فرزانه سالمی

"فريماه" و همکلاسی هايش چند هفته پيش وقتی سر کلاس نشسته بودند، به خاطر مقايسه مدرسه خودشان با مدرسه جادوگری "هاگوارتز" به شدت به خنده افتادند و البته نمره انضباط شان هم به همين خاطر کم شد. اما هنوز هم در زنگ تفريح و فرصتهای ديگر، يکی "هری پاتر" می شود و ديگری "رون". سر به عهده گرفتن نقش "هرميون" هم هميشه دعواست.

"جی کی رولينگ" در سالهای اخير نويسنده محبوب نوجوانان ايرانی بوده و ترجمه های مختلف از ماجراهای "هری پاتر" ميان نوجوانان دست به دست می شود.

"هری پاتر" عملا عرصه کتابخوانی نوجوانان در ايران را هم جادو کرده و بيشتر نوجوانان، هر کتاب ديگری را با مجموعه "هری پاتر" مقايسه می کنند.

"فريماه" که دانش آموز سال دوم دبيرستان است می گويد: "کتابهای ديگر، اصلا شور و هيجان هری پاتر را ندارند."

متصدی يکی از فروشگاههای شهر کتاب در تهران هم می گويد: "مراجعه نوجوانان برای خريد کتابهای هری پاتر واقعا بالاست."

اين در حالی است که علاقه به مطالعه ماجراهای هری پاتر، مختص نوجوانان نيست؛ اما در روزگاری نه چندان دور، کتابهايی ميان نوجوانان ايرانی رد وبدل می شد و هوادار داشت که عموماً عنوان "مخصوص نوجوانان" را يدک می کشيد.

در سالهای اخير همزمان با تغييرات اجتماعی سريع در ايران، نوجوانان اين کشور شرايطی بسيار متفاوت با گذشته را تجربه می کنند. اين تغيير به وضوح در سليقه کتابخوانی آنها هم ديده می شود

کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان که متولی اصلی انتشار کتاب برای اين قشر از جامعه به شمار می آمد، پنج گروه سنی مختلف را در اين راستا مورد توجه قرار داده بود. گروه سنی "الف" به سالهای آمادگی و اول دبستان، گروه سنی "ب" به سالهای دوم و سوم دبستان، گروه سنی "ج" به سالهای چهارم و پنجم دبستان، و گروه سنی "د" به سالهای دبيرستان اختصاص يافته بود.

در صفحه آغازين کتابهای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، مناسبت هر کتاب با اين گروهای سنی، درج می شد.

در دو دهه پس از پيروزی انقلاب در ايران، کتابهای محبوب نوجوانان ايرانی عموما ازکتابهای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بود و مثلا نوشته های "اريش کستنر" نويسنده آلمانی با موضوعات داستانی ساده اما تأثيرگذار، ميان نوجوانان محبوبيت زيادی داشت.

داستانهای علمی تخيلی از نويسندگانی مانند "ايزاک آسيموف" ، "ژول ورن" و "آرتور سی کلارک" هم هواداران زيادی ميان نسل نوجوان ايرانی يافته بود.

کتابهای برخی نويسندگان ايرانی و به خصوص هوشنگ مرادی کرمانی نيز سالها پای ثابت کتابخانه نوجوانان ايرانی را تشکيل می داد و "قصه های مجيد" محبوب بسياری از آنان بود.

اما در سالهای اخير همزمان با تغييرات اجتماعی سريع در ايران، نوجوانان اين کشور شرايطی بسيار متفاوت با گذشته را تجربه می کنند. اين تغيير به وضوح در سليقه کتابخوانی آنها هم ديده می شود؛ به طوری که اين نسل ترجيح می دهد همزمان با بازار کتاب دنيا، به مطالعه ماجراهای هيجان انگيز هری پاتر در نوشته های "جی کی رولينگ" بپردازد.

تمايل به تجربه کردن هيجان به هنگام مطالعه کتاب در بررسی شماری ديگر از کتابهای مورد علاقه نوجوانان ايرانی نيز رخ می نماياند؛ زيرا مجموعه قصه های اسرار آميز و ترسناک در ميان نوجوانان هوادار زيادی دارد.

	به نظر می رسد بحث کنکور و فشار درسی دبيرستان، شرايط کتابخوانی نوجوانان ايرانی را تا حد زيادی تحت تأثير قرار داده است

از اين ميان می توان به مجموعه "قصه های سرزمين اشباح" نوشته "دارن شان" اشاره کرد که انتشارات قديانی و کتاب بنقشه آنها را منتشر کرده و چندين کتاب از اين مجموعه از جمله "دستيار يک شبح" ، "کوهستان شبح" ، و "ازمونهای مرگ" با استقبال خوب نوجوانان مواجه شده و به چاپهای سوم و چهارم رسيده است.

از سوی ديگر، کتابهای "رولد دال" نيز که به تدريج در ايران ترجمه و به چاپ رسيده نيز جذابيت زيادی برای نوجوانان داشته است.

"کتاب باران" و "کتاب ونوشه" که عنوان کتابهای جوانان و کودکان نشر چشمه را برخود دارند، و نيز نشر افق تعداد قابل توجهی از نوشته های رولد دال را منتشر کرده اند که با استقبال خوبی در ميان نوجوانان همراه بوده است.

از جمله کتابهای محبوب "رولد دال" در ايران می توان به "چارلی و کارخانه شکلات سازی" و "ماتيلدا" اشاره کرد.

"شل سيلوراستاين" نيز همچنان محبوبيت زيادی در ميان نوجوانان ايرانی دارد. "بالا افتادن" و "جايی که پياده رو تموم ميشه" از جمله کتابهای مورد علاقه اين نويسنده در ميان نوجوانان است.

در همين حال به نظر می رسد بحث کنکور و فشار درسی دبيرستان، شرايط کتابخوانی نوجوانان ايرانی را تا حد زيادی تحت تأثير قرار داده است.

ترجيح می دهم امير به جای خواندن کتاب داستان، بيشتر به درسهايش برسد مادری در تهران

خانمی که مادر يک پسر ۱۶ ساله ايرانی است در همين خصوص می گويد: "ترجيح می دهم امير به جای خواندن کتاب داستان، بيشتر به درسهايش برسد."

اين در حالی است که تمايل به کتابخوانی در ميان دختران نوجوان ايرانی به وضوح بيش از پسران است.

"فريماه" در عين حال علاقه اش به خواندن رمانهای احساسی بزرگسالان را نيز پنهان نمی کند و می گويد: "گاهی به قفسه کتاب مادرم هم ناخنک می زنم! برباد رفته و رمانهای شبيه آن را دوست دارم."

"رولد دال" در صفحه آغازين کتاب معروف خود "داستان شگفت انگيز هنری شوگر و شش داستان ديگر"، اين کتاب را به کسانی تقديم کرده "که ديگر کودک نيستند و هنوز بزرگ نشده اند". شايد همين عبارت هم برای توصيف سليقه نوجوانان در عرصه کتابخوانی مناسب باشد؛ و به همين جهت است که نمی توان مرز دقيق و مشخصی ميان آنچه نوجوانان می خوانند و آنچه مناسب سنشان است، کشيد.