جمشيد برزگر

	در ريشه يابی دلايل و زمينه های بروز چنين اعتراضاتی، نبايد برای موضوعاتی نظير انتشار يک کاريکاتور توهين آميز نقشی بيش از يک عامل تسريع کننده يا محرک مقطعی در نظر گرفت

هرچند، اعتراض ها نخست در واکنش به کاريکاتور و مطلب منتشر شده در روزنامه ايران آغاز شد، اما ادامه و گسترش تظاهراتی که در مواردی به خشونت و درگيری نيز کشيده شده و شعارهای مطرح شده در اين تظاهرات نشان می دهد که اکنون دامنه اعتراض ها، مسايلی به مراتب عمده تر را در برگرفته است.

نخستين موج اعتراض ها، بيانگر خشم ناشی از اين تلقی بود که گردانندگان روزنامه ايران، به عمد آذربايجانی ها را مورد توهين و تحقير قرار داده اند؛ اما با وجود توقيف روزنامه ايران و بازداشت سردبير ايران جمعه و کاريکاتوريست اين روزنامه و حتی به رغم دلجويی های گسترده مقامات بلندپايه جمهوری اسلامی، از شدت اعتراضات کاسته نشد.

از همين رو می توان نتيجه گرفت که در ريشه يابی دلايل و زمينه های بروز چنين اعتراضاتی، نبايد برای موضوعاتی نظير انتشار يک کاريکاتور توهين آميز نقشی بيش از يک عامل تسريع کننده يا محرک مقطعی در نظر گرفت.

گزارش مشروح راديويی درباره نا آرامی ها در آذربايجان- برنامه چشم انداز بامدادی 12 دقيقه

در واقع، رويکردهای حاکميت و سياست های طولانی مدت اعمال شده در قبال جمعيت غير فارس زبان يا غير شيعه ايران در بيش از دو دهه گذشته، زمينه های مساعدی را برای عميق تر کردن شکاف های قوميتی، زبانی و تقسيم جامعه به اقليت و اکثريت فراهم کرده است.

به نظر می رسد علاوه بر تاکيد بر سياست های قهری، رويکرد ديگر حاکميت آن بوده است که نارضايتی های عمومی را بی اهميت جلوه دهد و به همين دليل، حتی در اظهارات مقامات بلندپايه و موضع گيری های رسمی، ابعاد قومی و زبانی اين اعتراضات بيشتر مورد توجه قرار گرفته است، حال آنکه بخشی از شعارهای مطرح شده در اعتراضات دربرگيرنده مطالباتی فراگيرتر از خواسته های قومی و منطقه ای بوده است

بر همين اساس، اين تصور بيش از هر زمان ديگر در ايران پر رنگ تر شده که حقوق شهروندانی که به دلايل و اسامی گوناگون تحت عنوان اقليت شناخته شده اند، رعايت نمی شود.

اما شکاف های قوميتی، مذهبی و زبانی تنها شکاف های فعال در جامعه ايران نيستند و حوزه قدرت سياسی فقط خود را با چنين چالش هايی رو در رو نمی بيند.

در اين ميان، همزمان با فزونی نارضايتی های عمومی که در اشکال و ابعاد متفاوت نظير اعتراضات دانشجويی يا اعتراض زنان در جامعه بروز می يابد، ناآرامی های منطقه ای و قومی نيز به طور محسوس و فزاينده ای در ماه های اخير افزايش پيدا کرده است.

به اين ترتيب، تقارن نارضايتی های عام با ناخرسندی های ويژه در هر منطقه، عملا شرايطی را پديد آورده که در نقاط مختلف ايران، انبارهای آماده پنبه، برای شعله ور شدن منتظر جرقه ای کوچک باشند.

تاکيد بر سياست های قهری، توسل به سرکوب و ناديده گرفتن مطالبات بی پاسخ مانده، حتی اگر موجب مهار و کنترل اعتراضات در کوتاه مدت شود، پيامدهای دراز مدت به مراتب منفی بيشتری به دنبال خواهد داشت.

در عين حال، به نظر می رسد رويکرد ديگر حاکميت آن بوده است که نارضايتی های عمومی را بی اهميت جلوه دهد و به همين دليل، حتی در اظهارات مقامات بلندپايه و موضع گيری های رسمی، ابعاد قومی و زبانی اين اعتراضات بيشتر مورد توجه قرار گرفته است، حال آنکه بخشی از شعارهای مطرح شده در اعتراضات دربرگيرنده مطالباتی فراگيرتر از خواسته های قومی و منطقه ای بوده است.

در پيش گرفتن چنين رويکردهايی از سوی حاکميت، نه تنها بر عمق شکاف های موجود می افزايد، بلکه می تواند همزمان زمينه های بروز و گسترش گرايش های مرکز گريز يا مغاير با تماميت ارضی ايران را نيز تقويت کند.