی می شوند، مانعی بزرگتر از آقای رفسنجانی وتکنوکرات های حامی او در بدنه اجرايی کشور نمی شناسد و به روش های گوناگون می کوشد تا آنان را از بدنه دولت حذف کند.

بنابراين، اختلاف آقای رفسنجانی و آقای احمدی نژاد بر سر نحوه اداره کشور جدی است و با توجه به دشواری هايی که به نظر می رسد در ماههای آينده در انتظار ايران باشد، اين اختلاف علنی تر و عميق تر خواهد شد.

'نقطه وصل' مخالفان احمدی نژاد

واقعيت اين است که يک جبهه گسترده بين المللی متشکل از اعراب، اسراييل، آمريکا و متحدان اروپايی و آسيايی آن عليه سياست های دولت آقای احمدی نژاد در حال شکل گيری است و احتمالابا تصويب قطعنامه تحريم ايران در شورای امنيت سازمان ملل در روزهای آينده، فشار جهانی بر ايران وارد مرحله عينی خواهد شد.

شايد بتوان گفت که آقای رفسنجانی به صورت نقطه وصل تکنوکراتها، اصلاح طلبان و روحانيون سنت گرا در مقابله با سياست های دولت آقای احمدی نژاد در آمده است

چنين وضعيتی خوشايند آقای رفسنجانی نيست، زيرا وی به لحاظ مشی عمل گرايانه خود از قرار گرفتن ايران در برابر جامعه جهانی بيم دارد.

اين بيم، مختص آقای رفسنجانی و تکنوکرات های وبروکرات های حامی او در دستگاه دولت نيست. مجموعه نيروهای اصلاح طلب و نيز شمار بسياری از روحانيون سنتی و نيروهای محافظه کار همسو با آنان نيز از انزوای روزافزون ايران در نظام بين الملل بيمناک به نظر می رسند و از اين جهت خواسته يا ناخواسته در کنار آقای رفسنجانی قرار گرفته اند.

بدين ترتيب، آقای رفسنجانی به صورت نقطه وصل تکنوکراتها، اصلاح طلبان و روحانيون سنت گرا در مقابله با سياست های دولت آقای احمدی نژاد در آمده است. قاعدتا اين نقشی تازه در شرايطی تازه برای آقای رفسنجانی است و از اين جهت بسياری از منتقدان گذشته او در بين اصلاح طلبان و حتی طيفی از محافظه کاران، در کنار او قرار خواهند گرفت.

با اين همه، علاقه آقای رفسنجانی و ميزان اراده او برای تشکيل چنين جبهه ای محل ترديد است، بخصوص اينکه موانع پيش روی او برای چنين حرکتی نيز بسيار است.

به هر حال چنين به نظر می رسد که اگر آقای رفسنجانی تمايلی به ايفای نقشی تعيين کننده در تحولات ايران داشته باشد، رای بالای او در انتخابات مجلس خبرگان چهارم، زمينه لازم را برای او فراهم کرده است.